III CRN 121/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN G. Bieniek.Sędziowie SN: M. Sychowicz (spr.), Z. Świeboda.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna po rozpoznaniu w dniu 5 października 1990 r. na rozprawie sprawy z wniosku Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Usługowo-Handlowego "G." Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w C. o wpis do rejestru handlowego na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego DK (...)od postanowienia Sądu Re jonowego w С. z dnia 15 kwietnia 1989 r., sygn. akt (...),postanawia:uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Sądowi Rejonowemu - Sąd Gospodarczy w C. do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 15 kwietnia 1989 r. Sąd Rejonowy w С. zarządził wpisanie do rejestru handlowego Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Usługowo-Handlowego "G." - Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w С. Postanowienie nie zawiera uzasadnienia. Uprawomocniło się ono wobec niezaskarżenia w zwykłym trybie.W rewizji nadzwyczajnej: złożonej od wymienionego postanowienia Prokurator Generalny zarzucił, iż wydane ono zostało z rażącym naruszeniem prawa, a w szczególności art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (Dz. U. Nr 31, poz. 214 z późn. zm.) oraz art. 3 § 2 k.р.с. i art. 16 § 1 i 2 k.h. w związku z art. 167 § 1 pkt 3 i art. 177 § 1 k.h. oraz art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. z 1930 r. Nr 56, poz. 467), a nadto z naruszeniem interesu Rzeczypospolitej Polskiej i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w C. do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rасję ma skarżący, twierdząc, że stosownie do art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (Dz. U. Nr 31, poz. 214 z późn. zm.) urzędnik państwowy nie może wykonywać zajęć, które pozostawałyby w sprzeczności z jego obowiązkami albo mogłyby wywołać podejrzenie o stronniczość lub interesowność i że przepis ten dotyczy wicewojewody (...) J. C. oraz prezydenta miasta C. W. B., którzy weszli w skład rady nadzorczej spółki (J. C. jako jej przewodniczący). Naruszenie przez nich wymienionego przepisu nie uzasadnia jednakże zarzutu wadliwości zaskarżonego postanowienia. Naruszenie art. 19 ust. 2 ustawy o pracownikach urzędów państwowych, zamieszczonego w rozdziale ustawy normującym obowiązki i prawa urzędnika państwowego, może powodować odpowiedzialność porządkową lub dyscyplinarną urzędnika (art. 34 ust. 1 ustawy). Pozostaje ono jednakże bez wpływu na ważność czynności prawnej dokonanej przez urzędnika z naruszeniem wymienionego przepisu.Okoliczność, że określona w umowie spółki działalność gospodarcza, którą ma ona prowadzić, będzie konkurencyjna w stosunku do działalności prowadzonej przez inne podmioty, a w szczególności do działalności udziałowców tej spółki - Wojewódzkiej Rady Narodowej w С. i Miejskiej Rady Narodowej w C., także nie podważa prawidłowości zaskarżonego postanowienia. Nie można zarzucić, że wydane ono zostało z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. z 1930 r. Nr 56, poz. 467), gdyż z umowy spółki ani z innych dokumentów stanowiących podstawę wydania zaskarżonego postanowienia nie wynika, że działalność prowadzona przez spółkę miałaby być działalnością "nieuczciwą" w rozumieniu art. 1 pkt 1 powołanej ustawy.W myśl art. 166 pkt 1 k.h. wpis do rejestru handlowego powinien obejmować m.in. siedzibę spółki. Ponieważ kodeks handlowy ani inne przepisy dotyczące spółek z ograniczoną odpowiedzialnością nie stanowią inaczej, siedzibą spółki jest - stosownie do art. 41 k.c. - miejscowość, w której ma siedzibę jej organ zarządzający. Wprawdzie § 61 pkt 2 w związku z § 62 pkt 2 rozporządzenia z dnia 1 lipca 1934 r. o rejestrze handlowym (Dz. U. Nr 59, poz. 511) stanowi, że do rejestru handlowego wpisuje się siedzibę (adres) spółki, ale przez "adres" w rozumieniu tego przepisu, ze względu na wyżej powołane przepisy ustawowe, nie można rozumieć nic więcej niż miejscowość, w której ma siedzibę organ zarządzający spółki. Należałoby oczywiście postulować, aby dla celów porządkowych w rejestrze handlowym ujmowany był pełen adres spółki. Na gruncie obowiązującego prawa niewpisanie do rejestru takiego adresu nie jest jednakże uchybieniem.Natomiast pozostałe zarzuty rewizji nadzwyczajnej uzasadniają jej uwzględnienie.Z umowy spółki wynika, że została ona zawarta pomiędzy m.in. Przedsiębiorstwem Gospodarki Mieszkaniowej a dyrektorami tego Przedsiębiorstwa - М. Н. i M. P. przy czym ci ostatni działali równocześnie w imieniu wymienionego Przedsiębiorstwa. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów (mającej moc zasady prawnej) z dnia 30 maja 1990 r., sygn. akt III CZP 8/90, nie jest ważna umowa spółki z ograniczoną odpowiedzialnością zawarta przez przedsiębiorstwo państwowe i osobę fizyczną, jeżeli osoba ta występuje równocześnie w imieniu własnym i jako dyrektor przedsiębiorstwa państwowego lub jako pełnomocnik tego przedsiębiorstwa, jeśli pozostaje w nim na stanowisku m.in. zastępcy dyrektora. Nieważna umowa spółki nie może być podstawą wpisania tej spółki do rejestru handlowego.Według § 23 umowy spółki osoby prawne będące wspólnikami zobowiązały się, obok wniesienia udziałów do "zapewnienia spółce prawa do korzystania ze swojego potencjału technicznego, handlowego i organizacyjnego, a w przypadkach koniecznych do udzielenia spółce pożyczek na fundusz obrotowy". Przepis art. 177 § 1 k.h. zezwala na tego rodzaju postanowienie, wszakże pod warunkiem, że w umowie należy oznaczyć rodzaj i rozciągłość świadczeń niepieniężnych, tudzież ewentualne odszkodowanie umowne. Zasadnie skarżący zarzuca, że wymagania te nie zostały spełnione. Nie uczyniono tego w umowie powołującej do życia spółkę ani w późniejszej umowie. Konsekwencją tego może być ponoszenie na rzecz spółki przez osoby prawne będące wspólnikami wydatków znacznie przekraczających wartość ich udziałów, a pozostali wspólnicy - osoby fizyczne będą osiągać nienależny zysk wypracowany przy udziale składników majątkowych niewchodzących w skład kapitału zakładowego spółki. Uchybieniem Sądu Rejonowego było więc wydanie zaskarżonego postanowienia bez uprzedniego zobowiązania wnioskodawcy do usunięcia braków postanowienia § 23 umowy spółki.Uchybieniem jest też wydanie zaskarżonego postanowienia bez wiarogodnego wyjaśnienia daty podjęcia uchwały o powołaniu członków zarządu spółki. Skoro uchwała ta nosi datę 4 marca 1989 r., a więc wcześniejszą niż umowa spółki (14 marca 1989 r.), nie może ona stanowić podstawy wpisania do rejestru handlowego imion i nazwisk członków zarządu spółki (art. 166 pkt 4 k.h.), chyba że wymieniona w niej data jest wynikiem oczywistej omyłki. O tym, że jest to omyłka nie przekonuje jednostronne oświadczenie wnioskodawcy. Słusznie skarżący utrzymuje, że w zaistniałej sytuacji rzeczą Sądu Rejonowego było zażądanie od wnioskodawcy księgi protokołów zgromadzenia wspólników, do której powinny być wpisane wszystkie uchwały podjęte przez to zgromadzenie (art. 239 k.h.) i na tej podstawie stwierdzenie, czy rzeczywiście miała miejsce omyłka.Powyższe okoliczności wskazują, iż zaskarżone postanowienie wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa. Stosownie do art. 16 § 1 i 2 k.h. sąd rejestrowy przed wydaniem postanowienia o wpisaniu spółki do rejestru handlowego powinien zbadać bowiem, czy zgłoszenia i dołączone do niego dokumenty zgadzają się pod względem formy i treści z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawnymi, a także zbadać, czy zgłoszone dane zgodne są z prawdziwym stanem, jeżeli ma w tym względzie uzasadnione wątpliwości. Sąd Rejonowy, wydając zaskarżone postanowienie, nie dopełnił tych obowiązków i z naruszeniem przepisu art. 3 § 2 k.p.c. nie wyjaśnił okoliczności sprawy w stopniu uzasadniającym wpisanie spółki do rejestru handlowego.Zaskarżone postanowienie narusza także interes Rzeczypospolitej Polskiej. W interesie tym leży bowiem, aby dopuszczone zostały do działalności tylko takie podmioty gospodarcze, których powstanie i istnienie jest zgodne z przepisami obowiązującego prawa.Kierując się przytoczonymi względami, Sąd Najwyższy na podstawie art. 422 § 2 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. i § 10 rozporządzenia o rejestrze handlowym, postanowił jak w sentencji.