III CRN 377/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bryl. Sędziowie: J. Ignatowicz (sprawozdawca), K. Olejniczak.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Jerzego S. i Emilii S. przeciwko Małgorzacie K. o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 21 sierpnia 1973 r.,uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej rewizję pozwanej i orzekającej o kosztach procesu, jak również wyrok Sądu Powiatowego dla m. Łodzi z dnia 14 grudnia 1972 r. w części dotyczącej sumy 18.060 zł oraz orzekającej o kosztach procesu i sprawę w takim zakresie przekazał temu ostatniemu Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Powiatowego w Zakopanem zasądzona została od dłużników Jerzego S. i Emilii S. na rzecz wierzycielki Małgorzaty K. kwota 300.000 zł z odsetkami i kosztami w sumie 54.720 zł. Jeszcze w toku procesu Wydział Finansowy Prezydium PRN w T. zajął w dniu 14.X.1970 r. przyszłą wierzytelność Małgorzaty K. na pokrycie jej zaległości podatkowych.Po uprawomocnieniu się wyroku Sądu Powiatowego w Zakopanem dłużnicy wpłacili do kasy Wydziału Finansowego w dniu 22.XI.1971 r. zasądzoną od nich kwotę 300.000 zł, a po otrzymaniu pisma Wydziału z dnia 1.XII.1971 r., w którym tenże Wydział prosił ich o przekazanie pozostałej należności, uiścili w tymże dniu odsetki i koszty w sumie 54.720 zł.Następnie jednak okazało się, że zaległość Małgorzaty K. z tytułu podatków była nieznaczna. Dlatego Wydział Finansowy zwrócił jej (nieprawidłowo za pośrednictwem komornika zamiast bezpośrednio) najpierw kwotę 300.000 zł, a następnie z kwoty 54.720 zł sumę 12.328,25 zł. Resztę zaś, tj. sumę 42.391,75 zł, zaliczył na należności podatkowe.W dniu 26.XI.1971 r. wierzycielka Małgorzata K. wszczęła za pośrednictwem komornika kroki egzekucyjne przeciwko dłużnikom. W związku z tą egzekucją komornik policzył dłużnikom dodatkowo koszty egzekucyjne (poza sumą kosztów i odsetek wpłaconą do Wydziału Finansowego). Dłużnicy odmówili zapłaty tych kosztów i złożyli do Sądu Powiatowego dla m. Łodzi skargę na czynności komornika. Skargę tę Sąd oddalił.Z kolei dłużnicy wystąpili do tego samego Sądu z powództwem przeciwegzekucyjnym, a mianowicie żądali pozbawienia tytułu wykonawczego Sądu Powiatowego w Zakopanem wykonalności w całości, na tej podstawie, że wpłacili zasądzone sumy Wydziałowi Finansowemu, na skutek zajęcia wierzytelności Małgorzaty K. podczas procesu w sprawie.Sąd Powiatowy uwzględnił powództwo w całości.Sąd Wojewódzki w Łodzi, po rozpoznaniu rewizji wierzycielki, którą ona ograniczyła do sumy 18.060 zł, zmienił wyrok Sądu Powiatowego w ten sposób, że pozbawił wykonalności omawiany tytuł wykonawczy tylko w części przekraczającej ową sumę.Wyrok Sądu Wojewódzkiego w części uwzględniającej rewizję zaskarżył Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego rewizją nadzwyczajną, wniesioną w dniu 6 grudnia 1973 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Pełnomocnik pozwanej nie wyjaśnił, dlaczego ogranicza powództwo do kwoty 18.060 zł, a Sąd Wojewódzki w swym wyroku nie podał, dlaczego w takim właśnie zakresie powództwa nie uwzględnia. Dopiero na rozprawie w Sądzie Najwyższym pełnomocnik pozwanej podał - na żądanie przewodniczącego - że suma ta składa się z trzech pozycji: a) kosztów egzekucji, b) podatku od nabycia praw majątkowych, który pozwana musiała zapłacić na skutek bezpodstawnego-jej zdaniem-przekazania przez powodów pieniędzy do Wydziału Finansowego, oraz c) reszty odsetek, suma bowiem 54.720 zł, na którą składają się m.in. odsetki, została wadliwie obliczona.Sąd Wojewódzki nie uwzględnił powództwa co do kwoty 18.060 zł z tej przyczyny, że uznał, iż powodowie bezpodstawnie wpłacili do Wydziału Finansowego kwotę 54.720 zł, do tego bowiem nie byli zobowiązani przez organ administracyjny. W szczególności nie zawierało - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - takiego nakazu pismo z dnia 1.XII.1971 r., w którym Wydział Finansowy jedynie "prosił" o wpłacenie przez powodów wymienionej kwoty do kasy tego Wydziału zamiast do rąk pozwanej.Powyższy jednak motyw oddalenia powództwa jest nieuzasadniony. Abstrahując bowiem od tego, czy wymienione pismo właściwie interpretuje Sąd Wojewódzki, czy też rewizja nadzwyczajna, która prośbę pochodzącą od organu władzy traktuje na równi z nakazem, należy stwierdzić, że kwestia, czy powodowie właściwie postąpili, wpłacając pieniądze do Wydziału Finansowego, nie ma znaczenia dla sprawy niniejszej. W sprawie tej powodowie domagają się pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności na tej podstawie, że całą należność pozwanej uiścili, a więc że po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło (art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.).Dla rozstrzygnięcia więc takiej sprawy istotne jest tylko to, czy wierzyciel otrzymał swoją należność, w sprawie takiej nie podlega natomiast badaniu, czy przez zastosowanie niewłaściwego sposobu zapłaty wierzyciel poniósł szkodę lub dodatkowe koszty z winy dłużnika. W sprawie o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności wierzyciel nie występuje jako powód, nie jest przeto możliwe zasądzenie na jego rzecz odszkodowania. W takiej sprawie wierzyciel nie może także dokonać potrącenia, gdyż powód nie dochodzi w niej świadczenia, z którym świadczenie wierzyciela mogłoby być skompensowane. Brak jest więc przesłanek potrącenia przewidzianych w art. 498 § 1 k.c.Jeżeli chodzi o sprawę niniejszą, to z okoliczności dotychczas ustalonych można wnosić, że pozwana otrzymała należną jej kwotę wraz ze świadczeniami ubocznymi. Za zapłatę bowiem należy uznać także wpłacenie przez powodów sumy 42.391,75 zł, która została zaliczona na zobowiązania podatkowe pozwanej, gdyż w ten sposób została ona zwolniona z długu.W tych warunkach Sąd Powiatowy miał podstawy do uwzględnienia powództwa w całości. Sytuacja jednak uległa częściowo zmianie w toku postępowania przed Sądem rewizyjnym, gdy pozwana zarzuciła, że nie otrzymała wszystkich odsetek należnych jej z tytułu, o którego wykonalność chodzi w sprawie niniejszej. Jeżeliby się okazało, że tak jest istotnie, to tytuł ten w tej części, w jakiej odsetki nie zostały zapłacone, jeszcze by nie wygasł. Dlatego tę kwestię powinien wyjaśnić Sąd I instancji. Wobec niewyjaśnienia tej okoliczności Sąd Najwyższy nie oddalił rewizji pozwanej od wyroku Sądu Powiatowego, jak tego domaga się rewizja nadzwyczajna, lecz w części dotyczącej kwoty 18.060 zł sprawę przekazał Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wprawdzie w kwocie tej mieszczą się - poza odsetkami - również inne pozycje, których z przyczyn wyżej opisanych Sądy nie mogą uwzględnić, ale wyrok Sądu Powiatowego należało uchylić co do całej kwoty 18.060 zł, strona pozwana bowiem nie podała, na jakie kwoty te pozycje opiewają. Oczywiście, po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Powiatowy pozostawi ewentualnie w mocy tytuł egzekucyjny, o który chodzi w sprawie, tylko co do sumy należnych odsetek, jeżeli stwierdzi, że taka należność rzeczywiście - wobec błędnego poprzednio obliczenia - nadal istnieje.Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.