III CRN 88/74

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa małoletnich1)Zygmunta Ż,2)Grażyny Ż.,3)Andrzeja Ż., działających przez matkę Łucję Ż.przeciwko1)Marii Ż.,2)Joannie B.,3)Teresie P.,4)Leokadii J.,5)Zofii K.,6)Tadeuszowi Ż.o uznanie czynności za bezskuteczną i zapłatę na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 23 października 1973 r. - uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego w Nowym Tomyślu z dnia 1 czerwca 1973 r. i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Nowym Tomyślu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneBronisław Ż. został prawomocnie skazany za uporczywe uchylanie się od wykonywania ciążącego na nim obowiązku łożenia na utrzymanie trojga swych małoletnich dzieci. Sytuacja małoletnich jest wyjątkowo trudna, gdyż ich matka nie ma wyuczonego zawodu i nie mając pomocy przy wychowywaniu dzieci zajmuje się z konieczności dorywczą pracą.Tymczasem Bronisław Ż., celem udaremnienia toczącej się przeciwko niemu egzekucji za zaległe i bieżące alimenty, wygraną przez siebie kwotę 528.000 zł rozdał nieodpłatnie swemu rodzeństwu oraz matce, która równocześnie wyzbyła się swego dziesięciohektarowego gospodarstwa, aby zwolnić się od obowiązku alimentowania wnuków, przy czym gospodarstwo to na mocy decyzji władz administracyjnych przejęła w użytkowanie mieszkająca z nią wspólnie córka, Joanna B.W tym stanie rzeczy matka małoletnich wystąpiła przeciwko babce małoletnich i rodzeństwu męża o uznanie obu czynności zdziałanych z wyraźnym pokrzywdzeniem dzieci za bezskuteczne w stosunku do nich.Mimo przyjęcia, że wyzbycie się przez Bronisława Ż. tak poważnej kwoty było zdziałane w celu pokrzywdzenia dzieci oraz że obdarowani wiedzieli o intencji ojca małoletnich, Sąd Powiatowy oddalił powództwo, wyrażając pogląd, iż oparte na podstawie art. 527 k.c. żądanie nie może być uwzględnione, jeśli obdarowani nie posiadają ani otrzymanych pieniędzy, ani surogatu tego majątku. Wniesioną przez powódkę rewizję Sąd Wojewódzki oddalił podzielając konstrukcję prawną przyjętą przez sąd pierwszej instancji. Wyroki sądów obu instancji zaskarżył rewizją nadzwyczajną Prokurator Generalny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z wnioskiem o ich uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając rażące naruszenie art. 527 k.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna trafnie podnosi, że ustalenia sądu pierwszej instancji oraz sposób działania kontrahentów kwestionowanej transakcji nie pozostawiają wątpliwości co do istnienia w sprawie wszystkich przesłanek skargi pauliańskiej, skoro wskutek tej czynności doszło do rażącego pokrzywdzenia dzieci, dłużnik miał pełną świadomość następstw tej czynności, a obdarowani jako bliscy i dłużnika i pokrzywdzonych nie tylko wiedzieli o jego intencji, ale ją z całą premedytacją akceptowali. Pozostaje jedynie do rozważenia, czy brak w obecnej chwili otrzymanego z krzywdzącej dzieci transakcji majątku lub jego surogatu, wyłącza możliwość uwzględnienia powództwa opartego na podstawie art. 527 k.c. Przy ocenie tej kwestii na tle niniejszej sprawy i w perspektywie ewentualnego obowiązku pozwanych przyczynienia się do utrzymania dzieci swego brata, nie można pominąć społecznych aspektów sprawy z uwagi na konieczność zapewnienia małoletnim należnych im środków utrzymania oraz rażąco niskich pobudek działania obdarowanych. Nie można też abstrahować od sytuacji materialnej pozwanych. Dla każdego z nich bowiem, jako dla ludzi trudniących się rolnictwem lub pracą najemną kwota 100.000 zł stanowi poważny majątek i musiała stanowić odczuwalną pomoc w zaspokojeniu niektórych ważnych ich potrzeb życiowych - musiała więc przynieść im niewątpliwą korzyść. Za takim wykorzystaniem otrzymanych pieniędzy świadczy zakup mebli, uzupełnienie wkładu mieszkaniowego, wyremontowanie domu. Jeżeli więc nawet ten majątek w obecnej chwili nie istnieje, to jednak wszedł do mienia obdarowanych i przyniósł im w swoim czasie realne korzyści. Zasady współżycia społecznego sprzeciwiają się temu, aby te korzyści mogły być wynikiem rażącego pokrzywdzenia dzieci.Jeżeli więc skazany za uporczywe uchylanie się od wykonywania ciążącego na nim obowiązku łożenia na utrzymanie swych dzieci w celu ich pokrzywdzenia wyzbył się nieodpłatnie znacznego majątku na korzyść swego rodzeństwa, które wiedziało o celach zdziałanej przez dłużnika czynności prawnej, zasady współżycia społecznego przemawiają za koniecznością uwzględnienia powództwa opartego na podstawie art. 527 i n. k.c. także wówczas, gdy obdarowani w chwili orzekania nie posiadają już ani otrzymanego majątku, ani jego surogatu.Ponieważ sądy obu instancji wychodząc z odmiennych założeń kwestii tej nie miały na uwadze, zachodzi konieczność uchylenia zaskarżonych orzeczeń (art. 422 § 2 k.p.c.).