III CRN 190/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Pietrzykowski (sprawozdawca). Sędziowie: H. Dąbrowski, W. Kuryłowicz.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z powództwa Zakładów Porcelany w K. przeciwko Polskiemu Towarzystwu Turystyczno-Krajoznawczemu, Okręgowy Zespół Obiektów Turystycznych Województwa K., "Dom Turysty" w C. o zapłatę, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 20 grudnia 1974 r.oddalił rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie faktycznePowodowe Zakłady Porcelany w K. żądały zasądzenia od Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, Okręgowy Zespół Obiektów Turystycznych, "Dom Turysty" w C. kwoty 23.395 zł z odsetkami i kosztami procesu, twierdząc, że strona pozwana odebrała za pośrednictwem swego pracownika partię porcelany, zakupionej dla niej u powoda przez Hurtownię przedsiębiorstwa "Arged" i dostarczoną przez kierowcę zatrudnionego u powoda, jednak porcelany tej nie zaprzychodowała i nie zewidencjonowała, wskutek czego powodowe Zakłady nie mogły otrzymać zapłaty za tę porcelanę od wspomnianej Hurtowni.Sąd Powiatowy wyrokiem z dnia 31.VII.1974 r. uwzględnił powództwo w całości, ustalił bowiem, że twierdzenia pozwu są zgodne z rzeczywistym stanem rzeczy. W szczególności Sąd Powiatowy ustalił, że strona pozwana odebrała od strony powodowej porcelanę wartości dochodzonej pozwem kwoty oraz że porcelana ta (filiżanki i popielniczki) znajduje się w restauracji i w magazynie pozwanego, a nadto że pracownik strony pozwanej Jan W. poprzez niezaprzychodowanie pobranych filiżanek i popielniczek pokrył manko, jakie miał u pozwanego. Podstawy prawnej odpowiedzialności pozwanego względem powoda Sąd Powiatowy dopatrzył się w przepisie art. 415 k.c.Sąd Wojewódzki po rozpoznaniu sprawy na skutek rewizji strony pozwanej postanowieniem z dnia 20.XII.1974 r. uchylił wyrok Sądu Powiatowego i odrzucił pozew, stanął bowiem na stanowisku niedopuszczalności drogi sądowej wobec tego, że strona pozwana jest organizacją społeczną mającą zezwolenie Ministra Finansów na prowadzenie działalności gospodarczej, spór więc między stronami w zakresie tej działalności podlega rozpoznaniu w postępowaniu arbitrażowym.W rewizji nadzwyczajnej, opartej na zarzucie rażącego naruszenia art. 2 § 1 k.p.c. i paragrafu 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 17 lutego 1960 r. w sprawie przekazania do postępowania arbitrażowego niektórych sporów o prawa majątkowe (Dz. U. Nr 9, poz. 60), Minister Sprawiedliwości wniósł o uchylenie postanowienia Sądu Wojewódzkiego z dnia 20.XII.1974 r. i o przekazanie sprawy temu Sądowi w celu merytorycznego rozpoznania rewizji strony pozwanej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:Pierwszy zarzut rewizji nadzwyczajnej sprowadza się do tego, że dowody znajdujące się w aktach sprawy nie uzasadniają poglądu Sądu Wojewódzkiego co do tego, że strona pozwana ma zezwolenie Ministra Finansów na prowadzenie działalności gospodarczej oraz że zawisły między stronami spór dotyczy działalności gospodarczej tej strony, wyszczególnionej w arkuszu rejestrowym, wobec czego ustalenie Sądu Wojewódzkiego w tym przedmiocie należy uznać za dowolne.W związku z tym zarzutem należy stwierdzić, że w aktach sprawy dołączonych do rewizji nadzwyczajnej rzeczywiście nie było niezbędnych dokumentów, w szczególności dokumentów, na które powoływał się Sąd Wojewódzki, mianowicie dowodu wpisania strony pozwanej w dniu 7.IV.1973 r. do rejestru organizacji społecznych, prowadzących działalność gospodarczą, ani też odpisu arkusza rejestrowego, określającego objętą zezwoleniem działalność gospodarczą. Powołanie się jednak Sądu Wojewódzkiego na wspomniane dokumenty i wynikające z nich dane wskazuje na to, że ten Sąd dysponował nimi, choć okoliczność ta nie znalazła wyrazu w aktach sprawy.W związku z tym Sąd Najwyższy na podstawie art. 423 § 2 k.p.c. w związku z art. 224 § 2 k.p.c. zażądał od strony pozwanej odpowiednich dokumentów, na których podstawie stwierdził, że decyzją z dnia 22.II.1973 r. Minister Finansów udzielił Zarządowi Głównemu Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego zezwolenia na prowadzenie działalności gospodarczej poprzez jednostki organizacyjne wymienione w załączonym do zezwolenia wykazie w zakresie działalności gospodarczej, obejmującej między innymi - organizowanie i prowadzenie obiektów i urządzeń turystycznych dla potrzeb turystyki krajowej i zagranicznej, wykonywanie usług związanych z eksploatacją obiektów turystycznych, w szczególności prowadzenie sprzedaży detalicznej artykułów spożywczych. We wspomnianym wykazie jednostek organizacyjnych PTTK figuruje Okręgowy Zespół Obiektów Turystycznych w C., a wśród podległych mu jednostek - "Dom Turysty" w C. Z wymienionego zezwolenia wynika nadto, że PTTK poprzednio miało zezwolenie na prowadzenie działalności gospodarczej z dnia 6.VII.1961 r. Dane dotyczące zakresu działalności gospodarczej wynikają również z przedłożonego Sądowi Najwyższemu przez stronę pozwaną do wglądu odpisu arkusza rejestrowego nr rejestrowy 13, tom XIII Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego z dnia 4.IV.1973 r., na który powołał się Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Z przedstawionych dokumentów wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że Sąd Wojewódzki zgodnie ze stanem rzeczywistym ustalił, iż obiekty prowadzone przez "Dom Turysty" w C. wchodzą w zakres działalności gospodarczej w granicach udzielonego Polskiemu Towarzystwu Turystyczno-Krajoznawczemu zezwolenia na organizowanie i prowadzenie obiektów i urządzeń turystycznych dla potrzeb turystyki krajowej i zagranicznej. Charakter takiego obiektu miała restauracja, prowadzona przez "Dom Turysty" w C. Zarówno z twierdzeń pozwu, jak i z ustaleń Sądu Powiatowego, wynika, że porcelana zakupiona u strony powodowej przez Hurtownię "P" dla strony pozwanej pozostawała w bezpośrednim związku z zakresem działalności gospodarczej strony pozwanej, objętej zezwoleniem Ministra Finansów, przeznaczona była bowiem dla potrzeb prowadzonej przez "Dom Turysty" restauracji turystycznej. W ramach zaś działalności gospodarczej organizacji społecznej, upoważnionej we właściwym trybie do prowadzenia obiektu usługowego, w szczególności obiektu gastronomicznego, mieści się nabywanie urządzeń potrzebnych do należytego funkcjonowania tego obiektu. Spory na tle transakcji z tym związanej w wypadku, gdy dostawcą jest jednostka gospodarki uspołecznionej, wymieniona w art. 2 ust. 1 lit. a dekretu z dnia 5 sierpnia 1949 r. o państwowym arbitrażu gospodarczym podlegają więc - stosownie do dyspozycji przepisu paragrafu 1 pkt 3 cytowanego wyżej rozporządzenia z dnia 17 lutego 1960 r. rozpoznaniu w postępowaniu arbitrażowym. W związku z tym nie można podzielić wyrażonego w rewizji nadzwyczajnej poglądu, że działanie strony pozwanej albo jej pracownika, w którego następstwie dostarczona przez powoda porcelana znalazła się w ostatecznym wyniku w restauracji, a częściowo w magazynie strony pozwanej, nie pozostaje w związku z udzielonym tej stronie zezwoleniem na prowadzenie działalności gospodarczej ani też w związku z tą działalnością. Sama zaś strona powodowa przytacza w pozwie powyższe fakty wskazujące, że porcelana wprowadzona została przez stronę pozwaną do użytku związanego z prowadzeniem przez tę stronę, mieszczącego się w ramach zezwolenia, obiektu gastronomicznego.Z dalszych wywodów rewizji nadzwyczajnej zdaje się wynikać pogląd, że sprawa nie podlega rozpoznaniu w postępowaniu arbitrażowym dlatego, iż podstawą powództwa jest czyn niedozwolony strony pozwanej i jej pracownika. W związku z tym wymaga rozważenia, czy taki pogląd znajduje podstawę w obowiązujących przepisach prawa. Otóż zarówno z treści upoważnienia dla Rady Ministrów, zawartego w art. 3 ust. 1 dekretu z dnia 5 sierpnia 1949 r. o państwowym arbitrażu gospodarczym w brzmieniu nadanym przez art. 1 ustawy z dnia 16 lutego 1960 r. (Dz. U. Nr 9, poz. 58), jak i z treści paragrafu 1 cytowanego rozporządzenia z dnia 17 lutego 1960 r. wynika, że przekazanie do postępowania arbitrażowego obejmuje m.in. sprawy o prawa majątkowe między podmiotami państwowego arbitrażu gospodarczego a organizacjami społecznymi, posiadającymi zezwolenie na wykonywanie działalności gospodarczej, w zakresie tej działalności gospodarczej. Spór więc podlega rozpoznaniu w postępowaniu arbitrażowym, jeżeli dotyczy on prawa majątkowego i wiąże się z działalnością gospodarczą organizacji społecznej, objętą zezwoleniem Ministra Finansów. Przepisy te nie uzależniają postępowania arbitrażowego od prawnej podstawy roszczenia, w szczególności nie ograniczają drogi postępowania arbitrażowego tylko do sporów o prawa majątkowe na tle stosunków umownych. Jeżeli zatem zostały spełnione przesłanki, przewidziane w wyżej wymienionych przepisach, w szczególności jeżeli spór dotyczy prawa majątkowego i wiąże się z zakresem działalności gospodarczej objętej zezwoleniem Ministra Finansów, to właściwą jest droga sądowa, niezależnie od tego, czy materialnoprawną podstawę roszczenia stanowią przepisy normujące stosunki umowne, czy też inne przepisy prawa cywilnego, w szczególności przepisy o czynach niedozwolonych bądź też przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu. Skoro zaś spór w rozpoznawanej sprawie odpowiada omówionym wyżej przesłankom, a w konsekwencji należy do postępowania arbitrażowego, trafnie Sąd Wojewódzki zastosował przepisy art. 2 § 2 oraz 199 § 1 pkt 1 k.p.c. i odrzucił pozew z powodu niedopuszczalności drogi sądowej.W związku z zapatrywaniem strony pozwanej, że zezwolenie na prowadzenie działalności gospodarczej nie może się odnosić do działania zabronionego przez prawo, należy zauważyć, że działanie strony sprzeczne z prawem może wystąpić nie tylko w stosunkach pozaumownych, lecz również w stosunkach umownych, gdzie jako sprzeczne z prawem należy uznać niewykonanie lub nienależyte wykonanie obowiązków wynikających z umowy. Ponadto w myśl art. 443 k.c. również w stosunkach prawnych, powstałych na skutek wiążącej stronę umowy, nie jest wyłączone roszczenie o naprawienie szkody z tytułu czynu niedozwolonego. Tak więc okoliczność, że spór o prawo majątkowe ma swe źródło w czynie niedozwolonym, sama przez się nie przesądza o właściwości organu sądowego albo organu arbitrażowego do rozstrzygnięcia tego sporu.Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 421 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.