III CRN 165/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bryl. Sędziowie: H. Dąbrowski (sprawozdawca), J. Krajewski.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Józefa i Haliny małżonków K. przeciwko Fabryce Samochodów Osobowych w W. i "Motozbytowi" - Przedsiębiorstwu Państwowemu w L. o zapłatę na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 6 listopada 1973 r.,zmienił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego w Lublinie z dnia 29 czerwca 1973 r. w części oddalającej powództwo i zasądził od pozwanego "Motozbytu" - Przedsiębiorstwa Państwowego w L. na rzecz powodów kwotę 11.217,60 zł z 8% od dnia 15 grudnia 1972 r.Uzasadnienie faktyczneW pozwie z dnia 15 grudnia 1972 r. powodowie Józef i Halina K. domagali się zasądzenia na ich rzecz od pozwanego "Motozbytu" i Fabryki Samochodów Osobowych w W. solidarnie kwoty 84.584 zł wraz z ustawowymi odsetkami i kosztami procesu. W uzasadnieniu żądania podali, że w dniu 5 listopada 1971 r. zakupili na raty za pośrednictwem ORS-u w pozwanym "Motozbycie" samochód osobowy marki "Syrena 104", wyprodukowany przez pozwaną Fabrykę, za kwotę 74.000 zł. Samochód ten miał wady, był ośmiokrotnie naprawiany w ramach gwarancji i po przebiegu 6.900 km w dalszym ciągu znajduje się w naprawie. Sukcesywne usuwanie wad nie doprowadziło pojazdu do stanu używalności. Jest on bezużyteczny, co uprawnia powodów do odstąpienia od umowy i żądania od pozwanych zwrotu kosztów ubezpieczenia, opłat manipulacyjnych, autocasca, kosztów przeglądu samochodu, oceny rzeczoznawców i rejestracji w łącznej kwocie 10.584 zł. Na rozprawie w dniu 12 stycznia 1973 r. powodowie rozszerzyli powództwo o kwotę 633,60 zł z tytułu zwrotu wydatków na dwukrotny dojazd do Fabryki. Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa, przy czym pozwana Fabryka zarzuciła, że samochód został doprowadzony do pełnej sprawności i powodowie mogą w każdej chwili go odebrać, natomiast pozwany "Motozbyt" zarzucił, że za zobowiązania objęte gwarancją ponosi wyłączną odpowiedzialność producent rzeczy, a nie sprzedawca - "Motozbyt".Wyrokiem z dnia 29 czerwca 1973 r. Sąd Powiatowy w Lublinie zasądził od pozwanej Fabryki na rzecz powodów kwotę 59.200 zł z 8% od dnia 15 grudnia 1972 r. oraz kwotę 4.500 zł tytułem kosztów procesu, w pozostałej części w stosunku do pozwanej Fabryki i w całości w stosunku do pozwanego "Motozbytu" powództwo oddalił, nakazując pobrać od pozwanej Fabryki na rzecz Skarbu Państwa kwotę 4.613 zł tytułem nie uiszczonej opłaty sądowej. Według ustaleń Sądu Powiatowego powodowie w dniu 5 listopada 1971 r. nabyli w pozwanym "Motozbycie" samochód osobowy marki "Syrena 104" za kwotę 74.000 zł na raty za pośrednictwem ORS-u. Mimo ośmiokrotnie usuwanych usterek, samochód po przebiegu około 8000 km nie nadawał się do normalnej eksploatacji, a ponadto stojąc na parkingu w TOS-ie, uległ zniszczeniu. Uzasadnia to żądanie powodów w zakresie odstąpienia od umowy i zwrotu wartości samochodu, przy czym wobec zmniejszenia się jego wartości ze względu na eksploatację przez powodów o 20% Sąd w takim samym stosunku obniżył należność powodów z tego tytułu, zasądzając na ich rzecz kwotę 59.200 zł. Sąd nie uwzględnił natomiast żądań odszkodowawczych z tytułu ubezpieczenia - z uwagi na jego dobrowolność.Na skutek rewizji powodów od tego wyroku w części oddalającej powództwo, rewizji opartej na podstawach przewidzianych w art. 368 pkt 1 i 3 k.p.c., Sąd Wojewódzki w Lublinie wyrokiem z dnia 6 listopada 1973 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądzoną kwotę 59.200 zł podwyższył do kwoty 74.000 zł, oddalając rewizję w pozostałej części. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, skoro powodowie z uzasadnionych przyczyn odstąpili od umowy, to mają prawo żądać zwrotu pełnej ceny, jaką zapłacili za samochód. Z chwilą bowiem wydania rzeczy sprzedanej przechodzą na kupującego korzyści i ciężary związane z rzeczą. Dlatego też powodowie nie są obowiązani do zapłaty wytwórcy samochodu za korzystanie z pojazdu i jego używanie do czasu odstąpienia od umowy, natomiast nie przysługuje im roszczenie o zwrot wydatków - w ramach udzielonej przez producenta gwarancji na sprzedany pojazd - jakie ponieśli w związku z dopuszczeniem pojazdu do ruchu na drogach publicznych. Dlatego Sąd ten nie uwzględnił roszczenia powodów powyżej kwoty 74.000 zł.W rewizji nadzwyczajnej Minister Sprawiedliwości wniósł o zmianę powyższego wyroku Sądu Wojewódzkiego oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Powiatowego w Lublinie z dnia 29 czerwca 1973 r. w części oddalającej powództwo i o zasądzenie od pozwanego "Motozbytu" na rzecz powodów kwoty 11.217,60 zł z 8% od dnia 15 grudnia 1972 r., ewentualnie o uchylenie wymienionych wyroków w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Usprawiedliwione są zarzuty rewizji nadzwyczajnej, iż rozstrzygnięcie sprawy rażąco narusza przepisy art. 566 § 1 i art. 582 k.c.Ratio legis instytucji gwarancji - polegającej na ustaleniu korzystniejszej dla nabywcy odpowiedzialności za wady, a jednocześnie zapewniającej w ten sposób należytą jakość wprowadzonych do obrotu artykułów przemysłowych - oraz werbalna wykładnia przepisów regulujących tę instytucję, zwłaszcza art. 579 k.c., nie uzasadniają stanowiska Sądu Wojewódzkiego, jakoby fakt udzielenia przez producenta gwarancji na samochód powodował niedopuszczalność dochodzenia przez kupującego naprawienia szkody, którą poniósł przez to, że zawarł umowę, nie wiedząc o istnieniu wady (tzw. negatywny interes umowy).Z treści art. 579 k.c. wynika jedynie pewne ograniczenie czasowe w dochodzeniu roszczeń odszkodowawczych w zakresie negatywnego interesu umowy, które ustaje w momencie, gdy sprzedawca we właściwym czasie nie czyni zadość obowiązkom wynikającym z gwarancji. W sytuacji zatem (jak w niniejszym wypadku), gdy strony odstąpiły od umowy sprzedaży i w związku z tym ustał także okres ważności gwarancji, możliwość dochodzenia odszkodowania z tytułu rękojmi za wady fizyczne rzeczy nie była już niczym ograniczona, a ze względu na charakter i zakres roszczeń odszkodowawczych znajdowała uzasadnienie w treści art. 566 § 1 k.c. Biernie legitymowany w zakresie tych roszczeń był jednak pozwany "Motozbyt" jako sprzedawca, a nie pozwana Fabryka jako wytwórca (art. 582 k.c.).W tej sytuacji, gdy roszczenia odszkodowawcze powodów znajdują oparcie w załączonych do sprawy dowodach z dokumentów oraz gdy pierwotna wysokość powództwa została rozszerzona przez powodów tylko o kwotę 633,60 zł, to powodom należy się jeszcze 11.217,60 zł.Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy z mocy art. 422 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.