III CRN 305/76

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy egzekucyjnej wierzycielki Lidii Cz. i ZUS przeciwko dłużnikowi Edwardowi Cz., na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 28 czerwca 1976 r. II Cz 225/76 uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu Rejonowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneKomornik rewiru II Sądu Rejonowego we Wrocławiu sporządził w dniu 27 września 1975 r. plan podziału ściągniętej od dłużnika Edwarda Cz. kwoty 9.153 zł w ten sposób, że 4.000 zł przyznał Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych na poczet zaspokojenia wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń małoletnim dzieciom dłużnika i Lidii Cz., pozostałą zaś kwotę przyznał pozostałym wierzycielom.Rozpoznając zarzuty Lidii Cz. na plan podziału, Sąd Rejonowy we Wrocławiu postanowieniem z dnia 5 kwietnia 1976 r. zmienił tenże plan podziału w ten sposób, że wyegzekowaną od dłużnika kwotę przyznał proporcjonalnie Lidii Cz. na poczet należności alimentacyjnych i Tadeuszowi K. z tytułu należności za pracę.Zażalenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na powyższe postanowienie Sąd Wojewódzki we Wrocławiu oddalił postanowieniem z dnia 28 czerwca 1976 r., podzielając pogląd Sądu I instancji, że roszczenie ZUS w stosunku do dłużnika z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej alimentów ma charakter regresowy, a zatem nie może być traktowane na równi z alimentami, a tym samym nie może korzystać z pierwszeństwa zaspokojenia.W rewizji nadzwyczajnej, wniesionej z urzędu, Minister Sprawiedliwości, zarzucając rażące naruszenie art. 13 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (Dz. U. z 1974 r. Nr 27, poz. 157) oraz art. 1025 § 1 pkt 2 k.p.c., domagał się uchylenia obu postanowień i przekazania sprawy Sądowi Rejonowemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarżący zarzucił trafnie, że sformułowanie art. 13 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym nie daje podstawy do wykładni, jaką przyjęły oba sądy. W szczególności błędne jest stanowisko, że należności ZUS z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie korzystają z pierwszeństwa w zaspokojeniu. Według dosłownego brzmienia art. 13 ust. 1 powołanej ustawy organ egzekucyjny zobowiązany jest przekazać ZUS sumy przypadające na zaspokojenie należności alimentacyjnych i to aż do pełnego pokrycia wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Regulacja taka powoduje, że komornik sądowy winien przy każdorazowym podziale sumy uzyskanej od dłużnika odprowadzić na rzecz ZUS sumy przypadające wierzycielom należności alimentacyjnych, gdy ci korzystali ze świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z przywileju tego ZUS korzysta do czasu pełnego pokrycia sum wypłaconych wierzycielom uprawnionym do alimentów.Inaczej mówiąc, uprawnienie ZUS oznacza, że w zakresie kolejności zaspakajania należności przypadających od dłużnika przewidzianej w art. 1025 § 1 k.p.c. należności, z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wyłączają należności alimentacyjne osób, na rzecz których świadczenia wypłacono, do czasu całkowitego zaspokojenia należności ZUS. Podnieść przy tym należy, że taka konkurencja roszczeń regresowych ZUS z roszczeniami alimentacyjnymi uprawnionego w istocie odnosi się wyłącznie do nadwyżki, stanowiącej różnicę pomiędzy przysługującymi mu alimentami a świadczeniami pochodzącymi z funduszu alimentacyjnego.Unormowanie zawarte w art. 13 ust. 3 ustawy o funduszu alimentacyjnym, według którego do udziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w postępowaniu egzekucyjnym stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania cywilnego dotyczące egzekucji na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej, nie stanowi ograniczenia uprawnień ZUS przewidzianych w ust. 1 tego przepisu, a przeciwnie, stwarza dla dochodzącego zwrotu sum wypłaconych z funduszu alimentacyjnego dodatkowe przywileje, zawarte w przepisach art. 1072 i nast.k.p.c.W szczególności dopuszcza ono ZUS do uczestniczenia w podziale sumy uzyskanej z egzekucji prowadzonej z rachunku bankowego stanowiącego wkład oszczędnościowy dłużnika, co zastrzeżono wyłącznie dla należności jednostek gospodarki uspołecznionej (art. 1075 k.p.c.) oraz dla egzekucji świadczeń alimentacyjnych (art. 1088 k.p.c.).Swoistości te podyktowane są dążeniem do zapewnienia pomocy finansowej możliwie największemu gronu dzieci i osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności uzyskania świadczeń alimentacyjnych od zobowiązanych do tego rodzaju świadczeń (por. preambuła do ustawy o funduszu alimentacyjnym).Tak pojmowane uprawnienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie egzekucji sum wypłaconych z funduszu alimentacyjnego przemawiały za całkowitą zasadnością rewizji nadzwyczajnej. Dlatego też z mocy art. 422 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak wyżej.