III CRN 320/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz. Sędziowie: Z. Wasilkowska, Z. Trybulski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie sprawy z zażalenia Skarbu Państwa (Prezydium PRN w B.) na odmowę dokonania czynności przez Państwowe Biuro Notarialne w B., na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 9 stycznia 1971 r.,uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneW dniu 11 września 1970 r. zawarta została w Państwowym Biurze Notarialnym w B. umowa, na mocy której Michał A. sprzedał Leontynie K. działkę gruntu nr 3161/1 pod warunkiem, że Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. nie skorzysta z prawa pierwokupu. Wypis tego aktu został doręczony wymienionemu Prezydium w dniu 14 września 1970 r.W dniu 10 grudnia 1970 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej zwróciło się do Państwowego Biura Notarialnego o przyjęcie oświadczenia o skorzystaniu przez Skarb Państwa z prawa pierwokupu nieruchomości będącej przedmiotem sprzedaży. Państwowe Biuro Notarialne odmówiło przyjęcia tego oświadczenia, ponieważ w tym samym dniu Leontyna K. złożyła wniosek o założenie zbioru dokumentów dla wyżej wymienionej nieruchomości, powołując się na prawomocne postanowienie Sądu Powiatowego w Bielsku Podlaskim z dnia 17 listopada 1970 r., stwierdzające, że nabyła ona prawo własności tej nieruchomości przez zasiedzenie.Prezydium Powiatowej Rady Narodowej wniosło do Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku zażalenie na decyzję Państwowego Biura Notarialnego odmawiającą przyjęcia oświadczenia o skorzystaniu przez Skarb Państwa z prawa pierwokupu, informując równocześnie ten Sąd, że złożyło do Sądu Powiatowego w Bielsku Podlaskim w sprawie sygn. akt Ns I 424/70 skargę o wznowienie postępowania.Sąd Wojewódzki postanowieniem z dnia 9 stycznia 1971 r. zażalenie powyższe oddalił, uznając, że stanowisko Państwowego Biura Notarialnego jest słuszne, skoro prawomocnym postanowieniem Sądu Powiatowego stwierdzone zostało nabycie przez Leontynę K. prawa własności nieruchomości na podstawie zasiedzenia. Ponadto zdaniem Sądu żalący się utracił termin do złożenia oświadczenia o skorzystaniu z prawa pierwokupu, gdyż termin ten upłynął w dniu 11 grudnia 1970 r. i nie może być przywrócony.Od postanowienia tego Minister Sprawiedliwości złożył rewizję nadzwyczajną i zarzucając rażące naruszenie art. 30 i 31 pkt 1 ustawy z dnia 14.VII.1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (jedn. tekst: Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159) oraz art. 123 § 1 pkt 1 k.c., wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o nakazanie Państwowemu Biuru Notarialnemu w B. przyjęcia oświadczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. o wykonaniu prawa pierwokupu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.Jak wynika z akt nr Ns I 424/70 Sądu Powiatowego w Bielsku Podlaskim, w dniu 30.XII.1970 r. Sąd ten na skutek skargi Skarbu Państwa (Prezydium PRN w B.) postanowił wznowić postępowanie w sprawie z wniosku Leontyny K. o stwierdzenie zasiedzenia wspomnianej nieruchomości. W tej sytuacji, skoro prawomocne postanowienie o zasiedzeniu było przyczyną odmowy dokonania czynności notarialnej, Sąd Wojewódzki powinien był zawiesić postępowanie do czasu rozpoznania wznowionej sprawy przez Sąd Powiatowy i wydania prawomocnego orzeczenia w tym przedmiocie (art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). Należało tak postąpić tym bardziej, że z faktu, iż Leontyna K. najpierw w dniu 11.IX.1970 r. zawarła z właścicielem nieruchomości umowę sprzedaży nieruchomości, a następnie, po powzięciu przez Prezydium PRN w B. w dniu 28.X.1970 r. uchwały o skorzystaniu z prawa pierwokupu, złożyła wniosek o stwierdzenie zasiedzenia przez nią tej samej nieruchomości, można było wysnuć wątpliwości, czy to postępowanie nie zmierza do obejścia przepisów dotyczących prawa pierwokupu Skarbu Państwa.Nietrafny jest również pogląd Sądu Wojewódzkiego, że skoro Prezydium PRN wskutek odmowy dokonania czynności przez Państwowe Biuro Notarialne nie złożyło w terminie określonym w art. 31 cyt. ustawy, w formie aktu notarialnego, oświadczenia o wykonaniu prawa pierwokupu, to mimo wniesienia zażalenia na odmowę dokonania czynności notarialnej utraciło możność skorzystania z prawa pierwokupu, gdyż termin z art. 31 ust. 1 cyt. ustawy nie może być przywrócony. Taka wykładnia art. 31 ust. 1 i 3 cyt. ustawy prowadziłaby praktycznie do pozbawienia Skarbu Państwa możności wykonania prawa pierwokupu służącego interesom gospodarki narodowej, gdyż niemal w każdym wypadku odmowy dokonania czynności notarialnej - mimo skorzystania z prawa zaskarżenia tej odmowy (art. 33 pr. o not.) i uwzględnienia zażalenia przez Sąd Wojewódzki - upłynąłby tymczasem termin z art. 31 ust. 1 cyt. ustawy. Wykładnia taka więc narusza zasady ustalone w art. 4 k.c.Niewątpliwie termin z art. 31 ust. 1 jest terminem zawitym, do którego nie odnoszą się wprost przepisy art. 117 i nast. k.c. o przedawnieniu roszczeń majątkowych. Jednakże brak unormowania w kodeksie cywilnym wpływu określonych czynności prawnych czy procesowych na bieg terminów zawitych nie może prowadzić do skutków sprzecznych z zamierzeniami ustawodawcy. Jak wykazano wyżej, takim nie zamierzonym przez ustawodawcę skutkiem byłoby odmówienie zaskarżeniu odmowy dokonania czynności notarialnej znaczenia prawnego dla biegu terminu zawitego do dokonania tej czynności. Dlatego stosując odpowiednio w drodze analogii przepis art. 123 § 1 pkt 1 k.c., należy uznać, że jeżeli państwowe biuro notarialne odmówiło sporządzenia w terminie określonym w art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 14.VII.1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (jedn. tekst: Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159) aktu notarialnego obejmującego oświadczenie prezydium rady narodowej o wykonaniu prawa pierwokupu (art. 29 i 31 ustawy), a na tę odmowę dokonania czynności notarialnej uprawnione prezydium rady narodowej wniosło zażalenie (art. 33 pr. o not.), to bieg terminu z art. 31 ust. 1 tej ustawy przerywa się w dacie zgłoszenia przez prezydium rady narodowej w państwowym biurze notarialnym żądania sporządzenia aktu notarialnego obejmującego oświadczenie o wykonaniu prawa pierwokupu.Z tych względów należało orzec jak w sentencji (art. 422 § 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). Wobec tego, że wznowione postępowanie o stwierdzenie zasiedzenia toczy się nadal, Sąd Wojewódzki powinien w tej sprawie zastosować przepis art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c.