III CRN 445/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Markowski. Sędziowie: B. Łubkowski, Z. Trybulski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Władysławy S. przeciwko Zarządowi Aptek w L. o zapłatę, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 30 listopada 1970 r.,uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej rewizję pozwanego od wyroku Sądu Powiatowego w Lublinie z dnia 13 czerwca 1970 r. co do zasądzenia od pozwanego na rzecz powódki kwoty przewyższającej 3.696 zł z 8% od dnia 28 sierpnia 1968 r. od tej kwoty, zmienił wyrok tegoż Sądu Powiatowego w ten sposób, że zasądzoną kwotę 33.880 zł z odsetkami obniżył do kwoty 3.696 zł z 8% od dnia 28 sierpnia 1968 r., a w pozostałych częściach rewizję pozwanego i rewizję nadzwyczajną oddalił.Uzasadnienie faktyczneW pozwie wniesionym w dniu 28 sierpnia 1968 r. do Sądu Powiatowego w Lublinie Władysława S. żądała zasądzenia na jej rzecz od pozwanego Zarządu Aptek - przedsiębiorstwa państwowego w L. kwoty 25.872 zł z odsetkami ustawowymi i kosztami procesu z tytułu zaległej drugiej połowy czynszu najmu, należnego powódce na podstawie umowy najmu z dnia 27 marca 1960 r. po 616 zł miesięcznie za okres 42 miesięcy od dnia 1 marca 1965 r. do dnia 31 sierpnia 1968 r. za lokal użytkowy zajmowany przez Aptekę nr 81 w K., pow. P.W toku postępowania powódka rozszerzyła żądanie pozwu o dalsze należności czynszu najmu za następne miesiące od dnia 1 września 1968 r. do dnia 30 września 1969 r. i od tego dnia do dnia 31 marca 1970 r., domagając się ostatecznie zapłaty za cały okres sporny łącznej sumy 37.536 zł wraz z odsetkami i kosztami procesu.Powódka twierdziła w uzasadnieniu tych żądań, że pozwany Zarząd Aptek z dniem 1 stycznia 1965 r. samowolnie obniżył o kwotę 616 zł miesięcznie czynsz najmu, płacony przez niego do tego dnia w wysokości 1.233 zł miesięcznie, ustalonej w umowie najmu stron.Pozwany Zarząd Aptek wniósł o oddalenie powództwa, zarzucając, że sporne roszczenie jest przedawnione, jeżeli chodzi o okres od miesiąca marca do miesiąca sierpnia 1965 r., i że jest ono poza tym bezzasadne, gdyż najmowany przez pozwaną jednostkę gospodarki uspołecznionej sporny lokal w K. pow. P. znajduje się w miejscowości, która jest zaliczona do miejscowości położonych na szlakach wczasowo-turystycznych, wobec czego zgodnie z § 3 ust. 3 powołanego na wstępie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 lipca 1958 r. w sprawie czynszów za lokale użytkowe czynsz najmu, przypadający od spornego lokalu za okres objęty pozwem, podlega obniżce w wysokości 50%, że pozwany zatem, płacąc czynsz najmu zgodnie z tą obniżką w kwocie 617 zł miesięcznie, nie zalega z zapłatą.Pozwany powołał się ponadto na wyniki postępowania administracyjnego, przeprowadzonego w przedmiocie czynszu najmu za sporny lokal użytkowy przez właściwe organy administracji, w szczególności na prawomocną decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej - Wydział Gospodarki Komunalnej w P. z dnia 12 marca 1970 r., uchylającą decyzję Biura Gromadzkiego Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 23 stycznia 1970 r. i obniżającą sporny czynsz o 50%.Sąd Powiatowy w Lublinie, uwzględniając powództwo częściowo wyrokiem z dnia 17 czerwca 1970 r. zasądził od pozwanego Zarządu Aptek w L. na rzecz powódki 33.880 zł wraz z 8% odsetkami i kosztami procesu, oddalając powództwo w pozostałej części.Sąd uznał roszczenie powódki za przedawnione w odniesieniu do okresu od dnia 1 marca do dnia 31 sierpnia 1965 r., uznając poza tym, że skoro spór między stronami co do wysokości należnego czynszu rozstrzygnięty został w postępowaniu administracyjnym dopiero decyzją z dnia 12 marca 1970 r., obniżającą należny czynsz za wymieniony lokal o 50%, przeto obniżenie czynszu nabrało mocy obowiązującej dopiero z dniem 1 kwietnia 1970 r., wobec czego żądanie pozwu o zapłatę czynszu w pełnej wysokości dochodzone w pozwie za okres poprzedzający tę datę jest uzasadnione na podstawie § 5 ust. 4 powołanego na wstępie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 1964 r.Rewizję wniesioną od tego wyroku wyłącznie przez pozwany Zarząd Aptek - Sąd Wojewódzki w Lublinie oddalił wyrokiem z dnia 30 listopada 1970 r., podzielając stanowisko Sądu Powiatowego.Na skutek podania pozwanego Prokurator Generalny PRL złożył w dniu 2 września 1971 r. rewizję nadzwyczajną od wyroku Sądu Wojewódzkiego i zarzucając naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz rażące naruszenie prawa, w szczególności przepisów § 3 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 lipca 1958 r. w sprawie czynszów za lokale użytkowe (Dz. U. nr 50, poz. 245 z późn. zm.) i przepisów § 4 ust. 2 i § 5 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 1964 r. w sprawie właściwości organów do ustalania należności z tytułu najmu lokalu (Dz. U. Nr 32, poz. 206), wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Wojewódzkiego w części uwzględniającej powództwo oraz o zmianę w tej części wyroku Sądu Powiatowego w Lublinie z dnia 13 czerwca 1970 r. i o oddalenie powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Uwzględniając powództwo sądy I i II instancji odmówiły pozwanemu prawa do 50% obniżki czynszu najmu za okres do dnia 31 marca 1970 r., wychodząc z założenia, że dopiero z mocy decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej (Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej) w P. z dnia 12 marca 1970 r., wydanej na skutek odwołania Zarządu Aptek od decyzji Biura Gromadzkiego w K. z dnia 23 stycznia 1970 r., czynsz należny powódce od pozwanego uległ obniżeniu o 50% i to dopiero od najbliższego okresu płatności czynszu, a więc od dnia 1 kwietnia 1970 r.Stanowisko to jest błędne. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 25 lipca 1958 r. w sprawie czynszów za lokale użytkowe (Dz. U. Nr 50, poz. 245 z późn. zm.) wprowadza w § 2 średnie stawki czynszowe, których wysokość określają tabele stanowiące załączniki nr 1-8 do tego rozporządzenia. Od tych stawek przewidziane są odchylenia, polegające na obniżeniu ich lub podwyższeniu, przy czym w pewnych wypadkach odchylenie takie następuje z mocy samego prawa na podstawie wyraźnego przepisu (por. np. § 3 cyt. rozp.), w innych - odchylenie od średniej stawki może nastąpić na podstawie uchwały rady narodowej powziętej na podstawie przepisu dającego radzie narodowej takie uprawnienie (por. np. § 2 ust. 2 zd. ostatnie cyt. rozp.). Jak wynika z brzmienia przepisu § 3 ust. 3 cyt. rozporządzenia, obniżka czynszu o 50% za lokale użytkowe najmowane przez jednostki gospodarki uspołecznionej na zakłady handlowe i punkty sprzedaży detalicznej położone w miejscowościach wczasowych i na szlakach turystycznych przysługuje najemcy z mocy samego prawa. Obniżka taka należy się za okres, w którym dana miejscowość zgodnie z pismem okólnym nr 4 Przewodniczącego Głównego Komitetu Kultury Fizycznej i Turystyki z dnia 28 czerwca 1962 r. była objęta wykazem miejscowości wczasowych i na szlakach turystycznych.Z akt sprawy wynika, że Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. zatwierdziło ewent. ustaliło wykaz miejscowości wczasowych i turystycznych, obejmujący m.in. K., a to uchwałą z dnia 13 maja 1964 r. na okres do dnia 31 grudnia 1965 r., a uchwałą z dnia 26 lipca 1966 r. - na okres od dnia 1 lipca 1966 r.Skoro więc w czasie trwania stosunku najmu, wskutek zaliczenia miejscowości K. do miejscowości wczasowych i na szlakach turystycznych, nastąpiła z mocy prawa obniżka czynszu najmu o 50%, wynajmujący był - w myśl § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 1964 r. w sprawie właściwości organów do ustalania należności z tytułu najmu lokali (Dz. U. Nr 32, poz. 206) - obowiązany określić wysokość czynszu odpowiednio do zmienionych stawek i okoliczności, przy czym nowe stawki czynszowe należą się z mocy § 4 ust. 1 tego rozporządzenia od dnia 1 miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiły okoliczności uzasadniające zmianę czynszu. Ten ostatni przepis, ustalający początkową datę, od której - w związku z zaliczeniem K. do miejscowości wczasowych i na szlakach turystycznych - powodowi należy się od pozwanego czynsz najmu obniżony o 50%, ma decydujące znaczenie dla określenia wpływu wszczęcia sporu pomiędzy wynajmującym a najemcą co do wysokości czynszu i wydanego w tym sporze rozstrzygnięcia władz lokalowych - na datę powstania obowiązku płacenia czynszu w zmienionej wysokości. Gdyby bowiem przyjąć pogląd reprezentowany przez sądy I i II instancji, wówczas samo wszczęcie sporu co do wysokości czynszu odsuwałoby tę datę aż do chwili ostatecznego rozstrzygnięcia sporu, a zatem każda odmowa podporządkowania się zmianie stawek czynszowych zawsze opłacałaby się odmawiającemu. Dlatego należy uznać, że jeżeli w czasie trwania stosunku najmu nastąpi zmiana obowiązujących stawek czynszowych lub zmiana okoliczności mających wpływ na wysokość czynszu najmu, a pomiędzy wynajmującym i najemcą powstanie spór co do wysokości czynszu, najemca obowiązany jest do opłacania tymczasowego czynszu w wysokości płaconej do dnia powstania sporu. Jeżeli władza czynszowa, rozstrzygając ten spór, uzna, że wysokość czynszu najmu uległa zmianie - a sama inaczej nie określi daty, z którą ta zmiana nastąpiła - zmieniony czynsz obowiązuje od dnia 1 miesiąca następującego po miesiącu, w którym zaszły okoliczności uzasadniające zmianę wysokości czynszu (por. § 4 ust. 1 i 2 oraz § 5 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 1964 r. w sprawie właściwości organów do ustalania należności z tytułu najmu lokali - Dz. U. Nr 32, poz. 206).Jak to stwierdzono, zgodnie z powołanymi uchwałami Prezydium WRN w L. przez okres objęty pozwem - z wyjątkiem okresu od dnia 1 stycznia 1966 r. do dnia 30 czerwca 1966 r. - K. był zaliczony do miejscowości wczasowych i na szlakach turystycznych, wobec czego pozwanemu przysługiwała z mocy § 3 ust. 3 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 lipca 1958 r. obniżka czynszu o 50%. Żądanie pozwu uzasadnione jest jedynie co do kwoty 3.696 zł z 8% od dnia 28 sierpnia 1968 r. od tej kwoty, stanowiącej nie zapłaconą powódce połowę czynszu za okres tych sześciu miesięcy, w ciągu których K. nie był objęty wykazem miejscowości wczasowych i na szlakach turystycznych.Z tych względów należało orzec jak w sentencji (art. 422 § 1, art. 421 § 1 i art. 100 k.p.c.).