III CRN 129/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Ignatowicz (sprawozdawca). Sędziowie: K. Piasecki, S. Rudnicki.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej, S. Kopytkowskiego, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Skarbu Państwa - Urząd Miasta i Gminy w S. przeciwko: 1) Marianowi W., 2) Bronisławowi W., 3) Władysławowi J., 4) Tadeuszowi W., 5) Aleksandrze W., 6) Alicji W., 7) Bożenie W., 8) Romanowi W., działających przez matkę Aleksandrę W. o zapłatę 250.070,10 zł na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 30 czerwca 1975 r.rewizję nadzwyczajną oddalił.Uzasadnienie faktyczneSkarb Państwa - zastąpiony przez Urząd Powiatowy w P. w pozwie skierowanym w dniu 21.X.1974 r. do Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu wniósł o zasądzenie od pozwanych kwoty 250.070,10 zł z odsetkami i kosztami procesu.Roszczenie swoje Skarb Państwa wywodzi z twierdzenia, że z państwowych środków finansowych został dokonany remont budynku mieszkalnego, znajdującego się na terenie nieruchomości nr 1 przy ulicy Wielkiej Rybackiej w S., której pozwani są spadkobiercami; zostali oni niesłusznie wzbogaceni kosztem Skarbu Państwa, a więc na zasadzie art. 405 k.c. powinni zwrócić uzyskaną korzyść w wysokości dochodzonej pozwem.Sąd Wojewódzki w Poznaniu wyrokiem z dnia 30 czerwca 1975 r. powództwo uwzględnił i zasądził na rzecz Skarbu Państwa kwotę 174.802 zł, a w pozostałej części powództwo oddalił.Powyższy wyrok uprawomocnił się wobec niezaskarżenia go przez żadną ze stron. Zaskarżył go jednak Prokurator Generalny PRL rewizją nadzwyczajną, wniesioną w dniu 12.V.1976 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna trafnie zwraca uwagę, że do orzekania o należnościach Skarbu Państwa powstałych na skutek robót wykonanych za właściciela w trybie ustawy z dnia 22 kwietnia 1959 r. o remontach i odbudowie oraz o wykańczaniu budowy i nadbudowie budynków (jedn. tekst: Dz. U. z 1968 r. Nr 36, poz. 249) nie jest właściwa droga sądowa. Zgodnie bowiem z art. 13 tej ustawy do ustalenia wysokości kosztów wykonanych robót powołany jest odpowiedni organ administracyjny. Jednakże to trafne stwierdzenie nie może mieć zastosowania w sprawie niniejszej, ze względu na szczególny, występujący w niej stan faktyczny.Organ administracyjny istotnie wydał - jak stwierdza rewizja nadzwyczajna - decyzję z dnia 15.II.1973 r., ustalającą wysokość poniesionych kosztów. Jednakże decyzja ta została przez Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej w P., jako jednostkę nadrzędną, uchylona w całości decyzją z dnia 17.IV.1973 r. W uzasadnieniu tej ostatniej decyzji wyjaśniono, że organ administracyjny nie mógł orzekać, gdyż remont został przeprowadzony bez zachowania podstawowych formalności wymaganych przez wymienioną ustawę, w szczególności bez zawiadomienia właściciela, a ponadto że w takiej sytuacji orzeczenie o wysokości kosztów budowy może wydać tylko sąd. Inaczej mówiąc, decyzja ta stwierdziła, że roboty, na które powołała się strona powodowa, nie zostały wykonane w trybie ustawy z dnia 22 kwietnia 1959 r.Powyższe stanowisko jest zgodne z dotychczasowym orzecznictwem administracyjnym. W szczególności w decyzji z dnia 18.I.1972 r., powziętej na skutek wystąpienia Prokuratury Generalnej, Minister Gospodarki Komunalnej uznał, że jeżeli organ administracyjny, dokonując robót remontowych (lub im podobnych), nie działa na warunkach określonych w art. 3 wymienionej ustawy, to jego działanie nie ma charakteru działalności administracyjnoprawnej, w związku z czym spór, jaki następnie powstaje na tle takiej działalności, nie ma charakteru sporu administracyjnego. Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 21.XII.1967 r. I CR 526/67 (Komentarz do k.c., t. II, s. 1558).Stanowisko powyższe należy uznać za uzasadnione. Z powołanych bowiem przepisów ustawy z dnia 22 kwietnia 1959 r. wynika, że organy administracyjne są powołane do ustalenia wysokości wierzytelności Skarbu Państwa z tytułu wykonanego remontu, odbudowy, wykończenia budowy lub nadbudowy przez Państwo niepaństwowego budynku tylko wtedy, gdy roboty takie zostały wykonane w trybie tej ustawy. Jeżeli natomiast tryb ten został pominięty, w szczególności jeżeli nie powiadomiono właściciela o rodzaju i rozmiarze planowanych robót, powstaje stosunek cywilnoprawny związany z dokonaniem nakładów na cudzą nieruchomość, podlegający zasadom prawa cywilnego.Taki właśnie stan faktyczny wystąpił w sprawie niniejszej, dlatego Sąd był powołany do orzekania o roszczeniach Skarbu Państwa.Z zasad powyższych należało z mocy art. 387 w związku z art. 423 § 1 k.p.c. orzec jak w sentencji.