III CRN 338/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bryl (sprawozdawca). Sędziowie: J. Ignatowicz, K. Olejniczak.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem wiceprokuratora Prokuratury Generalnej PRL Z. Jędrzejczaka, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Jana G. przeciwko Spółce do zagospodarowania wspólnoty gruntowej we wsi Ł. o przeniesienie własności nieruchomości na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Powiatowego w Biłgoraju z dnia 13 lutego 1973 r.,uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu w Biłgoraju do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneW pozwie z dnia 2.I.1973 r. Jan G. wnosił o ustalenie granic nieruchomości o powierzchni ok. 30 arów, należącej do wspólnoty gruntowej wsi Ł., i o przeniesienie na niego własności tej nieruchomości; twierdził on, że od szeregu lat jest posiadaczem wymienionego gruntu w dobrej wierze i że wzniósł na tym gruncie budynki o znacznie wyższej wartości niż wartość zajętego pod budowę gruntu.Pełnomocnik strony pozwanej nie sprzeciwiał się uwzględnieniu powództwa.Wyrokiem z dnia 13.II.1973 r. Sąd Powiatowy w Biłgoraju zobowiązał strony do zawarcia następującej umowy: Członkowie zarządu Spółki do zagospodarowania wspólnoty gruntowej we wsi Ł. w powiecie b. Jan U., Bronisław K. i Jan K., zamieszkali w Ł., działający w imieniu wymienionej Spółki, oświadczają, że przenoszą w dniu 13 lutego 1973 r. na powoda Jana G., syna Wojciecha i Katarzyny, zamieszkałego w Ł., własność obszaru gruntu wspólnoty w Ł. o powierzchni 32 a, w działkach oznaczonych na mapie ewidencyjnej numerami 200/2 i 226/2, za wynagrodzeniem już przez powoda uiszczonym w kwocie 1.000 zł.Powyższy wyrok uprawomocnił się.Wyrok ten zaskarżył Prokurator Generalny PRL rewizją nadzwyczajną, zarzucając, że został on wydany z rażącym naruszeniem przepisów art. 3 § 2, art. 316 § 1 i art. 328 § 2 k.p.c., w związku z art. 26 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz. U. Nr 28, poz. 169) i art. 231 § 1 k.c., oraz z naruszeniem interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej; na podstawie art. 422 § 2 k.p.c. skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i o przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Podniesiony w rewizji nadzwyczajnej zarzut, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 26 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz. U. Nr 28, poz. 169), nie jest uzasadniony.Przepis art. 26 ust. 1 wymienionej ustawy, według którego zbycie, zamiana, jak również przeznaczenie na cele publiczne wspólnot gruntowych lub ich części oraz zaciąganie pożyczek pieniężnych przez spółkę może nastąpić tylko za zgodą właściwego do spraw rolnych i leśnych organu administracyjnego, dotyczy sytuacji, gdy zbycie, zamiana, przeznaczenie na cele publiczne czy społeczne majątku wspólnego lub zaciągnięcie pożyczki pieniężnej przez spółkę ma nastąpić w drodze czynności prawnych w zwykłym trybie. Przepis ten nie może natomiast mieć zastosowania w wypadku domagania się przez samoistnego posiadacza gruntu, który wzniósł budynki na gruncie stanowiącym własność spółki, przeniesienia na niego na podstawie przepisu art. 231 § 1 k.c. własności zajętego pod budynki gruntu za wynagrodzeniem. Rozstrzygnięcie tego rodzaju sporu należy do drogi sądowej i sąd jest uprawniony, bez potrzeby ubiegania się o zgodę organu administracyjnego, o jakiej mowa w wymienionym wyżej przepisie, do przeniesienia własności zabudowanego gruntu na jego posiadacza w razie istnienia przesłanek z art. 231 § 1 k.c.Mimo to zaskarżony wyrok nie mógł być utrzymany w mocy. Sąd Powiatowy bowiem nie rozpoznał sprawy w płaszczyźnie art. 231 § 1 k.c., a w szczególności nie wyjaśnił, czy powód posiadał sporną nieruchomość w dobrej wierze, czy wartość wzniesionych przez powoda na gruncie strony pozwanej budynków przewyższa znacznie wartość zajętego pod budowę gruntu i czy uzgodniona przez strony cena nabycia nieruchomości jest wynagrodzeniem odpowiednim.Niezależnie od powyższego uchybienia, podniesionego w rewizji nadzwyczajnej, Sąd Najwyższy z urzędu wziął pod uwagę przepis art. 4 wymienionej na wstępie ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych; według tego przepisu, jeżeli na części obszaru stanowiącego wspólnotę gruntową wzniesione zostały przed dniem wejścia w życie ustawy budynki pozostające w indywidualnym władaniu, właścicielowi budynku przysługuje prawo nabycia gruntów znajdujących się pod budynkiem mieszkalnym i zabudowaniami gospodarczymi wraz z podwórzem.Roszczenie z art. 4 omawianej ustawy o przeniesienie własności zabudowanej działki jest dla właściciela budynku korzystniejsze w porównaniu z roszczeniem z art. 231 § 1 k.c., gdyż art. 4 cyt. ustawy nie wymaga, by wznoszący budynek na gruncie należącym do wspólnoty był posiadaczem samoistnym w dobrej wierze gruntu, na którym wzniósł budynek, lecz wymaga jedynie, aby budynek ten został wzniesiony przed wejściem w życie ustawy.W końcu należy nadmienić, że wyrok Sądu Powiatowego, zobowiązujący strony procesowe do zawarcia umowy o przeniesienie własności zabudowanego gruntu, w istocie swej miał zastąpić taką umowę. Wyrok ten jednak zawiera to uchybienie, że nie powinien wymieniać aktualnych członków zarządu spółki, lecz spółkę jako osobę prawną.Ponieważ Sąd Powiatowy nie wyjaśnił sprawy w wyżej wskazanym kierunku i wydał zaskarżony wyrok z rażącym naruszeniem wymienionych przepisów prawa oraz z naruszeniem interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, związanego ze szczególną ochroną własności społecznej, należało na mocy art. 422 § 2 k.p.c. orzec jak wyżej.