III CRN 280/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Piasecki. Sędziowie: J. Krajewski, Z. Trybulski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Wacława i Bronisławy B. z udziałem uczestników postępowania Ryszarda i Zofii K. o zniesienie współwłasności na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od postanowienia Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 17 października 1972 r.,uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu Powiatowego we Wrocławiu z dnia 5 lipca 1972 r. i sprawę przekazał temu Sądowi do ponownego rozpoznaniaUzasadnienie faktyczneWe wniosku z dnia 19.XI.1965 r. Wacław i Bronisława małżonkowie B. domagali się zniesienia współwłasności działki siedliskowej, położonej w mieście S. przy ul. M. nr 41, na której znajduje się dom mieszkalny oraz zabudowania gospodarcze, przy czym nieruchomość ta stanowi współwłasność ich oraz Zofii i Ryszarda K. po połowie.Uczestnicy postępowania Zofia i Ryszard K. sprzeciwiali się zniesieniu współwłasności, twierdząc, że podział siedliska oraz budynków nie jest dopuszczalny i że pionowy podział budynku mieszkalnego uszczupliłby zakres ich posiadania o jedną izbę mieszkalną, położoną na piętrze budynku.Sąd Powiatowy we Wrocławiu postanowieniem z dnia 5.VII.1972 r. oddalił wniosek; powoławszy się na opinie dwóch biegłych E. K. i W. S., Sąd ten wyraził pogląd, że fizyczny podział siedliska o obszarze 15 arów oraz budynku mieszkalnego nie jest uzasadniony ani możliwy oraz że przedstawiony przez wnioskodawców projekt podziału nieruchomości, sporządzony przez Zespół Usług Projektowych, nie obrazuje dokładnie granic siedliska ani nie podaje wartości pomieszczeń, w związku z czym nie mógł on stanowić podstawy do wydania orzeczenia znoszącego współwłasność.Sąd Wojewódzki we Wrocławiu postanowieniem z dnia 17.X.1972 r. oddalił rewizję wnioskodawców, stwierdzając, że fizyczny podział budynku mieszkalnego jest niemożliwy, pionowa bowiem linia graniczna przechodziłaby wówczas przez środek przedpokoju, co uniemożliwiałoby korzystanie z pomieszczeń mieszkalnych i piwnicznych. Proponowany podział pionowy budynku mieszkalnego wymagałby ponadto - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - przebudowy wejścia do budynku oraz przebudowy korytarzy, co związane byłoby z wysokimi i nieopłacalnymi nakładami pieniężnymi.Od postanowienia tego, na skutek podania wnioskodawców, Prokurator Generalny PRL złożył w dniu 25.IX.1973 r. rewizję nadzwyczajną; zarzucając rażące naruszenie przepisów art. 3 § 2, art. 233 § 1, art. 316 § 1 i art. 381 k.p.c. w związku z art. 210, 211 i 212 § 1 k.c., a ponadto naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, skarżący wnosił o uchylenie wyżej wymienionego postanowienia Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 17.X.1972 r. oraz postanowienia Sądu Powiatowego we Wrocławiu z dnia 5.VII.1972 r. i o przekazanie sprawy temu Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Słusznie rewizja nadzwyczajna zarzuca, że skoro wnioskodawcy, przedstawiwszy zastrzeżenia co do opinii biegłych, wnosili o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego inż. N., który widzi możliwość fizycznego podziału nieruchomości, to należało dowód ten dopuścić. O tym, że dopuszczenie tego dowodu było celowe, świadczy fakt, iż sporządzony przez tegoż inż. N. projekt podziału nieruchomości został zaaprobowany przez właściwe władze administracyjne.Z tych względów zarzut niewyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 316 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.) jest uzasadniony. Ponieważ zaś oddalenie wniosku o zniesienie współwłasności mogłoby w tych okolicznościach mieć ujemny wpływ na racjonalne prowadzenie gospodarstwa wnioskodawców zgodnie z aktualnymi zasadami polityki agrarnej Państwa - utrudniając im dokonywanie celowych i niezbędnych gospodarczo inwestycji, które miałyby na celu podniesienie produktywności gospodarstwa, stanowiącego jednocześnie dla nich warsztat pracy i jedyne źródło utrzymania rodziny - uzasadniony jest również zarzut naruszenia interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Do rewizji nadzwyczajnej dołączono decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. - Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej z dnia 10.V.1973 r., którą wnioskodawca uzyskał na skutek własnego wniosku, złożonego poza postępowaniem sądowym. W decyzji tej udzielono pozwolenia na podział wspomnianej na wstępie nieruchomości, zgodnie z projektem podziału sporządzonym przez inż. N., z uwzględnieniem zastrzeżeń Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Architektury. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że "zniesienie współwłasności między stronami powinno nastąpić w drodze postępowania cywilnego zgodnie z decyzją".Otóż należy stwierdzić, że zainicjowany przez wnioskodawcę tryb postępowania administracyjnego zdaje się wskazywać na to, iż Prezydium PRN w W. nie było przez niego poinformowane o już toczącym się postępowaniu sądowym o zniesienie współwłasności. Sprawy o zniesienie współwłasności (art. 210 i nast. k.c.) są sprawami cywilnymi w rozumieniu art. 2 § 1 k.p.c. i do ich rozpoznawania powołane są wyłącznie sądy powszechne, które z mocy art. 617 i nast. w zw. z art. 13 § 1 k.p.c. rozpoznają je w postępowaniu nieprocesowym. Do sądu zatem należy decyzja o tym, czy i jak zostanie zniesiona współwłasność. Dotyczy to również zniesienia współwłasności nieruchomości położonych w miastach, o których to nieruchomościach mowa w art. 17 i nast. ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192).Jednakże w myśl art. 18 ust. 4 tej ustawy sąd, przed wydaniem postanowienia o zniesieniu przez podział współwłasności nieruchomości położonej w granicach miast, powinien przedstawić projekt podziału właściwemu do spraw gospodarki terenowej i ochrony środowiska organowi urzędu powiatowego w celu wydania "pozwolenia", przewidzianego w tym przepisie. W omawianym postępowaniu sądowym jest to obowiązek i wyłącznie uprawnienie sądu, do którego należy zebranie materiału dowodowego potrzebnego do oceny, czy podział nieruchomości jest możliwy i dopuszczalny, oraz ustalenie takiego projektu podziału, który by uwzględniał interesy społeczno-gospodarcze ogólne oraz indywidualne uczestników postępowania. Natomiast w toku postępowania sądowego o zniesienie współwłasności nieruchomości uczestnicy tego postępowania nie są uprawnieni do wystąpienia do wspomnianego organu o wydanie takiej decyzji. Odmienne stanowisko prowadziłoby do odwrócenia roli sądu i organu administracyjnego w postępowaniu o zniesienie współwłasności nieruchomości, gdyż rola sądu ograniczałaby się do wydania orzeczenia "zgodnie z decyzją administracyjną", i to z decyzją wywołaną inicjatywą uczestnika postępowania, niezadowolonego ze stanu sprawy o zniesienie współwłasności. Dlatego również "Wyjaśnienia" opracowane przez Departament Urbanistyki, Architektury i Nadzoru Budowlanego Ministerstwa Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska, stanowiące załącznik do pisma tegoż Departamentu z dnia 15.II.1973 r., stwierdzają, że w razie postępowania sądowego o zniesienie współwłasności na wniosek uczestników (lub biegłego) może nastąpić jedynie zaopiniowanie projektu podziału, wydanie zaś decyzji zawierającej pozwolenie na podział następuje na wniosek sądu.W związku z tym Sąd w toku ponownego rozpoznawania sprawy oceni, czy względy społeczno-gospodarcze (art. 211 k.c.), a więc zarówno dobro prowadzonych przez uczestników gospodarstw, jak i wzgląd na niezbędną dla ich rodzin przestrzeń mieszkalną, pozwalają na dokonanie podziału w sposób wskazany we wspomnianej decyzji, czy też - mimo technicznej możliwości podziału - czynią taki podział niedopuszczalnym. Gdyby zaś Sąd doszedł do wniosku, że bardziej uzasadniony jest inny podział nieruchomości, powinien zwrócić się do właściwego organu o wydanie pozwolenia przewidzianego w art. 18 ust. 4 cyt. ustawy.Z tych względów orzeczono jak w sentencji (art. 422 § 2 k.p.c.).