III CRN 353/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz. Sędziowie: F. Wesely, E. Mielcarek (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Franciszka J., Franciszka N. i Józefa K. przeciwko Okręgowemu Zarządowi Lasów Państwowych w K. o odszkodowanie, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 15 lutego 1968 r.,oddalił rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy w Tychach wyrokiem z dnia 30.XI.1966 r. uwzględnił częściowo powództwo powodów i zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda Franciszka J. kwotę 4.770 zł, na rzecz Franciszka N. kwotę 9.954 zł i na rzecz Józefa K. kwotę 2.520 zł - tytułem odszkodowania za szkody wyrządzone im przez dziki w uprawach ziemniaków.Sąd Powiatowy ustalił fakt szkody powodów, ustalił też, że strona pozwana postawiła płot wzdłuż granicy swego lasu, ale nieodpowiedni, bo tylko z pali i drutu, zwierzyna zaś przechodziła poniżej drutów rowami, a także drogami leśnymi, których strona pozwana nie zamknęła bramami. Od czasu postawienia płotu w 1961 r. niszczał on wskutek braku konserwacji. Część odpowiedzialności za brak konserwacji płotu Sąd Powiatowy przypisał też powodom i dlatego zasądził na ich rzecz tylko 2/3 należnego im odszkodowania.Sąd Wojewódzki w Katowicach wyrokiem z dnia 15.II.1968 r. oddalił rewizję strony pozwanej. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego przepis § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26.I.1960 r. w sprawie odszkodowań za szkody wyrządzone w uprawach i plonach rolnych przez dziki, jelenie i daniele (Dz. U. Nr 5, poz. 32) może być rozumiany tylko w ten sposób, że odszkodowanie nie przysługuje właścicielom gruntów wówczas, gdy środki dostarczone do zapobiegania powstawaniu szkód są istotnie wystarczające do tego celu. Postawiony płot od początku miał braki, a na skutek złego gatunku drutu i niedostatecznej konserwacji ulegał szybszemu zniszczeniu. Ustalenia Sądu Powiatowego w tym względzie są prawidłowe. Reasumując, Sąd Wojewódzki uznał, że strona pozwana tylko wtedy nie odpowiadałaby za szkodę, gdyby dostarczyła środków rzeczywiście tej szkodzie zapobiegających. Skoro zaś jest niesporne, że zwierzęta przedostawały się na pola powodów wskutek tego, iż ogrodzenie było wadliwe, zniszczone i nie remontowane z braku materiałów, należało uznać wyrok Sądu Powiatowego za trafny.W dniu 30.IX.1968 r., a więc po upływie terminu przewidzianego w art. 421 § 2 k.p.c., wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości, zarzucając mu naruszenie § 4 ust. 1 pkt 2 powołanego rozp., i wniósł o uchylenie wyroku tego Sądu, o uchylenie wyroku Sądu Powiatowego w Tychach w części uwzględniającej powództwo i o całkowite oddalenie powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 2 powołanego wyżej rozporządzenia odszkodowanie za szkodę wyrządzoną przez zwierzynę (wymienioną w rozporządzeniu) nie przysługuje tym właścicielom i użytkownikom gruntów, którym Państwo dostarczyło bezpłatnie środków służących do zapobiegania powstaniu szkód w uprawach i plonach. Środkiem takim jest przede wszystkim materiał grodzeniowy wymieniony w ust. 2 § 4. Przesłanką zwolnienia się przedsiębiorstwa lasów od odpowiedzialności jest samo bezpłatne dostarczenie wspomnianych środków. Założeniem jednak przepisu jest to, że rolnik z otrzymanych środków sam ogrodzi swoje pole. Założenie to odpowiada aktualnym stosunkom, że indywidualnie gospodarujący rolnik we własnym interesie otrzymanymi środkami starannie ogrodzi swoje pole dla zapobiegania szkodom, których mu nikt nie wynagrodzi. Przepis ma na względzie - trzeba to podkreślić - dostarczenie środków. Dostarczenie oznacza wydanie. Wydanie rolnikowi materiału grodzeniowego byłoby zbędne, gdyby nie szło o zabezpieczenie jego upraw i plonów przez ogrodzenie jego pola. Stąd też zabezpieczenie pól sąsiadujących z lasem innymi sposobami niż wymienione w § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, nie polegającymi na wydaniu rolnikom środków wymienionych w tym przepisie, nie zwalnia przedsiębiorstwa lasów od odpowiedzialności za szkody w plonach wyrządzone przez zwierzynę.W rewizji nadzwyczajnej wyrażono zdanie, że jeżeli strona pozwana swoim kosztem postawiła płot, to uczyniła nawet więcej, niż nakazywał przytoczony przepis, ewentualna zaś wadliwość postawionego płotu jest bez znaczenia, skoro jego postawienie należało do powodów.Zdanie to byłoby trafne, gdyby postawiono płoty wokół pól powodów. Tymczasem strona pozwana ogrodziła nie pole, lecz swój las. Można uznać, że kierowała się przy tym względami oszczędnościowymi, gdyż ogrodzenie pól przylegających do jej lasu wymagałoby użycia o wiele więcej materiału niż ogrodzenie lasu na danym odcinku. Bynajmniej więc strona pozwana nie wyręczała rolników, a wobec tego zgoła nieuzasadnione jest wymaganie, by rolnicy odpowiadali za wady jej płotu i by sami mieli te wady usuwać.Trzeba więc przyjąć, że skoro strona pozwana nie uczyniła zadość przesłankom z § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, to nie może być wolna od obowiązku wynagrodzenia szkody powodom. Sąd Wojewódzki, który nie zwolnił pozwanej od tego obowiązku, nie naruszył tego przepisu.Z tych przyczyn rewizja nadzwyczajna nie mogła być uwzględniona. Zasadność obciążenia strony pozwanej obowiązkiem wynagrodzenia powodom szkody sprawia, że zaskarżony wyrok nie narusza też interesu PRL.