III CRN 161/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN A. Filcek.Sędziowie SN: J. Ignatowicz, A. Wielgus (spr.).Protokolant: Z. Dębek.Prokurator Prokuratury Generalnej: M. Sławińska.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 1982 r. na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Eufeniusza Z. o podział majątku wspólnego, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od postanowienia Sądu Rejonowego dla W. z dnia 8 kwietnia 1981 r., postanawia :1)oddalić rewizję nadzwyczajną;2)rozstrzygnięcie o wpisie od rewizji nadzwyczajnej pozostawić Sądowi Rejonowemu, który orzeknie o tym w orzeczeniu kończącym sprawę.Uzasadnienie faktyczneSąd Rejonowy postanowieniem z dnia 8 kwietnia 1981 r. ustalił, że w skład majątku wspólnego byłych małżonków Wandy i Eufeniusza Z. wchodzi spółdzielcze prawo do lokalu typu własnościowego, położonego w W. przy ul. W. z wkładem budowlanym w wysokości 161.314 zł o wartości 1.194.664 zł i zarządził jego sprzedaż w drodze licytacji.Postanowienie to nie zaskarżone w trybie zwykłym, zaskarżył Prokurator Generalny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej rewizją nadzwyczajną wniesioną 8 czerwca 1982 r. Skarżący zarzuca rażące naruszenie prawa w postaci art. 212 § 2 kc w zakresie zarządzenia sprzedaży spółdzielczego prawa do lokalu w drodze licytacji (punkt II sentencji) oraz naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i na zasadzie art. 422 § 2 k.p.c. wniósł o uchylenie w zaskarżonej części tego postanowienia z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania.W sprawie nie było sporne, że małżonkowie Wanda i Eufeniusz Z. nabyli w czasie trwania małżeństwa spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego typu własnościowego w Pracowniczej Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej Pracowników CRS "S." w W., położone przy ul. W. o pow. 50 m2.Wyrokiem z dnia 18 października 1962 r. orzeczony został rozwód tego małżeństwa. Wanda Z. zmarła 8 lipca 1976 r., a w okresie długotrwałej, ciężkiej choroby opiekował się swoją b. żoną wnioskodawca zamieszkując w ich wspólnym mieszkaniu. Zgodnie z życzeniem zmarłej w mieszkaniu tym wnioskodawca pozostał także po jej śmierci. Córka Z., uczestniczka postępowania Danuta T. usamodzielniła się jeszcze 1964 r., kiedy to zawarła związek małżeński i otrzymała nabyte dla niej mieszkanie spółdzielcze położone przy ul. P. Po śmierci matki Danuta T. zbyła swoje mieszkanie w obrocie wolnorynkowym i sprowadziła się do lokalu rodziców, z którego następnie usunęła wnioskodawcę. Obecnie zajmuje to mieszkanie sama i jak twierdzi, zawarła ponowny związek małżeński. Wnioskodawca natomiast mieszka u swojej siostry Stanisławy K. w mieszkaniu składającym się z pokoju i kuchni. Wnioskodawca wnosząc o zniesienie współwłasności prawa spółdzielczego lokalu mieszkalnego przez jego licytacyjną sprzedaż podnosi przede wszystkim, iż uczestniczka postępowania, która ma trudności w zaspokojeniu bieżących potrzeb materialnych, nie będzie w stanie spłacić jego udziału, przez co pozbawi go możliwości uzyskania innego samodzielnego mieszkania.Według ogólnej zasady, wyrażonej w art. 211 k.c., każdy ze współwłaścicieli może się domagać, aby zniesienie współwłasności nastąpiło przez podział rzeczy wspólnej. W sytuacji gdy dokonanie fizycznego podziału jest niedopuszczalne bądź niemożliwe, wyboru sposobu zniesienia wspólności dokonuje sąd stosownie do okoliczności konkretnego wypadku. Taka sytuacja występuje w sprawie niniejszej. Toteż Sąd Rejonowy, wobec rozbieżnych wniosków stron, uznał, iż w okolicznościach sprawy, skoro przedmiotowe mieszkanie nie da się podzielić, a przyznanie go uczestniczce postępowania nastąpiłoby z pokrzywdzeniem wnioskodawcy wobec braku możliwości zapłacenia równowartości jego udziału - zniesienie współwłasności poprzez sprzedaż będzie właściwym załatwieniem sprawy.Powyższe rozstrzygniecie znajduje uzasadnienie w przepisach art. 212 k.c. i art. 622 § 1 k.p.c., albowiem, wbrew odmiennemu stanowisku zawartemu w rewizji nadzwyczajnej, Sąd Rejonowy w granicach uprawnień wynikających z art. 212 k.c. jest władny, nawet bez zgody uczestników, dokonać samodzielnie wyboru sposobu zniesienia współwłasności stosownego do okoliczności rozpoznawanej sprawy. Rzeczywiście, w postępowaniu o zniesienie współwłasności sąd powinien dążyć do tego, ażeby wszyscy współwłaściciele uzgodnili sposób podziału i przedstawili możliwie zgodny wniosek tak, aby wydane postanowienie odpowiadało ich woli. Temu obowiązkowi sąd orzekający uczynił zadość wzywając uczestniczkę postępowania wielokrotnie do ustosunkowania się do wniosku, jednakże Danuta T. nie tylko że nie zajęła stanowiska co do sposobu podziału, ale nawet utrudniała postępowanie sądowe do tego stopnia, że zawiadomienia o terminach posiedzenia trzeba było doręczać za pośrednictwem organów MO.Poza powyższymi względami, nie bez znaczenia dla wyniku sprawy jest treść ugody zawartej w postępowaniu egzekucyjnym, które stwarza możliwość rozwiązania kwestii mieszkaniowych wnioskodawcy i uczestniczki postępowania.Rewizja nadzwyczajna wniesiona została po upływie 6-miesięcznego terminu od daty uprawomocnienia się zaskarżonego postanowienia, a z tego wynika, że jej uwzględnienie uzależnione jest od wykazania naruszenia interesu PRL (art. 421 § 2 k.p.c.). Punktem wyjścia do stwierdzenia naruszenia interesu PRL jest stwierdzenie przede wszystkim rażącego naruszenia prawa. Z przytoczonych wywodów wynika, że brak jest podstaw do przyjęcia rażącej obrazy prawa materialnego i procesowego, nie da się także pogodzić z interesem naszego kraju rozstrzyganie o prawach majątkowych z pokrzywdzeniem którejkolwiek ze stron. Przyznanie zaś spółdzielczego prawa do mieszkania tylko uczestniczce postępowania - do czego zmierza rewizja nadzwyczajna - nastąpiłoby z pokrzywdzeniem wnioskodawcy.Z tych względów Sąd Najwyższy nie znalazł podstaw do uwzględnienia rewizji nadzwyczajnej.