III CRN 499/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Dmowski. Sędziowie SN: H. Ciepła, A. Gola (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora W. Bryndy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Okręgowej Dyrekcji Centrali Produktów Naftowych w O. przeciwko Państwowemu Przedsiębiorstwu Gospodarki Rolnej w B. o zapłatę, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego RP od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Olsztynie - Sądu Gospodarczego z dnia 25 października 1990 r.uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Rejonowego w Olsztynie - Sądu Gospodarczego z dnia 27 czerwca 1990 r. i sprawę przekazał temu Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o obowiązku uiszczenia wpisu od rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktyczneStrona powodowa domagała się zasądzenia od pozwanego kwoty 137.793 zł, stanowiącej wyliczone na podstawie art. 60 prawa czekowego 6 % odsetki a wystawienie czeku rozrachunkowego bez pokrycia.Sąd Rejonowy w Olsztynie - Sąd Gospodarczy wyrokiem z dnia 27 czerwca 1990 r. oddalił powództwo, przyjmując, że czek rozrachunkowy nie jest czekiem w rozumieniu art. 1 prawa czekowego, lecz formą rozliczenia bezgotówkowego, stosowanego w stosunkach między podmiotami gospodarczymi, co powoduje, iż wystawienie takiego czeku bez pokrycia nie rodzi skutków prawnych przewidzianych w art. 60 prawa czekowego.Sąd Wojewódzki w Olsztynie - Sąd Gospodarczy oddalił rewizję strony powodowej od wyroku sądu pierwszej instancji, podzielając stanowisko tegoż Sądu.W rewizji nadzwyczajnej Prokurator Generalny, zarzucając rażące naruszenie art. 60 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. - Prawo czekowe, wnosił o uchylenie wyroku Sądu Wojewódzkiego oraz Sądu Rejonowego z dnia 27 czerwca 1990 r. i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.Zarzutom rewizji nadzwyczajnej nie można było odmówić zasadności.Skarżący zarzucił trafnie, że Sąd Wojewódzki, akceptując dokonaną przez Sąd Rejonowy wykładnię zakresu przedmiotowego obowiązywania prawa czekowego pominął, że szczególne przepisy normujące zasady rozliczeń między podmiotami gospodarczymi, zawarte w zarządzeniu Prezesa NBP z dnia 11 sierpnia 1989 r. w sprawie form i trybu przeprowadzenia za pośrednictwem banków rozliczeń pieniężnych między osobami prawnymi oraz między tymi osobami i innymi podmiotami (M.P. Nr 27, poz. 219 ze zm.), nie naruszają prawa czekowego i nie wykluczają jego stosowania w kwestiach rozliczeń za pomocą czeków rozrachunkowych.Problematyka czeku rozrachunkowego została uregulowana wyraźnie w art. 39 prawa czekowego, stanowiącym, że wystawca lub posiadacz czeku mogą zabronić zapłaty czeku w gotówce przez zamieszczenie w poprzek na poprzedniej stronie czeku zastrzeżenia "przelać na rachunek" lub innego równoznacznego. Taka wzmianka na czeku sprawia, że czek może być przez trasata użyty tylko do rozrachunku księgowego, lecz ze skutkami zapłaty. Czek rozrachunkowy, według § 3 i 6 powołanego wyżej zarządzenia Prezesa NBP, przystosowany został do rozliczeń bezgotówkowych za pośrednictwem banków przez osoby prawne i inne podmioty. W myśl § 6 ust. 1 cyt. zarządzenia czek rozrachunkowy stanowi dyspozycję wystawcy czeku (dłużnika), udzieloną bankowi do obciążenia jego rachunku kwotą, na którą czek został wystawiony oraz uznania tą kwotą rachunku odbiorcy czeku (wierzyciela). Odwoływanie się zatem przez sądy obu instancji jedynie do art. 1 i 2 prawa czekowego, jako mających uzasadniać stanowisko, że czek rozrachunkowy pozbawiony jest waloru czeku w rozumieniu tego prawa, nie znajduje usprawiedliwienia w ich treści.Przedstawione wyżej unormowania, w szczególności art. 39 prawa czekowego, potwierdzają, że nie tylko "czek gotówkowy", ale także czek "rozrachunkowy", są czekami w rozumieniu tego prawa, przy czym przewidziany w tym przepisie rozrachunek księgowy ma skutki zapłaty (zdanie trzecie art. 39 prawa czekowego). Oba rodzaje czeków mają równorzędne znaczenie w obrocie gospodarczym. Powoduje to określone konsekwencje, a mianowicie, jeżeli zapłata czeku, także rozrachunkowego, nie nastąpiła dlatego, że wystawca czeku nie miał u trasata potrzebnego funduszu do rozporządzenia lub dlatego, że po wystawieniu czeku rozporządził pokryciem, wystawca odpowiada wobec posiadacza czeku za wszelką wynikłą stąd szkodę, co najmniej zaś powinien mu zapłacić odsetki w wysokości sześć od sta od sumy nie pokrytej (art. 60 prawa czekowego).Zasadnie przeto skarżący podniósł w rewizji nadzwyczajnej, że odmienne rozstrzygnięcie tej kwestii przez sądy obu instancji zapadło z rażącym naruszeniem przepisów prawa czekowego. Mając to na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 422 § 2 k.p.c.).