III CSK 386/14

Sygn. akt III CSK 386/14 POSTANOWIENIE Dnia 26 lutego 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Irena Gromska-Szuster w sprawie z wniosku Prokuratora Okręgowego w K. przy uczestnictwie A. S. o ubezwłasnowolnienie, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 26 lutego 2015 r., na skutek skargi kasacyjnej uczestnika od postanowienia Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 30 stycznia 2014 r., sygn. akt I ACa […], 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2) przyznaje adw. W.Z. od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w […] kwotę 180 zł (sto osiemdziesiąt złotych), powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej uczestnikowi z urzędu w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE 2 Zaskarżonym postanowieniem z dnia 30 stycznia 2014 r. Sąd Apelacyjny w […] oddalił apelację uczestnika postępowania od postanowienia Sądu pierwszej instancji orzekającego - na wniosek Prokuratora - częściowe ubezwłasnowolnienie uczestnika z powodu choroby psychicznej. Sądy na podstawie trzech opinii psychiatryczno-psychologicznych, zeznań świadków i dokumentów zgromadzonych w sprawie ustaliły między innymi, że u uczestnika stwierdzono chorobę afektywną dwubiegunową oraz zespół Diogenesa. Uczestnik nie ma poczucia choroby i nie leczy się systematycznie. Z powodu choroby psychicznej nie jest w stanie samodzielnie zarządzać swoimi finansami, doprowadził do bardzo dużego zadłużenia z powodu pobieranych kredytów i pożyczek, w wyniku egzekucji utracił za długi mieszkanie. W tych okolicznościach Sądy uznały, że zachodzą podstawy z art. 16 ust. 1 k.c. do częściowego ubezwłasnowolnienia uczestnika, którego dobro tego wymaga. W skardze kasacyjnej uczestnik, jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania, wskazał na przesłankę przedsądu przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. stwierdzając, że oczywista zasadność skargi kasacyjnej wynika z naruszenia przez Sądy prawa materialnego przez popełnienie błędu w subsumpcji art. 16 § 1 k.c., gdyż mimo okoliczności przemawiających przeciwko konieczności ubezwłasnowolnienia uczestnika, ubezwłasnowolnienie zostało orzeczone. Zdaniem skarżącego decydujące znaczenie mają zeznania świadka R.J. , z których wynika, że uczestnik radzi sobie dobrze i jest samodzielny, walczy o swoje prawa, interesuje się prasą i literaturą. Okoliczności te, w ocenie uczestnika, nie zostały w dostatecznym stopniu uwzględnione, natomiast Sąd nadmierną wagę nadał okolicznościom uzasadniającym ubezwłasnowolnienie, co doprowadziło do oczywiście niewłaściwego zastosowania art. 16 § 1 k.c. Uczestnik stwierdził, że charakter spraw o ubezwłasnowolnienie, w których następuje intensywna ingerencja w prawa jednostki, pozwala na przyjęcie, iż oczywista zasadność skargi kasacyjnej może wystąpić już wówczas, gdy Sąd bagatelizuje jakąkolwiek okoliczność przemawiającą przeciwko ubezwłasnowolnieniu lub nadaje 3 nadmierną wagę okolicznościom uzasadniającym takie rozstrzygnięcie, co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie Prokurator w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnosił o nieprzyjęcie jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., jeżeli w sprawie doszło do kwalifikowanego: oczywistego naruszenia prawa, widocznego od razu przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby głębszej analizy i w wyniku takiego naruszenia prawa zapadło w drugiej instancji orzeczenie oczywiście wadliwe (porównaj między innymi postanowienia z dnia 8 marca 2002 r. I PKN 34/01, OSNP 2004/6/100, z dnia 10 stycznia 2003 r. V CZ 187/02, OSNC 2004/3/49 i z dnia 11 stycznia 2008 r. I UK 285/07, niepubl.). W rozpoznawanej sprawie bez wątpienia do doszło do takiego naruszenia prawa ani do wydania przez Sąd drugiej instancji orzeczenia oczywiście wadliwego. Sądy obu instancji dokonały koniecznych ustaleń faktycznych w oparciu o trzy opinie sądowo-psychiatryczne, których ustalenia i wnioski są zgodne oraz w oparciu o zeznania świadków i inne przeprowadzone dowody, które zostały przez nie ocenione, a ustalone na ich podstawie okoliczności faktyczne rozważone pod kątem przesłanek art. 16 § 1 k.c., w szczególności tego, czy uczestnikowi potrzebna jest pomoc do prowadzenia jego spraw. Twierdzenie skarżącego o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej opiera się w istocie na odmiennej, niż dokonały tego Sądy, ocenie materiału dowodowego, w tym zeznań świadka R. J. i odmiennej ocenie okoliczności wynikających z tych zeznań, z punktu widzenia przesłanki ubezwłasnowolnienia jaką jest niezbędność pomocy do prowadzenia spraw osoby chorej psychicznie. Jest to więc kwestionowanie oceny materiału dowodowego i ustaleń faktycznych sądów, niedopuszczalne w skardze kasacyjnej (art. 3983 § 3 oraz art. 39813 § 2 k.p.c.). Niezależnie od tego trzeba stwierdzić, że powołane przez uczestnika okoliczności mające wynikać z zeznań świadka i wskazywać na to, że uczestnik dobrze sobie radzi z prowadzeniem swoich spraw, w żaden sposób nie podważają wiążących Sąd Najwyższy ustaleń faktycznych 4 sprawy jednoznacznie wskazujących na to, że uczestnik utracił już część majątku w wyniku niespłacenia zaciąganych w nadmiarze pożyczek i kredytów, co w świetle art. 16 § 1 k.c. niewątpliwie stanowi jedną z przesłanek oceny, iż potrzebna jest mu pomoc do prowadzenia spraw finansowych, niezależnie od tego jak dobrze radzi sobie z innymi sprawami. Charakter spraw o ubezwłasnowolnienie, w których chodzi o zabezpieczenie interesów osoby chorej, nieradzącej sobie z prowadzeniem własnych spraw, ale które z drugiej strony mogą prowadzić do znacznego ograniczenia praw jednostki, nakłada na sąd szczególny obowiązek rozważenia wszystkich okoliczności i wydania orzeczenia zgodnego z interesem takiej osoby. Okoliczność, że neguje ona potrzebę udzielenia jej pomocy dowodząc, iż radzi sobie w niektórych sprawach życiowych, niewątpliwie nie uzasadnia oceny o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej, jeżeli z wiążących ustaleń Sądów wynika jednoznacznie, iż z powodu choroby psychicznej jest jej potrzebna pomoc przy prowadzeniu spraw finansowych i zarządzaniu majątkiem. Uznając zatem, że nie doszło w sprawie do oczywistego naruszenia prawa, w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., jak również nie zachodzą inne przesłanki przedsądu uwzględniane z urzędu, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej uczestnikowi z urzędu w postępowaniu kasacyjnym orzeczono na podstawie § 19 i 20 w zw. § 13 ust. 4 pkt 2, § 7 ust. 1 pkt 6 i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (jedn. tekst: Dz. U. z 2013 r., poz. 461).