III CRN 53/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN K. Kołakowski (spr.).Sędziowie SN: A. Gola, M. Sychowicz.Protokolant: T. Pyźlak.Prokurator Prokuratury Generalnej: W. Brynda.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 19 marca 1987 r. sprawy z powództwa Elżbiety i Jana małż. M. przeciwko Spółdzielni Projektowania i Usług Inwestycyjnych "I." w L. o zmianę projektu urbanistycznego i zakaz jego realizacji na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL, OK Pc 1885/86, od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 3 czerwca 1986 r., sygn. akt I Cr 519/86oddala rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie faktyczneW dniu 30 stycznia 1984 r. Elżbieta i Jan M. wnieśli do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w L. skargę na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia 29 grudnia 1983 r., utrzymując w mocy decyzję z dnia 7 grudnia 1982 r., wydaną z upoważnienia Prezydenta miasta Lublina w sprawie ustalenia miejsca i warunków realizacji budynku mieszkalnego w z parkingo-garażem i przychodnią zdrowia na terenie graniczącym z ich budynkiem jednorodzinnym.Przed przekazaniem tej skargi do tego Sądu, w dniu 29 lutego 1984 r. - jako powodowie - wnieśli do Sądu Rejonowego w Lublinie pozew przeciwko Spółdzielni Projektowania i Usług Inwestycyjnych "I." w L., żądając zobowiązania tej Spółdzielni do zmiany projektu urbanistycznego dotyczącego realizacji budynku wieżowca 12-kondygnacyjnego zaprojektowanego przy ul. P. w L. przez usytuowanie tegoż wieżowca w taki sposób, by powodowie mogli korzystać ze swego budynku zgodnie z jego przeznaczeniem, a także zabezpieczenia powództwa przez zakazanie stronie pozwanej realizacji tego projektu. Jako podstawę prawną roszczenia wskazali art. 144 w zw. z art. 222 k.c., zarzucając iż wykonany projekt narusza ich prawa "w zakresie tzw. normatywów jak: nasłonecznienie, naświetlenie, odległości budynków, hałas i inne uciążliwości, jakie powstaną po ewentualnym wybudowaniu wieżowca".Wyrokiem z dnia 31 stycznia 1986 r. Sąd Rejonowy oddalił powództwo, a wyrokiem z dnia 3 czerwca 1986 r. Sąd Wojewódzki w Lublinie oddalił rewizję powodów. Sąd Rejonowy uznał żądania pozwu za niezasadne z tego względu, że dokumentacja dotychczas przygotowana nie stanowi ostatecznej wersji projektu wymagającego zatwierdzenia przez odpowiednie komórki administracji, oparta została natomiast na dokumentacji i wytycznych wskazanych przez inwestora podstawowego (Spółdzielnię Mieszkaniową "S." w L.) oraz organów administracji państwowej. Powołał się także na to, że spór do lokalizacji budynku rozstrzygnięty został wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie, który stwierdził, że przy wydawaniu decyzji w tym zakresie nie nastąpiło naruszenie przepisów prawa materialnego i postępowania administracyjnego. Ubocznie Sąd ten uznał, iż brak jest legitymacji biernej pozwanej Spółdzielni.W rewizji od tego wyroku powodowie zarzucili naruszenie art. 222 § 1 k.c., a także art. 5 ust. 1 pkt 6 Prawa budowlanego, sprzeczność z zebranym materiałem dowodowym ustalenia, że nie jest to ostateczna wersja projektu, naruszenie prawa procesowego przez pominięcie wyniku dowodu z opinii biegłego oraz niewyjaśnienie odległości, w jakiej może być od ich domu sytuowany projektowany, budynek. Oddalając tę rewizję Sąd Wojewódzki stwierdził, że spór o zmianę określonej w decyzji administracyjnej lokalizacji i zarzuty co do naruszenia Prawa budowlanego nie należą do kompetencji sądu powszechnego, a zatem roszczenia w tym zakresie powinny być przez Sąd odrzucone, zarzut naruszenia art. 222 k.c. jest zaś bezzasadny, gdyż lokalizacja budynku nie narusza granic nieruchomości powodów, a usytuowany on został w odpowiedniej odległości zgodnie z Prawem budowlanym. Sąd Rejonowy nie naruszył odległości zgodnie z Prawem budowlanym, zdaniem tego Sądu, także art. 5 k.c., ponieważ Skarb Państwa Urząd Miejski w Lublinie, realizując plan rozbudowy miasta, kieruje się wartościami nadrzędnymi i nie może być narażony na zarzut, że jego działanie narusza zasady współżycia społecznego.Od obu tych wyroków wniósł rewizję nadzwyczajną Prokurator Generalny PRL, zarzucając rażące naruszenie przepisów prawa procesowego w związku z art. 222 § 1 k.c. oraz naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. W uzasadnieniu tych zarzutów wskazano, że w obu wyrokach negatywne rozstrzygnięcie oparto na fragmentach materiału dowodowego z jaskrawym pominięciem dowodu z opinii biegłego architekta, który uznał projekt za sprzeczny z zatwierdzonym planem zagospodarowania przestrzennego i za wpływający w sposób zdecydowanie niekorzystny na normalne użytkowanie działki stanowiącej własność powodów. Sądy uchyliły się w ten sposób od zajęcia stanowiska w zasadniczej dla oceny zasadności powództwa kwestii, czy działanie strony pozwanej nie stanowi w rozumieniu art. 222 § 2 k.c. naruszenia własności w inny sposób niż pozbawienie właściciela faktycznego władztwa nad rzeczą i czy w związku z tym właścicielowi przysługuje roszczenie o zaniechanie naruszeń.Uzasadnienie prawneNie znajdując podstaw do uwzględnienia rewizji nadzwyczajnej, Sąd Najwyższy miał na uwadze, co następuje:Stosownie do art. 222 § 2 k.c. roszczenie właściciela przeciwko osobie, która narusza własność w inny sposób aniżeli przez pozbawienie właściciela faktycznego władztwa nad rzeczą, sprowadza się do żądania przywrócenia stanu zgodnego z prawem i zaniechania naruszeń. Przesłanką ochrony jest więc wykazanie dokonania bezprawnej ingerencji w sferę cudzego prawa własności. Wtórne przy tym w sprawie znaczenie przypisać należy kwestii wykładni pojęcia "naruszenia własności", w tym czy obejmuje ono same przygotowania mogące dopiero w przyszłości wywołać niekorzystne dla właściciela skutki.W zaskarżonych orzeczeniach rozważano nie w pełni konsekwentnie, a w wywodach rewizji nadzwyczajnej całkowicie pominięto kwestię wzajemnego stosunku przepisów prawa cywilnego i prawa budowlanego oraz przepisy o planowaniu przestrzennym. W konsekwencji w rewizji tej wywodząc uprawnienia powodów z unormowań prawa cywilnego o ochronie własności, nie wzięto pod uwagę znaczenia, jakie dla istnienia tych uprawnień ma wydanie przez odpowiedni organ administracji decyzji o ustaleniu miejsca i warunków realizacji kwestionowanej przez powodów inwestycji, utrzymania tej decyzji w mocy przez organ administracji drugiej instancji i oddalenie skargi powodów na tę decyzję przez Naczelny Sad Administracyjny.Odmiennie niż pod rządem ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. - Prawo budowlane (Dz. U. Nr 7, poz. 46 z późn. zm.), kiedy to nawet wydanie pozwolenia na budowę nie naruszało - wg art. 39 tej ustawy - praw osób trzecich, po wejściu w życie ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane (Dz. U. Nr 38, poz. 229) oraz ustawy z dnia 12 lipca 1984 r. o planowaniu przestrzennym (Dz. U. Nr 35, poz. 185) prawa tych osób, w tym i ewentualnie ograniczenia w zagospodarowaniu należących do nich terenów sąsiednich oraz zakres przewidywanych uciążliwości związanych z zamierzonym obiektem muszą być oceniane przy podejmowaniu przez organy administracji sprawujące nadzór urbanistyczno-budowlany kolejnych decyzji stanowiących podstawę realizacji obiektów budowlanych. Do tych organów (pod kontrolą sądu administracyjnego) należy także badanie zgodności realizacji inwestycji budowlanej z ustaleniami wynikającymi z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (art. 3, 5, 20 i nast. oraz art. 53 pr. budowl.; art. 42 ust. 1 ustawy o planowaniu przestrzennym).Wydanie ostatecznych decyzji administracyjnych w tym zakresie wyłącza możliwość skutecznego zgłoszenia przez właściciela nieruchomości sąsiadującej z terenem inwestycji roszczenia negatoryjnego przed sądem powszechnym, opartego na przepisie art. 222 § 2 k.c.Powodowie ze sprawy niniejszej prawidłowo więc kwestionowali w toku postępowania administracyjnego, a następnie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, zgodność zamierzonej inwestycji z przepisami o planowaniu przestrzennym i o prawie budowlanym. Utrzymanie w mocy - także wobec nieuwzględnienia ich skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny - wydanej decyzji o ustaleniu miejsca i warunków inwestycji budowlanej oznacza uznanie jej za zgodną z prawem (art. 207 k.p.a.).Ponowne badanie tej okoliczności, jako przesłanki ochrony z art. 222 § 2 k.c., przez sąd powszechny byłoby - wbrew stanowisku wyrażonemu pośrednio w rewizji nadzwyczajnej - bezpodstawne, gdyż podważałoby ostateczny charakter takiej decyzji.Choć trafnie podniesiono w tej rewizji, że uchybieniem sądów obu instancji było pominięcie wyników dowodu z opinii biegłego architekta, to jednak nie mogło to mieć wpływu na wynik sprawy, gdyż dowód ten został zbędnie dopuszczony na okoliczności, których ocena wiążąco należała nie do sądu, a właściwego organu administracji (por.: art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c.).W ostatecznym wyniku zaskarżone orzeczenia, mimo niepełnego ich uzasadnienia, nie naruszają rażąco przepisów prawa ani interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, brak zatem podstaw do ich uchylenia (art. 421 § 1 k.p.c.).