III CRN 108/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN Z. Świeboda (spr.).Sędziowie SN: G. Bieniek, Cz. Bieske, St. Dmowski, Z. Marmaj, J. Niejadlik, K. Strzępek.Protokolant: M. Prusaczyk.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna, po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 1990 r. sprawy z powództwa Michała G. przeciwko Skarbowi Państwa - Sądowi Rejonowemu w W. o odszkodowanie na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa SN od wyroku Sądu Najwyższego w Warszawie z dnia 27 października 1989 r. sygn. akt II CR 443/89,uchwala zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 29 czerwca 1989 r. i przekazuje sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w W. Do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowód Michał G. W pozwie wniesionym dnia 10 czerwca 1988 r. domagał się zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w W. odszkodowania oraz zadośćuczynienia pieniężnego.W uzasadnieniu swego żądania powód wskazał, że wyrokiem z dnia 10 maja 1977 r. - Sąd Rejonowy w W. skazał go na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, zawieszając mu wykonanie kary na okres 3 lat. Okres próby trwał od 15 lipca 1977 r. do 15 lipca 1980 r. Zgodnie z art. 79 § 1 k.k. zarządzenie wykonania zawieszonej warunkowo, kary może nastąpić w okresie próby oraz w ciągu 6-ciu miesięcy od zakończenia tego okresu. Ustawowy okres w którym możliwe było zarządzenie wykonania kary zakończył się dnia 13 stycznia 1981 r. Tymczasem Sąd Rejonowy w W. postanowieniem z dnia 2 lutego 1981 r. zarządził wykonanie kary pozbawienia wolności. W wykonaniu tego postanowienia powód został osadzony w Zakładzie Karnym, gdzie przebywał od dnia 17 marca 1982 r. do dnia 11 marca 1983 r. Postanowienie zarządzające wykonanie kary zostało zaskarżone rewizją nadzwyczajną, wniesioną na korzyść Michała G. przez Ministra Sprawiedliwości i postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 1983 r., sygn. akt V KRN 114/83 uchylone, a postępowanie w zakresie nim objętym umorzone. Sędzia, który wydał zaskarżone postanowienie został ukarany w postępowaniu dyscyplinarnym.Sąd Wojewódzki w W. wyrokiem z dnia 29 czerwca 1989 r. oddalił powództwo o odszkodowanie za zarządzenie wykonania kary pozbawienia wolności z naruszeniem art. 79 § 1 k.k. W uzasadnieniu wskazał, że dochodzone przez powoda roszczenia odszkodowawcze znalazłyby podstawę prawną w art. 413 k.c. Powództwo podlega jednak oddaleniu z uwagi na upływ terminu przedawnienia. W stosunku do roszczenia powoda zastosowanie ma 3-letni termin przedawniania przewidziany w art. 442 § 1 k.c.Termin ten biegnie od chwili, w której poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia. Powód dowiedział się o tych okolicznościach w dniu uchylenia przez Sąd Najwyższy postanowienia o zarządzeniu wykonania kary, zatem dnia 8 czerwca 1983 r. Termin przedawnienia upłynął więc 8 czerwca 1985 r., a pozew został wniesiony dopiero 10 czerwca 1988 r. Takie opóźnienie w dochodzeniu roszczeń należy ocenić jako nadmierne, co wyklucza możliwość zastosowania § 3 art. 117 k.c.Rewizja powoda została oddalona wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 27 października 1939 r. sygn. akt II CR. 443/89. W uzasadnieniu podzielony został pogląd Sądu Wojewódzkiego, iż dochodzone roszczenie uległo przedawnieniu na podstawie art. 442 § 1 k.c. Sąd Najwyższy wyeliminował możliwość zastosowania 10-letniego terminu przedawnienia z § 2 art. 442 k.c. Zdaniem Sądu Najwyższego nie jest możliwe dokonanie przez sąd cywilny samodzielnych ustaleń, że delikt dyscyplinarny sędziego stanowił przestępstwo przy braku wyroku skazującego zapadłego w postępowaniu karnym. Przypisywanie komuś poza procesem karnym popełnienia przestępstwa narusza art. 14 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych (ratyfikowanego przez Polskę dnia 3 marca 1977 r. Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167). Dopiero istnienie prawomocnego wyroku skazującego dałoby sądowi cywilnemu możliwość przyjęcia, że ma zastosowanie 10-letni termin przedawnienia z § 2 art. 442 k.c.W rewizji nadzwyczajnej Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego wnosi o uchylenie wyroku Sądu Najwyższego oraz wyroku Sądu Wojewódzkiego we W. i o przekazanie sprawy temu ostatniemu Sądowi do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzuca rażące naruszenie art. 422 § 2 k.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, iż zastosowanie art. 442 § 2 k.c. nie wymaga uprzedniego okazania sprawcy szkody za zbrodnię lub występek; sąd cywilny może sam ustalić, że szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, winien jednak sąd cywilny ustalić istnienie przedmiotowych i podmiotowych znamion zbrodni lub występku oznaczonych w prawie karnym (orzeczenia SN z 10 IX 1958 r., 3 Co 16/58 OSPiKA 1959, poz. 129, z 8 IV 1965 r. I CR 64/65 - OSNCP 1966, z. 2, poz. 22, uchwała składu siedmiu sędziów SN z 21 XI 1967 r. III PZP 34/67 - OSNCP 1968, z. 6, poz. 94). Jeżeli sąd cywilny ustali, ze popełniony przez sprawcę szkody czyn ma znamiona zbrodni lub występku, to roszczenie o naprawienie szkody wynikłej z takiego przestępstwa ulega przedawnieniu z upływem lat dziesięciu od dnia popełnienie przestępstwa bez wzglądu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia (art. 442 § 2 k.c.).Sędzia, który zarządził wykonanie zawieszonej warunkowo kary z naruszeniem art. 78 § 1 k.k. i w następstwie tego zarządzenia powód został osadzony w zakładzie karnym, gdzie przebywał prawie jeden rok, został ukarany dyscyplinarnie. W sprawie odszkodowawczej powoda podstawę, prawną dochodzonego roszczenia stanowi art. 418 § 1 k.c. Przepis ten przewiduje odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez funkcjonariusza państwowego na skutek wydania orzeczenia lub zarządzenia tylko wtedy, gdy przy wydaniu orzeczenia lub zarządzenia nastąpiło naruszenie prawa ścigane w trybie postępowania karnego lub dyscyplinarnego, a wina sprawcy szkody została stwierdzona wyrokiem karnym lub orzeczeniem dyscyplinarnym albo uznana przez organ przełożony nad sprawcą szkody. Gdyby hipotezą wymienionego przepisu objęte było tylko skazanie i stwierdzenie wyrokiem karnym winy funkcjonariusza państwowego wówczas do materialnoprawnej odpowiedzialności Skarbu Państwa z art. 418 § 1 k.c. niezbędny byłby skazujący wyrok sądu karnego. Okoliczność ta miałaby również wpływ na wykładnię art. 442 § 2 k.c. (przy odpowiedzialności z art. 418 § 1 k.c.) w zakresie dopuszczalności samodzielnego ustalania przez sąd cywilny, że szkoda wynikła ze zbrodni lub występku. Tymczasem do przypisania Skarbowi Państwa odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez funkcjonariusza państwowego na skutek wydania orzeczenia lub zarządzenia wystarcza stwierdzenie winy sprawcy szkody orzeczeniem dyscyplinarnym lub uznanie tej winy przez organ przełożony nad sprawcą szkody. Skoro sędzia wyżej wskazany za zarządzenie w stosunku do powoda wykonania zawieszonej warunkowo kary z naruszeniem art. 79 § 1 k.k. ukarany został dyscyplinarnie, przeto istnieje podstawa odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa z art. 418 § 1 k.c., zaś sąd cywilny - o czym była mowa - może samodzielnie ustalać, że szkoda wynikła ze zbrodni lub występku dla potrzeby zastosowania art. 442 § 2 k.c.Tak więc zastosowanie art. 442 § 2 k.c. wymaga uprzedniego skazania sprawcy szkody za zbrodnię lub występek tylko wówczas, gdy przepis prawa materialnego stanowiący podstawę odpowiedzialności wymaga wyłącznie takiego skazania.Także powołanie się na art. 14 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych nie przemawia za stanowiskiem Sądu Najwyższego. Analiza art. 442 § 2 k.c. nie daje podstaw do wniosków wysnutych przez tenże Sąd. Ustalenie znamion przestępstwa w postępowaniu cywilnym w zakresie przesłanek określonych w art. 442 § 2 k.c., wywołuje skutki dotyczące jedynie przedawnienia roszczeń cywilnoprawnych.Czyn sędziego zarządzającego wykonanie zawieszonej warunkowo kary z naruszeniem art. 79 § 1 k.k. stanowi występek służbowy z art. 246 § 1 i 3 k.k. popełniony nieumyślnie. Przedmiotem przestępstwa z art. 246 k.k. może być jedynie funkcjonariusz publiczny w rozumieniu art. 120 § 11 k.k., którym jest sędzia. Przedmiotem zaś tego przestępstwa jest m.in. nienależyte wykonanie przez sprawcę takich czynności, które w danych okolicznościach obowiązany był podjąć albo ich nie podejmować i przez to działał na szkodę dobra społecznego lub jednostki. Zatem strona przedmiotowa przestępstwa na skutek przedstawionych czynności sędziego została wypełniona.Ponieważ sądy nie badały zasadności roszczenia ani rozmiarów szkody, ograniczając się jedynie do kwestii przedawnienia, przeto w dalszym postępowaniu niezbędne będzie zbadanie tych okoliczności.Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji (art. 422 § 2 k.p.c.).