III CRN 160/75

Skład orzekającySąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Anieli D. przeciwko Polskiemu Biuru Podróży "Orbis" Oddział Okręgowy w G. o zapłatę na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy Ośrodek w Toruniu z dnia 25 listopada 1974 r. - uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej rewizję strony pozwanej oraz porzedzający go wyrok Sądu Powiatowego w Aleksandrowie Kujawskim z dnia 12 kwietnia 1974 r. w części zasądzającej od strony pozwanej na rzecz powódki 12 000 zł z odsetkami oraz w części orzekającej o kosztach procesu i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu we Wrocławiu.Uzasadnienie faktycznePowódka wniosła o zasądzenie od pozwanego Przedsiębiorstwa "Orbis" kwoty 44 532 zł tytułem odszkodowania za naruszenie przez stronę pozwaną warunków umowy zawartej między stronami w dniu 8.IV.1971 r. na prowadzenie wyżywienia w stołówce przy ul. (...) w C.Powódka twierdziła, że umowa przewidywała żywienie 25 osób w turnusach dwutygodniowych w okresie od 1.V. do 29.X.1971 r. Tymczasem pozwany kierował znacznie mniejszą ilość stołowników, a z dniem 2.VIII.1971 r. umowę za wypowiedzeniem rozwiązał. Nadto pozwany nie dotrzymał umowy dotyczącej skierowania do stołówki prowadzonej przez powódkę 60 osób w turnusie gwiazdkowym 1970-71 r.Pozwany wniósł o oddalenie powództwa, podnosząc, że umowy na prowadzenie turnusu gwiazdkowego nie zawierał i że zawarta umowa na okres sezonu letniego w 1971 r. nie miała charakteru "czarterowego", tj. nie gwarantowała kierowania pełnego kompletu stołowników. Pozwany miał w ramach postanowień umowy obowiązek notyfikowania powódce na trzy dni naprzód ilości skierowanych stołowników. Pozwany ten obowiązek spełnił. Rozwiązanie umowy nastąpiło na skutek skarg stołowników na zły stan sanitarny i estetyczny wygląd stołówki prowadzonej przez powódkę.Wyrokiem z 12.IV.1974 r. Sąd Powiatowy zasądził od pozwanego na rzecz powódki 12 000 zł oddalając powództwo w pozostałej części.Sąd Powiatowy stwierdził, że kierowanie do powódki znikomej ilości osób naraziło powódkę na szkodę, gdyż powódka przygotowywała się do wyżywienia osób o ilości zbliżonej do 25. Także rozwiązanie umowy przed terminem naraziło powódkę na- utratę spodziewanych korzyści. Z zastosowaniem art. 322 k.p.c. Sąd Powiatowy określił wysokość odszkodowania za okres sezonu letniego na 12 000 zł i ustalił, że strony nie zawarły umowy na turnus gwiazdkowy - 1970/71 r.Od tego wyroku wniosły rewizje obie strony.Sąd Wojewódzki wyrokiem z 25.XI.1974 r. oddalił obie rewizje, podzielając pogląd Sądu Powiatowego, że liczba stołowników kierowanych do powódki powinna być zbliżona do ilości określonej w umowie. Drastyczne obniżenie tych skierowań nie da się pogodzić z art. 354 i 355 k.c. Nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy są okoliczności związane z rozwiązaniem umowy z powódką, bowiem żądanie pozwu nie obejmuje okresu po dniu 2.VIII.1971 r. Co do rewizji powódki Sąd Wojewódzki stwierdził, że nie zawiera ona uzasadnionych zarzutów.Od powyższego wyroku Minister Sprawiedliwości złożył rewizję nadzwyczajną z wnioskiem o uchylenie zaskarżonego wyroku w części oddalającej rewizję pozwanego oraz wyroku Sądu Powiatowego w części zasądzającej na rzecz powódki kwotę 12 000 zł i orzekającej o kosztach, zarzucając zaskarżonemu wyrokowi rażące naruszenie przepisów art. 387 k.p.c. w związku z art. 381 § 1 i 316 § 1 k.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Powództwo w części dotyczącej okresu od 1.V. do 2.VIII.1970 r. opiera się na umowie, którą pozwany powierzył powódce prowadzenie całodziennego wyżywienia dla 25 uczestników pobytów turystycznych w okresie od 1.V. do 29.X.1971 r. Paragraf 1 umowy stanowi, że dokładną ilość osób, jaka w każdym turnusie będzie żywiona, "Orbis" zobowiązany jest podawać usługodawcy najpóźniej na 3 dni przed rozpoczęciem każdego turnusu", § 13 umowy daje stronom prawo rozwiązania umowy w każdym czasie ze 14-dniowym terminem wypowiedzenia. Pozwany wykazał, że dopełnił obowiązku wcześniejszego informowania powódki o ilości stołowników w poszczególnych turnusach i że za osoby skierowane pozwany wypłacił powódce umówione wynagrodzenie. Wykazana również została przyczyna wypowiedzenia umowy i dlaczego w okresie wypowiedzenia, tj. od 19.VII. do 2.VIII.1971 r. pozwany nie kierował do stołówki powódki stołowników. Tą przyczyną był według niego przypadek zatrucia pokarmowego dziecka korzystającego ze stołówki powódki i rezygnacja w związku z tym z posiłków ze strony innych osób. Art. 65 § 2 k.c. nakazuje w umowach raczej badać jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu.Przez zgodny zamiar stron w świetle art. 65 § 2 k.c. trzeba rozumieć uzgodnienie istotnych okoliczności, bądź w samej umowie, bądź poza nią (np. w rokowaniach).Jeżeli strony już uprzednio pozostawały w takich samych stosunkach prawnych, należy mieć na uwadze ponadto takie znaczenie niezbyt jasnych sformułowań umowy, jakie było ich stosowanie w poprzednich stosunkach prawnych między Stronami.Sądy obu instancji z rażącym naruszeniem art. 3 § 2 k.p.c. nie dokonały w tym względzie odpowiednich ustaleń, a między innymi nie przeanalizowały, jaka była treść umowy stron na wyżywienie stołowników w letnich turnusach 1970 r., i jaki był sposób jej wykonania. Wobec tego nie można wykluczyć odmiennej wykładni § 1 umowy stron z 1971 r., przy której obstają, pozwany i rewizja nadzwyczajna. Ta druga wykładnia uzależnia ilość skierowań w poszczególnych turnusach do stołówki powódki od ilości wykupionych u pozwanego skierowań wczasowiczów z tym, że ryzyko wszelkich odchyleń od liczby 25 uczestników miałaby ponosić powódka.Ewentualne przyjęcie takiej wykładni nie niweczyłoby automatycznie zasadności roszczenia powódki.Gdyby bowiem powódka wykazała, że pozwany z pokrzywdzeniem powódki w sposób niezasadnie uprzywilejowany dokonywał skierowań do innych usługodawców, wówczas okoliczność ta mogłaby uprawniać powódkę z mocy art. 471 k.c. do żądania stosownego odszkodowania za nienależyte wykonanie umowy.Nie bez znaczenia po dokonaniu powyższych ustaleń byłoby dalsze ustalenie, czy powódka, jak to zarzucił pozwany, w inny sposób wykorzystała moc produkcyjną prowadzanej przez siebie stołówki, a jeżeli nie, czy pozostawało to w związku z umową zawartą z "Orbisem" (art. 639 k.c.). Sąd Powiatowy postępowanie dowodowe skoncentrował w zasadzie wyłącznie na okoliczności będącej przyczyną wypowiedzenia umowy przez "Orbis", chociaż okres po dokonanym wypowiedzeniu nie był pozwem objęty.Dla oceny zasadności żądania odszkodowania za nienależyte wykonanie umowy nie mogłyby być obojętne okoliczności stwierdzone przy okazji zatrucia pokarmowego dziecka stołowników małżonków C.Jeżeli w toku ponownego postępowania Sąd dojdzie do przekonania, że strona pozwana odpowiada za zaniżenie skierowań stołowników do stołówki powódki, wówczas powyższe okoliczności powinny być objęte oceną dowodów Sądu, gdyż mogą wpłynąć na ograniczenie odszkodowania.Sąd Najwyższy, uwzględniając rewizję nadzwyczajną, orzekł z mocy art. 422 § 2 k.p.c. jak w sentencji wyroku.