III CRN 310/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN H. Ciepła (spr.).Sędziowie SN: K. Kołakowski, T. Miłkowski.Protokolant: B. Krzyżewska.Prokurator Prokuratury Generalnej PRL: St .Trautsolt.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 1985 r. na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Elżbiety S. z udziałem Romualda S. o podział majątku, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL DK III Pc 1281/84 od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 4 czerwca 1984 r.postanawia:uchylić zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Sądu Rejonowego w W. z dnia 23 marca 1984 r. i przekazać sprawę temu Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o wpisie od rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni w dniu 25 IV 1980 r. wystąpiła z wnioskiem o podział majątku dorobkowego wymienionego we wniosku w ten sposób, aby spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego wraz z wkładem w kwocie 37.500 zł oraz ruchomości wymienione pod poz. 30-46 wniosku przyznać jej na własność, zaś pozostałe ruchomości wymienione pod poz. 1-29 wniosku przyznać na własność uczestnika postępowania.Uczestnik postępowania, występując przy pierwszym rozpoznaniu sprawy bez pełnomocnika, wyraził zgodę na proponowany przez wnioskodawczynię podział ruchomości, a odnośnie do spółdzielczego prawa do lokalu wnosił o jego zamianę na dwa lokale mniejsze.Sąd Rejonowy w W. postanowieniem z dnia 16 I 1981 r. dokonał podziału majątku dorobkowego stron w ten sposób, że spółdzielcze prawo do lokalu wraz z wkładem w kwocie 18.750 zł i ruchomości wartości 9.900 zł przyznał na własność wnioskodawczyni, zaś ruchomości wartości 68.000 zł wraz z połową wkładu mieszkaniowego wynoszącą 18.750 zł przyznał na własność uczestnika postępowania.Postanowienie to na skutek rewizji uczestnika postępowania zostało uchylone przez Sąd Wojewódzki w W. postanowieniem z dnia 16 XI 1981 r. z zaleceniem wyjaśnienia, które z ruchomości wymienionych we wniosku stanowiły majątek odrębny uczestnika postępowania i możliwości zamiany spółdzielczego lokalu mieszkalnego stron na dwa lokale mniejsze.Rozpoznając ponownie sprawę, Sąd Rejonowy W. postanowieniem z dnia 23 III 1984 r. dokonał podziału majątku dorobkowego stron, przyznając wnioskodawczyni prawo do wkładu zgromadzonego w Spółdzielni Mieszkaniowej oraz część ruchomości, zaś uczestnikowi postępowania przyznał pozostałe ruchomości, przy jednoczesnym zasądzeniu na jego rzecz kwoty 30.903 zł tytułem wyrównania udziału w majątku dorobkowym.Według ustaleń i wniosków tegoż Sądu wykonywanie przez wnioskodawczynię władzy rodzicielskiej nad małoletnią córką stron daje jej pierwszeństwo do przyznania lokalu mieszkalnego objętego wspólnością ustawową. W ocenie Sądu Rejonowego za przyznaniem lokalu mieszkalnego na rzecz wnioskodawczyni przemawia też i ta okoliczność, że do zamiany tego lokalu na dwa lokale mniejsze nie doszło z przyczyn leżących po stronie uczestnika. Jego zgoda na taką zamianę, zdaniem Sądu, była tylko pozorna, bowiem mimo spełnienia stawianego warunku otrzymania mieszkania dwupokojowego z telefonem i kilkakrotnego zakreślania przez Sąd terminu do sfinalizowania zamiany, nie podjął w tym kierunku żadnych działań.Odnośnie do pozostałych składników majątku dorobkowego Sąd Rejonowy uznał, że wszystkie ruchomości wymienione we wniosku, poza serwantką i obrazem "Las w zachodzącym słońcu", zostały nabyte w czasie trwania małżeństwa. Zarzuty uczestnika postępowania jakoby model statku oraz stolik ośmiokątny zostały przez niego nabyte przed zawarciem małżeństwa z wnioskodawczynią nie potwierdziły się, bowiem sam ostatecznie przyznał, że znaczna część ruchomości została nabyta w czasie trwania małżeństwa, a zawnioskowani przez niego świadkowie nie potrafili wskazać, które z ruchomości wymienionych we wniosku znajdowały się w mieszkaniu uczestnika przed zawarciem małżeństwa z wnioskodawczynią.Sąd Wojewódzki w W. postanowieniem z dnia 4 VI 1984 r. oddalił rewizję uczestnika postępowania od powyższego postanowienia zaskarżającą je w części dotyczącej przyznania lokalu mieszkalnego wnioskodawczyni, podzielając ustalenia i wnioski Sądu Rejonowego w tym zakresie.Wymienione postanowienie Sądu Wojewódzkiego zaskarżył Prokurator Generalny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej rewizją nadzwyczajną i zarzucając mu rażące naruszenie przepisów art. 3 § 2, art. 233 § 1, art. 316 § 1, art. 328 § 2 i art. 381 § 1 k.p.c., oraz art. 211 k.c. wniósł o jego uchylenie oraz uchylenie postanowienia Sądu Rejonowego w W. z dnia 23 marca 1984 r. sygn 1 Ns 21/82.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarżący słusznie zarzuca, że ocena Sądów obu instancji o przysługiwaniu wnioskodawczyni pierwszeństwa w przyznaniu lokalu mieszkalnego nie została oparta o wystarczające ustalenia faktyczne. Przede wszystkim nie jest zgodne z zebranym materiałem ustalenie Sądów, że do zamiany należącego do majątku wspólnego stron lokalu mieszkalnego na dwa lokale mniejsze nie doszło z przyczyn leżących po stronie uczestnika E.S., który nie czynił starań w tym kierunku, mimo zakreślenia przez Sąd terminów na sfinalizowanie sprawy.Z zebranego materiału wynika, że strony w dniu 19 XI 1982 r. wyraziły zgodę na zamianę ich lokalu na dwa konkretne lokale przy ul. K. i przy ul. Z. Sąd zakreślił im 14-dniowy termin na podjęcie czynności związanych z zamianą. Uczestnik w tym samym dniu zwrócił się do Spółdzielni Mieszkaniowej o przywrócenie praw członkowskich, a wnioskodawczyni w dniu 2 XII 1982 r. wystąpiła do tejże Spółdzielni o wyrażenie zgody na zamianę lokalu mieszkalnego przy ul. H. na dwa lokale mniejsze przy ul. K. i przy ul. Z.Spółdzielnia Mieszkaniowa odpowiadając na to pismo poinformowała wnioskodawczynię, że do zamiany konieczne jest znalezienie dwóch kandydatów, nie nawiązując do wskazanych mieszkań przy ul. K. i przy ul. Z. Następnie Sąd Rejonowy w dniu 15 XII 1982 r. zwrócił się do Spółdzielni Mieszkaniowej o informację, czy możliwa jest zamiana lokalu mieszkalnego stron na dwa lokale mniejsze i jakich formalności strony mają w związku z tym dokonać. Spółdzielnia w odpowiedzi poinformowała, że uczestnikowi zostały przywrócone prawa członkowskie oraz, że do zamiany mieszkania konieczne jest znalezienie kandydatów. W tej sytuacji obowiązkiem Sądu było zwrócenie się do Spółdzielni o wyjaśnienie, dlaczego nie może być zamieniony lokal stron na wskazane mieszkania przy ul. K. i przy ul. Z., na które obydwie strony wyraziły zgodę. Kwestia ta jednak z naruszeniem przepisu art. 316 § 1 k.p.c. nie została wyjaśniona, ani też Sąd nie zakreślał stronom dalszych terminów dla załatwienia formalności z tym związanych. Bez wyjaśnienia tej kwestii Sądy obu instancji przedwcześnie uznały, że do zamiany nie doszło z przyczyn zawinionych przez uczestnika oraz, że wnioskodawczyni wg wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w zakresie stosowania przepisów o podziale majątku wspólnego małżonków oraz spółdzielczym prawie do lokalu ma pierwszeństwo w przyznaniu lokalu (OSNCP 1975, poz. 37). Z wymienionych wytycznych nie wynika bezwzględny obowiązek przyznawania lokalu mieszkalnego temu z małżonków, który sprawuje pieczę nad dzieckiem. Wynikającą z wytycznych regułę przyznawania lokalu mieszkalnego małżonków sprawującemu pieczę nad dzieckiem należy rozumieć w ten sposób, że reguła ta będzie miała zastosowanie, jeżeli okoliczności konkretnej sprawy nie przemawiają za przyznaniem lokalu mieszkalnego drugiemu z małżonków. Zatem w myśl wytycznych kwestia pierwszeństwa do otrzymania lokalu mieszkalnego pozostawiona jest rozsądnej ocenie sędziowskiej.Dokonując oceny pierwszeństwa do przyznania lokalu mieszkalnego w okolicznościach sprawy, Sąd Rejonowy nie wyjaśnił przyczyn opuszczenia przez wnioskodawczynię wspólnego mieszkania w 1980 r. i zamieszkiwania od tego czasu u rodziców. W związku z jej twierdzeniami, że do wyprowadzenia się została zmuszona zachowaniem uczestnika, należało dopuścić dowód z akt toczącego się przeciwko uczestnikowi postępowania karnego przed Sądem Rejonowym w W. w sprawie i przeciwko wnioskodawczyni w sprawie.Słusznie też skarżący wywodzi, że sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona w zakresie składu majątku dorobkowego małżonków. Przede wszystkim Sąd Rejonowy ustalając, że ruchomości wymienione we wniosku poza serwantką i obrazem "Las w zachodzącym słońcu" stanowią majątek wspólny, pominął w ocenie dowodów zeznania św. A.B., który zeznał, że mieszkanie uczestnika i jego pierwszej żony przy ul. M. w W. było umeblowane antykami, które zostały przewiezione do mieszkania przy ul. H., że większość mebli została sprzedana i zakupiono nowe do dwóch pokoi. Zeznania te znajdują potwierdzenie w zeznaniach św. J.Z., od której uczestnik nabywał ruchomości o tematyce marynistycznej i widziała je w mieszkaniu przy ul. H., oraz w zeznaniach św. R.P., św. Z.Z., św. F.P., św. K.L., który zeznał, że stolik ośmiokątny był w mieszkaniu uczestnika przy ul. M. już w 1970. Stwierdzenie Sądu Rejonowego, że przez uczestnika świadkowie nic istotnego do sprawy nie wnieśli już przy wymienionej fragmentarycznie treści tych zeznań nie pozwala na skuteczne odparcie zarzutu przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.). Bez rozważenia tych zeznań spis rzeczy, na który w tej mierze powołał się Sąd Rejonowy nie może być wystarczającym dowodem dla przyjęcia, że stanowią one majątek dorobkowy.Powyższe uchybienia uzasadniają zarzut rażącego naruszenia powołanych w rewizji nadzwyczajnej przepisów prawa i jej wniosek o uchylenie zaskarżonych orzeczeń (art. 422 § 2 k.p.c.).Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy uzupełni postępowanie dowodowe we wskazanym kierunku i dokona ponownej oceny zebranego materiału. Przede wszystkim obowiązkiem Sądu będzie zwrócenie się do Spółdzielni Mieszkaniowej o informację, czy istnieje w tej Spółdzielni możliwość zamiany lokalu mieszkalnego stron na dwa lokale mniejsze, a przy jej braku zwróci się w tej kwestii do Miejskiego Biura Pośrednictwa Zamiany Mieszkań i zobowiąże strony do podjęcia działań w tym przedmiocie, mając na uwadze, że zamiana na dwa lokale mniejsze byłaby dla stron najkorzystniejszym rozwiązaniem. Dopiero jeśli się okaże, że nie ma realnej możliwości zamiany lokalu, rozstrzygnie o podziale spółdzielczego prawa do lokalu, mając na uwadze powołane wyżej wytyczne.