III CRN 240/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Piasecki. Sędziowie SN: S. Rudnicki (sprawozdawca), S. Dmowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Wiery F. przeciwko Jerzemu B. o wydanie nieruchomości na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 20 kwietnia 1978 r.uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Rejonowego w Bielsku Podlaskim z dnia 6.XII.1977 r. i oddalił powództwo; zasądził od powódki na rzecz pozwanego kwotę zł 4.154,- tytułem zwrotu kosztów procesu za I i II instancję.Uzasadnienie faktyczneWiera F. w pozwie wniesionym w dniu 20.XII.1976 r. przeciwko Jerzemu B. domagała się nakazania pozwanemu wydania jej działki gruntu o pow. 0,10 ha oznaczonej w rejestrze scaleniowym nr 254, a przed scaleniem nr 134, położonej we wsi M. gmina M.W uzasadnieniu pozwu powódka podała, że przedmiotowa działka była własnością Konstantego P., którego ona jest z mocy postanowienia Sądu z dnia 8 grudnia 1976 r. jedyną spadkobierczynią.Pozwany nie uznał powództwa i wnosząc o jego oddalenie podniósł, iż opisana w pozwie działka została przyznana mu na własność w postępowaniu scaleniowym zakończonym prawomocną decyzją z dnia 13.IX.1973 r., że dokumenty potwierdzające jego prawo własności złożył w sprawie C (...), w której zięć powódki Włodzimierz S. zgłaszał roszczenia do tej działki.Sąd Rejonowy w Bielsku Podlaskim wyrokiem z dnia 6 grudnia 1977 r. uwzględnił powództwo, uznając, iż powódka złożonymi w toku procesu dokumentami wykazała swoje prawo własności do przedmiotu sporu.Pozwany zaskarżył ten wyrok, zarzucając naruszenie art. 12 i 14 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o scalaniu i wymianie gruntów (Dz. U. Nr 3, poz. 13) przez nierozważenie wszystkich przeprowadzonych dowodów, w szczególności pisma Wojewódzkiego Biura Geodezji i Terenów Rolnych w B., Rejonowego Oddziału w S. z dnia 14.X.1977 r. nr WBG EW-412-4-5-/77 i zeznań świadka Jerzego K., z których to dowodów bezsprzecznie wynika, iż powódka za sporną działkę otrzymała już stosowny ekwiwalent w postaci działki oznaczonej nr 271/1.Sąd Wojewódzki w Białymstoku wyrokiem z dnia 20 kwietnia 1978 r. oddalił rewizję pozwanego.Sąd ten uznał zarzut rewizji naruszenia przepisów wymienionej wyżej ustawy o scalaniu i wymianie gruntów za niezasadny, powołując się przy tym na stanowisko tegoż Sądu Wojewódzkiego przedstawione w motywach orzeczenia z dnia 20 sierpnia 1977 r., wydanego w postępowaniu zażaleniowym w związku z zawieszeniem w niniejszej sprawie postępowania.Z dalszych wywodów Sądu Wojewódzkiego zawartych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd ten uznał, iż skoro powódka wykazała swoje prawo własności do spornej działki, to może na drodze sądowej skutecznie domagać się ochrony tego prawa i że postępowanie scaleniowe nie ma znaczenia dla oceny zasadności jej roszczenia.Od tego wyroku Minister Sprawiedliwości wniósł rewizję nadzwyczajną, w której domagał się uchylenia wyroków obu Sądów i oddalenia powództwa. Rewizja oparta jest na podstawie rażącego naruszenia art. 387 i 390 § 1 k.p.c. oraz art. 222 § 1 k.c. w związku z art. 12, 14 i 16 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o scalaniu i wymianie gruntów (Dz. U. Nr 3, poz. 13).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Istotą komasacji jest nowe ukształtowanie stanu własności, polegające na tym, że każdy uczestnik scalenia otrzymuje w zamian za grunty posiadane przed scaleniem inne grunty. Decyzja o zatwierdzeniu projektu scalenia stwarza nowy stan własności, stanowiąc jednocześnie tytuł do ujawnienia tego stanu w księgach wieczystych (art. 3 ust. 1 i art. 16 ust. 1 wymienionej wyżej ustawy).Uczestnik scalenia staje się więc właścicielem gruntów poscaleniowych, stanowiących ekwiwalent gruntów należących do niego przed scaleniem. Poprzedni właściciel traci z chwilą wydania decyzji o zatwierdzeniu projektu scalenia prawo własności gruntów objętych scaleniem i dlatego nie może żądać wydania mu gruntu należącego do niego przed scaleniem, który przypadł innemu uczestnikowi. Inaczej jest w wypadku, gdy wskazany w decyzji o zatwierdzeniu scalenia uczestników nie był właścicielem niektórych lub wszystkich działek przedscaleniowych. Skoro bowiem nieruchomość poscaleniowa jest ekwiwalentem gruntów przedscaleniowych, to decyzja o zatwierdzeniu projektu scalenia może stwarzać nowy stan własności tylko w takim zakresie.Innymi słowy, decyzja o zatwierdzeniu projektu scalenia nie stwarza (nie przesądza) tytułu własności w zakresie, w jakim nieruchomość poscaleniowa nie stanowi ekwiwalentu gruntów przedscaleniowych. Zasadę tę wyraża expressis verbis art. 16 ust. 1 zdanie 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o scalaniu i wymianie gruntów. Dlatego też decyzja o zatwierdzeniu projektu scalenia nie narusza praw właścicieli (współwłaścicieli) gruntów przedscaleniowych w stosunku do uczestnika postępowania, któremu w wyniku scalenia przypadła nieruchomość mająca stanowić ekwiwalent - w całości lub w części - tych właśnie gruntów. Właściciele (współwłaściciele) ci stają się właścicielami (współwłaścicielami) nieruchomości poscaleniowej w stosunku odpowiadającym wartości ich gruntów objętych scaleniem do wartości całości (nieruchomości poscaleniowej) bez względu na to, kogo wymieniono w decyzji o zatwierdzeniu projektu scalenia, i mogą dochodzić na podstawie art. 222 § 1 k.c. swoich praw do nowo utworzonej nieruchomości. W niniejszej sprawie nikt nie twierdził, że pozwany nie był wyłącznym właścicielem gruntów przedscaleniowych i że przydzielona mu nieruchomość poscaleniowa nie jest ekwiwalentem gruntów przedscaleniowych. Tym samym więc powódka nie może domagać się wydania przez pozwanego działki, której własność utraciła w wyniku decyzji o zatwierdzeniu projektu scalenia. Nie może też uzasadnić żądania powódki twierdzenie, że scaleniem objęta została bez zgody poprzedniego właściciela zabudowana działka o poprzednim oznaczeniu nr 134 sprzecznie z postanowieniem art. 1 ust. 3 ustawy. Okoliczność ta bowiem może jedynie być podniesiona w drodze zgłoszenia zastrzeżenia do projektu scalenia, które może zgłosić zainteresowany na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy. Jeżeli zastrzeżenie nie zostało złożone albo jeżeli powołana do jego rozpatrzenia komisja nie uznała jego słuszności i projekt scalania został zatwierdzony, decyzja o zatwierdzeniu nie może być już na tej podstawie kwestionowana w postępowaniu sądowym, ponieważ nie podlega kontroli sądów powszechnych.Z tych powodów więc nie można odmówić słuszności podniesionemu w rewizji nadzwyczajnej zarzutowi, że Sąd Rejonowy z rażącym naruszeniem art. 222 § 1 k.c. i art. 16 ust. 1 wymienionej ustawy uwzględnił powództwo zamiast je oddalić. Z kolei Sąd Wojewódzki z rażącym naruszeniem art. 387 k.p.c. oddalił rewizję zamiast zmienić zaskarżony wyrok i oddalić powództwo. Skoro więc przytoczona podstawa rewizyjna okazała się uzasadniona, przeto Sąd Najwyższy uchylił wyroki obu sądów i oddalił powództwo na podstawie art. 422 § 1 k.p.c. Zgodnie z wnioskiem rewizji nadzwyczajnej i przedstawionym przez pozwanego spisem kosztów należało zasądzić od powódki na rzecz pozwanego kwotę zł 4.154,- tytułem zwrotu kosztów procesu za obie instancje (art. 98 § 1 k.p.c.).