III CRN 360/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Wasilkowska, J. Ignatowicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Mieczysława K. przeciwko Józefowi W. o 3.259,34 zł z tytułu zwrotu niesłusznego wzbogacenia, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 21 maja 1968 r.,uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego we Wrocławiu z dnia 31 października 1967 r. i powództwo oddalił.Uzasadnienie faktyczneMieczysław K. wytoczył Józefowi W. powództwo o 3.259,34 zł, wyjaśniając w pozwie, że dzierżawił od Dzielnicowego Zarządu Budynków Mieszkalnych połowę ogrodu położonego w W. przy ul. K. 14 i w ogrodzie tym zasadził 15 drzew owocowych, że w roku 1963 pozwany nabył dom wraz z ogrodem i powód musiał mu oddać użytkowaną część ogrodu, wreszcie że wartość drzew zasadzonych przez powoda wynosi według oceny biegłego kwotę wymienioną w pozwie, której jednak pozwany nie chce powodowi zwrócić, chociaż zbiera owoce z tych drzew.Pozwany wnosił o oddalenie powództwa twierdząc, że istotnie nabył w maju 1963 r. połowę domu, a działkę przydomową otrzymał na wieczyste użytkowanie. Właścicielem gruntu pozostaje nadal Skarb Państwa i do niego powód mógł skierować swoje pretensje, a nie do pozwanego, który żadnych obciążeń nie przejął. Zgodnie z art. 5 pr. rzecz. drzewa i inne rośliny stanowiły część składową nieruchomości. Pozwany ze swej strony nie stawia żadnych przeszkód, aby powód wykopał i zabrał posadzone przez siebie drzewa. Ponadto pozwany powołał się na prekluzję z art. 158 pr. rzecz.Sąd Powiatowy powództwo w całości uwzględnił, uznając wszystkie zarzuty pozwanego za bezzasadne i zaznaczając, że nietrafny jest również zarzut prekluzji, powód nie był użytkownikiem ogrodu i nie dochodzi odszkodowania z tytułu nakładów, lecz opiera swoje roszczenie na zasadzie niesłusznego zbogacenia. Żadnych przepisów prawa materialnego w uzasadnieniu nie przytoczono.Wyrokiem z dnia 21 maja 1968 r. Sąd Wojewódzki oddalił rewizję pozwanego przyjmując, że roszczenie powoda opiera się na art. 405 k.c. i że dla pozwanego powstała możliwość korzystania z drzew kosztem powoda, do czego nie miał on żadnej podstawy prawnej. Zastosowanie art. 405 k.c., nawet w wypadku połączenia rzeczy ruchomej z nieruchomością, potwierdza art. 194 k.c. Użytkowanie wieczyste daje tytuł do samoistnego posiadania z prawem pobierania pożytków, a więc i do samodzielnej odpowiedzialności za osiąganie bezpodstawnych korzyści cudzym kosztem.Wyrok Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 21 maja 1968 r. zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości, wnosząc o uchylenie tego wyroku, jak również wyroku Sądu Powiatowego we Wrocławiu z dnia 31 października 1967 r. i o oddalenie powództwa.Skarżący zarzucił naruszenie art. 233 § 1 i 387 k.p.c., art. 123 k.z. i art. 405 k.c.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję nadzwyczajną, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Niesporne jest, że drzewa były posadzone przed nabyciem przez pozwanego nieruchomości przy ul. K. 14. Wynika to zarówno z treści pozwu, jak i z opinii biegłego sporządzonej w dniu 1 września 1964 r., w której wiek drzew został określony na 3-10 lat.Zgodnie z art. 5 pr. rzecz. drzewa stanowiły część składową nieruchomości, a w myśl art. 72 pr. rzecz. własność nieruchomości rozciągała się na rzecz ruchomą, która stała się jej częścią składową. Wobec powyższego posadzone przez powoda drzewa stały się własnością ówczesnego właściciela nieruchomości, tj. Skarbu Państwa, do niego więc powinien był powód skierować swoje roszczenia.Zawierając ze Skarbem Państwa umowę wieczystego użytkowania, pozwany otrzymał nieruchomość w takim stanie, w jakim się w dacie umowy znajdowała, a więc ze wszystkimi częściami składowymi, w tym wraz z drzewami posadzonymi przez powoda.Jak słusznie podkreślono w rewizji nadzwyczajnej, wieczyste użytkowanie zbliża się wprawdzie swoim charakterem do prawa własności, jednakże między tymi dwoma prawami zachodzą istotne różnice. Oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste uprawnia wieczystego użytkownika do korzystania - w granicach przewidzianych prawem, zasadami współżycia społecznego oraz postanowieniami umowy - z terenu z wyłączeniem innych osób. Uprawnienie to obejmuje grunt oddany w wieczyste użytkowanie wraz ze wszystkimi częściami składowymi, jakie zostały użytkownikowi wieczystemu przekazane. Osoba, która wcześniej dokonała nakładów na gruntach stanowiących własność państwową, oddanych następnie przez Państwo w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, nie ma żadnych praw z tego tytułu do wieczystego użytkownika, gdyż nakłady te, będące częścią składową, nie mogą być przedmiotem odrębnych praw rzeczowych.Powodowi więc nie przysługiwało w stosunku do pozwanego roszczenie o zwrot nakładów z tytułu niesłusznego wzbogacenia, gdyż wzbogacenie takie nie miało na jego rzecz w danym wypadku miejsca.Z tych względów zaskarżone wyroki należało uchylić i powództwo oddalić.