III CRN 338/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Pietrzykowski (sprawozdawca). Sędziowie: S. Gross, F. Wesely. Przedstawiciel Prokuratury Generalnej PRL prokurator W. Brynda.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy o dokonanie zmiany w dziale I księgi wieczystej założonej dla gospodarstwa rolnego Emiliana J., położonego w P., na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od postanowienia Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 26 stycznia 1970 r. i poprzedzającego je postanowienia Państwowego Biura Notarialnego we Wrocławiu z dnia 29 marca 1969 r.,uchylił zaskarżone postanowienie Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu i sprawę przekazał temu Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneZ mocy aktu nadania z dnia 19.XII.1947 r. nr 1410028 i orzeczenia z dnia 1.XII.1948 r. o wykonaniu tego aktu Stefan M. uzyskał własność nieruchomości o powierzchni 1,2242 ha, położonej w P., a składającej się z dwóch działek rolnych oznaczonych nr 49 i 28 oraz budynków, i został jako właściciel ujawniony w księdze wieczystej Kw 381. Własność tej nieruchomości M. przeniósł na podstawie umowy dożywocia z dnia 30.VI.1962 r. na Emiliana J., co również zostało ujawnione w księdze wieczystej.Powiatowe Biuro Geodezji i Urządzeń Rolnych w W. w 1969 r. dokonało zmiany granic, powierzchni oraz numerów działek omawianej nieruchomości w ten sposób, że dotychczasową powierzchnię 1,2242 ha powiększyło do 1,55 ha, działki oznaczyło nowymi nr 94 i 86 i wykazało dokonane zmiany w wykazie zmian gruntowych. Wyciąg z tego wykazu Wydział Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium PRN w W. przesłał Państwowemu Biuru Notarialnemu w W. z wnioskiem z dnia 24.III.1969 r. o skreślenie w całości opisu w dziale I księgi wieczystej Kw 381 i o wpisanie w tym dziale opisu działek nr 94 i 86 o powierzchni 1,55 ha. Uwzględniając wniosek, Państwowe Biuro Notarialne dokonało w dziale I księgi wieczystej wnioskowanych zmian. Dokonany w tym dziale wpis zaskarżył rewizją J., wnosząc o jego wykreślenie i przywrócenie poprzedniego wpisu. Sąd Wojewódzki postanowieniem z dnia 26.I.1970 r. oddalił rewizję, a to postanowienie zaskarżył Prokurator Generalny PRL rewizją nadzwyczajną, w której zarzucił rażące naruszenie prawa, w szczególności art. 32 pr. o ks. wiecz. i art. 7 dekretu z dnia 6.IX.1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340), i naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia PRN w W. i o przekazanie sprawy ostatnio wymienionemu Biuru do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W związku z przytoczonym w rewizji nadzwyczajnej zarzutem naruszenia art. 32 pr. o ks. wiecz., według którego wniosek o wpis może być postawiony przez osobę, na której rzecz wpis ma nastąpić, albo przez osobę, której prawo ma być wpisem dotknięte, należy wskazać, że wniosek jednej z tych osób nie jest wymagany w wypadkach w ustawie przewidzianych, gdy - stosownie do dyspozycji art. 44 pr. o ks. wiecz. - wpis nastąpi na wezwanie właściwego organu państwowego. Wypadek taki przewiduje przepis § 99 ust. 4 załącznika do zarządzenia Ministrów Rolnictwa i Gospodarki Komunalnej z dnia 20.II.1969 r. w sprawie ewidencji gruntów (MP Nr 11, poz. 98), wydanego na podstawie upoważnienia zawartego w ustawie z dnia 2.II.1955 r. o ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. Nr 6, poz. 12). Mianowicie według tego przepisu w razie stwierdzenia, że wpisy zawarte w dziale I księgi wieczystej są niezgodne z danymi ewidencji gruntów, właściwy organ występuje z urzędu z wnioskiem do właściwego państwowego biura notarialnego o sprostowanie wpisów na podstawie dołączonego wyciągu z wykazu zmian gruntowych danej nieruchomości. Tak więc w świetle powyższego unormowania brak jest podstawy do kwestionowania legitymacji właściwego organu państwowego do zgłoszenia wniosku o sprostowanie wpisu stosownie do danych zamieszczonych w wykazie zmian gruntowych.Istota sprawy nie leży zatem w ocenie legitymacji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa PRN w W. do złożenia Państwowemu Biuru Notarialnemu wniosku o sprostowanie wpisów w dziale I księgi wieczystej, ale w tym, czy dokonane zmiany mieszczą się w granicach kompetencji organu do spraw geodezji, określonych w cytowanej ustawie z dnia 2.II.1955 r. i w cytowanym zarządzeniu z dnia 20.II.1969 r. Z przepisów tego zarządzenia, w szczególności zamieszczonych w rozdziale 1 działu II o prowadzeniu ewidencji gruntów, wynika, że organ właściwy do spraw geodezji nie może w zakresie własnego działania dokonywać zmiany danych objętych ewidencją gruntu, jeśli zmiana ta oznaczałaby zmianę stanu własności nieruchomości. Zmiany bowiem w zakresie stanu prawnego nieruchomości, w tym również w zakresie własności, mogą być wprowadzone do operatu ewidencyjnego przez organ do spraw geodezji na podstawie orzeczeń sądowych, decyzji organów państwowych, wydanych na podstawie obowiązujących przepisów (np. o wymianie gruntów, o wywłaszczeniu itp.), oraz umów cywilnoprawnych. Wynika z tego, że nie może uzasadniać sprostowania wpisów w dziale I księgi wieczystej wyciąg z wykazu zmian gruntowych, jeżeli zmiana taka, naruszająca prawo własności osoby wpisanej w charakterze właściciela nieruchomości, nie wynika z uzasadnionej podstawy prawnej, w szczególności z orzeczenia sądowego, decyzji właściwego organu administracji państwowej albo z umowy. Wniosek o sprostowanie wpisów stosownie do zmian wprowadzonych bez uzasadnienia prawnego podlega oddaleniu zgodnie z dyspozycją art. 45 pr. o ks. wiecz.Rewizja nadzwyczajna zawiera właśnie zarzut dokonania zmiany w operacie geodezyjnym w sposób naruszający stan prawny nieruchomości, podnosząc, że granice i powierzchnie działek nadanych poprzednio Stefanowi M., a obecnie stanowiących własność Emiliana J., zostały wiążąco ustalone przez wydanie orzeczenia o wykonaniu aktu nadania i że w świetle art. 7 przytoczonego na wstępie dekretu z dnia 6.IX.1951 r. (Dz. U. nr 46, poz. 340) granice gospodarstwa rolnego po wydaniu orzeczenia o wykonaniu aktu nadania nie ulegają zmianie. Tych istotnych okoliczności, objętych powyższym zarzutem, Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił, mimo zawartego w rewizji J. twierdzenia, że objęte wnioskiem zmiany naruszają granice nadanych jego poprzednikowi prawnemu działek, a więc naruszają stan prawny nieruchomości. Skarżący J. uzupełnił to twierdzenie w piśmie procesowym złożonym Sądowi Najwyższemu, podając, że dokonane przez organ do spraw geodezji zmiany poszły tak daleko, iż poza zmianą powierzchni zmianie uległy granice działki siedliskowej, a mianowicie część działki J. znajdująca się pod jego zabudowaniami gospodarczymi została włączona do nieruchomości sąsiada Stanisława Z. Twierdzenia te wymagają wyjaśnienia m.in. przez zasięgnięcie informacji we właściwym organie państwowym, opartych na danych z aktualnego operatu ewidencyjnego porównanych z dokumentacją wymienioną w orzeczeniu o wykonaniu aktu nadania.Wbrew odmiennemu poglądowi Sądu Wojewódzkiego przepis art. 45 pr. o ks. wiecz. nie stanowi przeszkody do zbadania sprawy w wyżej wskazanym zakresie, badanie bowiem treści dokumentu, dołączonego do wniosku o wpis, mieści w sobie również obowiązek oceny, czy dokument ten stanowi uzasadnioną podstawę wpisu. Jak zaś już wyjaśniono, nie stanowi uzasadnionej podstawy do sprostowania wpisów w dziale I księgi wieczystej wyciąg z wykazu zmian gruntowych, jeżeli zmiany te prowadzą do zmiany stanu własności bez podstawy prawnej, wynikającej z orzeczenia, decyzji bądź umowy. Pod tym zaś kątem widzenia podlega badaniu - stosownie do art. 45 pr. o ks. wiecz. - każdy dokument, dołączony do wniosku jako podstawa wpisu.Uwzględniając rewizję nadzwyczajną jako uzasadnioną, Sąd Najwyższy ograniczył swoje orzeczenie do uchylenia postanowienia Sądu Wojewódzkiego i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania, doszedł bowiem do przekonania, że ze względu na swoistość postępowania wieczystoksięgowego większe możliwości wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy ma Sąd niż Państwowe Biuro Notarialne oraz że przed wyjaśnieniem wszystkich istotnych okoliczności faktycznych uchylenie dokonanego przez to Biuro wpisu nie byłoby celowe.Sąd Najwyższy doszedł również do przekonania, że uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej nie stoi na przeszkodzie jej wniesienie po upływie sześciomiesięcznego terminu, określonego w art. 421 § 2 k.p.c. Indywidualne gospodarstwa rolne pracujących chłopów znajdują się pod opieką Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, wyrazem zaś tej konstytucyjnej zasady jest m.in. przepis art. 131 k.c. Dlatego też rozstrzygnięcie istotnej dla rolnika sprawy własności gruntu, nie oparte na wyjaśnieniu całokształtu sprawy, a tym samym mogące prowadzić do pokrzywdzenia szkodliwego z punktu widzenia zdolności produkcyjnej gospodarstwa, należy uznać za równoznaczne z naruszeniem interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 422 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji postanowienia.