III CRN 64/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Majorowicz. Sędziowie SN: A. Gola (sprawozdawca), W. Łysakowski.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej E. Wiśniewskiej po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Mikołaja C. o umorzenie dokumentu, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Rejonowego w Otwocku z dnia 1 października 1976 r.,postanowił uchylić zaskarżone postanowienie i wniosek oddalić.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca Mikołaj C. wnosił o umorzenie "hipotecznego tytułu własności nieruchomości we wsi S. b. województwa nowogródzkiego (obecnie obłast' Mińsk)". Według wnioskodawcy dokument, o umorzenie którego wnosił, opiewał na 15 ha gruntu z budynkami mieszkalno-gospodarczymi oraz inwentarzem żywym i martwym. Dokument ów wnioskodawca utracił na początku roku 1940.Sąd Rejonowy w Otwocku postanowieniem z dnia 1.X.1976 r. umorzył wykaz hipoteczny stwierdzający, że wnioskodawca jest właścicielem 15 ha gospodarstwa z zabudowaniami: domem mieszkalnym, oborą, stodołą, chlewem, piwnicą, położonego we wsi S., gminy M., b. powiatu s. b. woj. nowogródzkiego (obecnie obłast' Mińsk).W rewizji nadzwyczajnej Minister Sprawiedliwości zarzucając rażące naruszenie prawa, w szczególności art. 3 § 2, art. 316 § 1 k.p.c. i art. 1 ust. 1, art. 4 ust. 3, art. 5 i art. 10 ust. 1 dekretu z dnia 10 grudnia 1946 r. o umarzaniu utraconych dokumentów (Dz. U. z 1947 r. Nr 5, poz. 20) oraz naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, domagał się uchylenia powyższego postanowienia i oddalenia wniosku Mikołaja C.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stosownie do unormowania przyjęto w art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 10 grudnia 1946 r. o umarzaniu utraconych dokumentów dokument, którego posiadanie jest potrzebne do rozporządzenia prawem z nim związanym, może być w razie utraty wskutek zniszczenia, zgubienia lub bezprawnego zaboru na wniosek ostatniego prawnego posiadacza umarzany. Żądanie umorzenia na rzecz ostatniego prawnego posiadacza dokumentu może zgłosić także każdy, kto ma interes prawny w umorzeniu (art. 1 ust. 2 cyt. dekretu).Skarżący zarzucił trafnie, że wykaz hipoteczny nie stanowi dokumentu, który jest potrzebny do rozporządzenia prawem własności. Dokument nazwany przez wnioskodawcę wykazem hipotecznym to w istocie rzeczy odpis księgi wieczystej stwierdzający stan wpisów i złożonych dokumentów. Odpis księgi wieczystej stanowi wprawdzie dowód stwierdzający prawo własności nieruchomości w rozumieniu art. 680 k.p.c. (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 1957 r. I CO 39/56, OSN 1958, z. 4, poz. 91), nie jest jednak dokumentem, którego posiadanie jest potrzebne do rozporządzenia prawem z nim związanym, a z tą ostatnią przesłanką związana jest możliwość żądania umorzenia utraconego dokumentu. Dlatego umarzanie utraconych odpisów ksiąg wieczystych nie jest dopuszczalne.Zasadnie też podniesiono w rewizji nadzwyczajnej, że podstawy do uwzględnienia wniosku nie można upatrywać w treści art. 4 ust. 3 powołanego wyżej dekretu, choć nie z przyczyn przytoczonych przez skarżącego. Przez dokument stwierdzający prawo wpisane do księgi wieczystej nie należy rozumieć odpisu księgi wieczystej. W przepisie tym chodzi bowiem o dokumenty, które stanowiły podstawę wpisu w księdze wieczystej, natomiast odpis księgi wieczystej odzwierciedla jedynie stan wpisów w księdze wieczystej; nie stanowi on w żadnym wypadku podstawy do wpisu w księdze wieczystej. (...)Przytoczone okoliczności uzasadniały zarzut rażącego naruszenia przepisów prawa, wniosek skarżącego o uchylenie zaskarżonego postanowienia i oddalenie wniosku (art. 422 § 1 k.p.c.). Upływ terminu 6-miesięcznego z art. 421 § 2 k.p.c. nie stał na przeszkodzie uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej, gdyż zaskarżone orzeczenie, mogące wywrzeć wielorakie skutki, w tym także w zakresie zobowiązań Państwa, narusza interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.