III CRN 151/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia H. Dąbrowski. Sędziowie: J. Ignatowicz (sprawozdawca), J. Majorowicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Skarbu Państwa - Urząd Miejski w Z. o wpis prawa własności w księdze wieczystej na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 2 listopada 1973 r.uchylił zaskarżone postanowienie oraz dokonany w dniu 30 grudnia 1972 r. przez Państwowe Biuro Notarialne w Zakopanem na skutek wniosku wpis prawa własności na nieruchomości Kw. Nr (...) na rzecz Skarbu Państwa i sprawę przekazał wymienionemu PBN do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneMarian F. był właścicielem działki placu zabudowanego, ujawnionym w dziale II księgi wieczystej Kw. nr 11003, prowadzonej przez Państwowe Biuro Notarialne w Zakopanem. Działka ta o pow. 580 m2, oznaczona na mapie nr 89/1, jest położona w Z. W dniu 18.X.1972 r. Marian F. zawarł w PBN w Z. warunkową umowę sprzedaży ze Stanisławem R. i Tadeuszem R., z mocy której zobowiązał się przenieść na nich po połowie własność przedmiotowej działki pod warunkiem, że Skarb Państwa nie skorzysta z prawa pierwokupu. W dniu 19.X.1972 r. byłe Prezydium MRN w Z. otrzymało z miejscowego PBN odpis wymienionej wyżej umowy i dnia 7.XII.1972 r. podjęło uchwałę o skorzystaniu z prawa pierwokupu, a dnia 15.XII.1972 r. przez swego przedstawiciela Antoniego A. złożyło oświadczenie w formie aktu notarialnego o skorzystaniu z tego prawa. Na podstawie tego notarialnego oświadczenia Państwowe Biuro Notarialne w uwzględnieniu wniosku Dz. Kw. 1327/72 wpisało w dziale II księgi wieczystej Kw nr 11003 w miejsce Mariana F. jako właściciela Skarb Państwa - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Z. Wpis ten został zaskarżony przez uczestników Stanisława R. i Tadeusza R., którzy zarzucili w swej rewizji, iż oświadczenie o skorzystaniu przez Skarb Państwa z prawa pierwokupu było bezskuteczne, albowiem Marian F. nie został o tym powiadomiony pisemnie na adres podany przez niego w umowie warunkowej sprzedaży. Na rozprawie rewizyjnej pełnomocnik Skarbu Państwa wyjaśnił, że do protokołu z dnia 14.X.1972 r. Marian F. podał, iż przeprowadza się do żony zamieszkałej w Z. przy ul. (...), i dlatego zawiadomienia o wykonaniu prawa pierwokupu były mu doręczane na ten adres. W inny sposób Marian F. nie był zawiadomiony. Sąd Wojewódzki w Krakowie, uwzględniając rewizję, zarządził wykreślenie w dziale II księgi wieczystej Kw Nr 11003 Państwowego Biura Notarialnego w Z. wpisu prawa własności Skarbu Państwa i przywrócenie wpisu poprzedniego właściciela - Mariana F., syna Wiktora i Jadwigi.Sąd ten przyjął, że Marian F. mieszkał w Z. przy ul. (...) do Olczy i taki adres podał w warunkowej umowie sprzedaży, a jest poza sporem, że tam był zameldowany na pobyt stały. Skarb Państwa pismami z dnia 18.XII.1972 r. i 11.I.1973 r. przesłał dla Mariana F. zawiadomienie o wykonaniu prawa pierwokupu na adres skłóconej i rozwodzącej się z nim żony mieszkającej przy ul. (...). Pierwsze z tych pism Helena F. zwróciła nadawcy z podaniem faktycznego miejsca pobytu Mariana F., który przebywał wówczas w Wiedniu na kuracji. Mimo tego powtórne doręczenie dokonane zostało na adres: ul. (...).Wprawdzie Marian F. w październiku 1972 r. wyraził zamiar przeprowadzenia się na ul. (...), lecz zamiar ten nie został zrealizowany. Doręczenie więc powinno być dokonane na adres podany przez Mariana F. w warunkowej umowie sprzedaży. Wtedy zawiadomienie dokonane pod tym adresem byłoby skutecznym doręczeniem, a czasowy wyjazd Mariana F. do Wiednia nie niweczyłby skuteczności doręczenia, skoro nie zawiadomił on Prezydium MRN w Z. o zmianie miejsca pobytu.Marian F. został powiadomiony o wykonaniu pierwokupu przez Helenę F. dopiero pismem z dnia 1.II.1973 r., a więc już po upływie terminu przewidzianego w art. 32 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach. Wykonanie prawa pierwokupu było zatem nieskuteczne. Własność pozostała przy zbywcy Marianie F.Zarówno wymieniony wpis, jak i postanowienie Sądu Wojewódzkiego zostały zaskarżone przez Ministra Sprawiedliwości rewizją nadzwyczajną, wniesioną w dniu 29 kwietnia 1974 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyjaśnienia okoliczności, czy uczestnikowi postępowania Marianowi F. wysłano prawidłowo zawiadomienie o skorzystaniu przez Skarb Państwa z prawa pierwokupu. Rewizja nadzwyczajna trafnie zarzuca, że PBN, dokonując wpisu, w ogóle tej okoliczności nie ustaliło, natomiast Sąd Wojewódzki oparł się na danych, które nie wynikają z akt, a ponadto nie rozważył wszystkich okoliczności, jakie można wydedukować z zebranego materiału dowodowego. Rzecz oczywista, zawiadomienie dla zbywcy nieruchomości, względem której Skarb Państwa wykonuje prawo pierwokupu, o skorzystaniu z tego prawa, powinno być w zasadzie wysłane na adres podany przez zbywcę w akcie notarialnym zawierającym umowę zobowiązującą, i to niezależnie od tego, czy zbywca pod tym adresem zamieszkuje czy też nie. Zbywca bowiem może dla dokonania wspomnianego doręczenia wskazać nawet adres osoby trzeciej, z którą jest w kontakcie. Od tej zasady mogą jednak występować wyjątki.Po pierwsze, zbywca może już po zawarciu umowy zobowiązującej wskazać inny adres dla doręczenia oświadczenia Skarbu Państwa o skorzystaniu z prawa pierwokupu. W sprawie niniejszej mówi się o tym, że właśnie taki inny adres - a był to jakoby adres jego żony - uczestnik postępowania podał w Urzędzie Miejskim. Nie zostało to jednak udowodnione, gdyż Sąd Wojewódzki tę okoliczność przeoczył. Gdyby się okazało, że uczestnik postępowania podał adres swojej żony jako miejsce doręczenia, doręczenie oświadczenia Skarbu Państwa byłoby oczywiście skuteczne.Po drugie, także strona, która ma dokonać zawiadomienia - w danym wypadku Skarb Państwa - może z własnej inicjatywy przesłać zawiadomienie pod innym adresem aniżeli wskazany w umowie przez zbywcę. Może to mianowicie uczynić wtedy, gdy stwierdzi, że adresat nie zamieszkuje już w miejscu przez siebie podanym, gdyż po zawarciu umowy zobowiązującej przeniósł się do innej miejscowości lub do innego mieszkania. Rewizja nadzwyczajna trafnie zarzuca, że Sąd Wojewódzki dowolnie, bo bez zbadania tych okoliczności, przyjął, iż uczestnik postępowania miał tylko zamiar zmiany adresu, jednakże zamiaru tego nie zrealizował. Dokumenty dołączone do rewizji nadzwyczajnej zdają się temu przeczyć. W szczególności z dołączonej do rewizji nadzwyczajnej informacji Referatu Ewidencji i Kontroli Ruchu Ludności byłego Prezydium MRN w Z. wynika, że Marian F., syn Wiktora i Jadwigi, był zameldowany przy ul. (...) do Olczy 19b w okresie od 6.IV.1971 r. do 14.XI.1972 r. i od 11.VII.1973 r., do chwili obecnej, natomiast w okresie od 14.XI.1972 r. do 11.VII.1973 r., a więc w czasie, w którym według ustaleń Sądu Wojewódzkiego wysłano do niego przesyłką pocztową o wykonaniu prawa pierwokupu na adres: Z., ul. (...), był on zameldowany pod tym właśnie adresem, co wskazuje na to, że swój zamiar przeniesienia się do żony w tym czasie zrealizował.Rewizja nadzwyczajna trafnie wreszcie podnosi, że wadliwość orzeczenia w II instancji stanowi nie tylko rażące naruszenie prawa, ale godzi również w interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, utrudnia bowiem realizację postanowień uchwały nr 306/72 Rady Ministrów z dnia 12 grudnia 1972 r. w sprawie rozwoju Zakopanego w latach 1971-1980 (RM - 122/127-73).Wobec niewyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności należało zarówno zaskarżony wpis, jak i postanowienie Sądu Wojewódzkiego uchylić i sprawę przekazać PBN do ponownego rozpoznania.