III CRN 86/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Piasecki (sprawozdawca). Sędziowie SN: S. Dmowski, J. Szachułowicz.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W. Sztejn, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Skarbu Państwa - Urzędu Miasta i Gminy w J. przeciwko Zdzisławie Lidii P. o zapłatę na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Kielcach z dnia 4 maja 1981 r.uchylił zaskarżony wyrok Sądu Wojewódzkiego oraz wyrok Sądu Rejonowego w Jędrzejowie z dnia 30 grudnia 1980 r. i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Jędrzejowie.Uzasadnienie faktyczneSkarb Państwa (Naczelnik Miasta i Gminy w J.) żądał zasądzenia od pozwanej Zdzisławy Lidii P. kwoty 90.000 zł z odsetkami.Dla uzasadnienia tego żądania powód przytoczył, że wyrokiem Sądu Rejonowego w Jędrzejowie z dnia 26 stycznia 1979 r. orzeczono przepadek samochodu ciężarowego marki "Żuk", stanowiącego własność małżonka pozwanej, jako przedmiotu służącego do popełnienia przestępstwa. Samochód ten stanowił jednocześnie dowód rzeczowy w sprawie karnej z dnia 28 listopada 1978 r. i został oddany pozwanej przez KMMO w J. na przechowanie z jednoczesnym złożeniem przez nią zobowiązania, pod rygorem sankcji z art. 258 k.k., że przedmiotu tego nie sprzeda, nie przerobi, ani nie zdemontuje. Wbrew temu zobowiązaniu pozwana w dniu 15 grudnia 1978 r. sprzedała wspomniany samochód za sumę 60.000 zł. Z dniem uprawomocnienia się wyroku wydanego w sprawie karnej w dniu 30 kwietnia 1979 r. skazującego męża pozwanej, Skarb Państwa stał się właścicielem samochodu. Jego zbycie przez pozwaną stanowi czyn niedozwolony, wyrządzający Skarbowi Państwa szkodę.Sąd Rejonowy w Jędrzejowie wyrokiem z dnia 30 grudnia 1980 r. oddalił powództwo, uznając, że zobowiązanie, które podpisała powódka nie może wywołać skutków prawnych, skoro nie zostało wydane postanowienie o zajęciu czy też zabezpieczeniu samochodu.Wyrokiem z dnia 4 maja 1981 r. Sąd Wojewódzki w Kielcach oddalił rewizję strony powodowej, zaznaczając, że skoro Skarb Państwa z mocy orzeczenia o przepadku nie przestał być właścicielem samochodu objętego przepadkiem, to nie może on dochodzić roszczeń odszkodowawczych od pozwanej.W rewizji nadzwyczajnej Prokurator Generalny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej wnosi o uchylenie wyroku Sądu Rejonowego i Sądu Wojewódzkiego i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Jędrzejowie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna opiera się na zarzutach rażącego naruszenia art. 3 § 2, art. 233 § 1 k.p.c. oraz art. 415 k.c. Skarżący przede wszystkim wywodził, że sądy pominęły w swoich rozważaniach art. 258 k.k. dotyczący działań mających na celu udaremnienie wykonania orzeczenia Sądu lub innego organu, przyznając, że w stosunku do pozwanej nie został wydany wyrok na podstawie tego przepisu.Wywody te są nietrafne z tego względu, że w rozważanym wypadku nie wchodzi w grę sytuacja charakteryzująca się wydaniem orzeczenia sądu lub innego organu państwowego. Za takie orzeczenie nie może być uważane zobowiązanie podpisane przez pozwaną. Jak to ustalił Sąd Rejonowy, w postępowaniu karnym nie zostało wydane orzeczenie o charakterze zabezpieczającym obejmujące samochód stanowiący narzędzie przestępstwa (patrz art. 248 i nast. k.p.k.). Z tego również względu brak podstaw do powoływania się na przestępstwo z art. 258 k.k.Istota zagadnienia występującego w sprawie wiąże się z naturą prawną zobowiązania, które zaciągnęła pozwana, podpisując je. Oto treść tego zobowiązania złożonego w toku dochodzeń: "Niniejszym potwierdzam przyjęcie na przechowanie następujących przedmiotów: 1 samochód marki Żuk nr rej. (...), stanowiący własność mojego męża Krzysztofa Stanisława P., który w okresie nieobecności męża nie będzie przez nas sprzedany ani też przerabiany, demontowany itp.". Na formularzu tym jest zawarte powołanie się na art. 258 k.k. i zaostrzenie: "Jednocześnie zobowiązuję się (...) przedstawić wyżej wymienione przedmioty na każde żądanie Sądu lub prowadzącego śledztwo i przyjmuję do wiadomości zakaz zbycia lub przekształcenia tych przedmiotów oraz zakaz wydania ich osobie do tego nieupoważnionej".Koncepcja tego rodzaju zobowiązania zaciąganego w toku dochodzenia lub śledztwa nawiązuje przede wszystkim do unormowania zawartego w art. 197 § 1 k.p.k., w którym mówi się o oddaniu rzeczy "na przechowanie osobie godnej zaufania, z zaznaczeniem obowiązku przedstawienia na każde żądanie prowadzącego śledztwo lub dochodzenie". Jest to niewątpliwie rodzaj dozoru znanego w przepisach egzekucyjnych. Z tego też względu nie można twierdzić, że "zobowiązanie" tego rodzaju nie wywołuje skutków prawnych, jak to przyjął Sąd Rejonowy.Zachowanie się osoby, która przejęła na siebie tego rodzaju obowiązek związany z przechowaniem, sprzeczne z jego treścią, należy zakwalifikować jako zachowanie bezprawne, stanowiące istotny element czynu niedozwolonego (art. 415 k.c.).Roszczenia z tytułu czynu niedozwolonego - wbrew odmiennemu stanowisku Sądu Wojewódzkiego - nie są wyłączone z tej tylko racji, że właściciel mógłby w stosunku do osoby trzeciej realizować roszczenie windykacyjne. Oczywiście, między tymi roszczeniami zachodzi stosunek zbiegu niekumulatywnego. Wybór rodzaju roszczenia i osoby dłużnika pozostaje do dyspozycji podmiotu uprawnionego i to nawet wówczas, gdyby roszczenie windykacyjne było możliwe i korzystne dla uprawnionego, na przykład w sytuacji, gdy rzecz nie uległa zniszczeniu lub jej stan nie uległ pogorszeniu gdy nabywca rzeczy nie działał w złej wierze (art. 169 § 1 k.c.).W tym stanie rzeczy należało uchylić oba zaskarżone wyroki i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Jędrzejowie, mimo że rewizja nadzwyczajna została wniesiona po upływie sześciu miesięcy od daty uprawomocnienia się zaskarżonego wyroku, gdyż stwierdzone rażące naruszenie prawa należy zakwalifikować jako jednoczesne naruszenie interesu PRL, związanego z ochroną mienia społecznego.