III CZ 126/26

III CZ 126/26 POSTANOWIENIE 28 sierpnia 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Roman Trzaskowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 28 sierpnia 2026 r. w Warszawie zażalenia Wspólnoty Mieszkaniowej "[…]" we W. na wyrok Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 18 lutego 2026 r., II Ca 739/25, w sprawie z powództwa S. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółki komandytowej we W. przeciwko Wspólnocie Mieszkaniowej "[…]" we W. o zapłatę, oddala zażalenie, pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie. III CZ 126/26 2 UZASADNIENIE Wyrokiem z 18 lutego 2026 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu, po rozpoznaniu sprawy w następstwie apelacji powódki, na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. uchylił wyrok Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia we Wrocławiu z 9 stycznia 2025 r. i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Zdaniem Sądu Okręgowego Sąd pierwszej instancji błędnie ocenił, że nie doszło do skutecznego zawarcia przez strony umowy, z której wywodzone było zgłoszone w pozwie żądanie zapłaty, co jest równoznaczne z nierozpoznaniem przez ten Sąd istoty sprawy. W zażaleniu na powyższy wyrok pozwana zarzuciła naruszenie art. 386 § 4 k.p.c., art. 378 § 1 oraz art. 382 w związku z art. 387 § 21 k.p.c. i wniosła o jego uchylenie i pozostawienie Sądowi Okręgowemu rozstrzygnięcia o kosztach postępowania zażaleniowego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że zażalenie przewidziane w art. 3941 § 11 k.p.c. ma na celu jedynie skontrolowanie przez Sąd Najwyższy, czy orzeczenie kasatoryjne sądu drugiej instancji, przekazujące sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, zostało prawidłowo oparte na jednej z przesłanek przewidzianych w art. 386 § 2 lub 4 k.p.c., a więc czy powołana przez sąd drugiej instancji przyczyna uchylenia odpowiada wskazanej w uzasadnieniu podstawie ustawowej i czy rzeczywiście wystąpiła w sprawie. Dokonywana ocena powinna mieć zatem charakter formalny, skupiać się wyłącznie na ustanowionych w powyższych przepisach przesłankach uchylenia orzeczenia sądu pierwszej instancji i nie może wkraczać nie tylko w ocenę merytorycznego stanowiska sądu drugiej instancji w kwestii materialnoprawnych podstaw rozstrzygnięcia, lecz także w ocenę prawidłowości zastosowania przez ten sąd innych przepisów prawa procesowego, nie związanych bezpośrednio ze wskazaną przyczyną uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 7 listopada 2012 r. IV CZ 147/12, OSNC 2013, Nr 3, poz. 41; z 29 października 2015 r., I CZ 92/15, niepubl. i z 7 kwietnia 2016 r. II CZ 6/16, niepubl.). III CZ 126/26 3 Za zasadnością zażalenia nie mogła w konsekwencji przekonywać argumentacja skarżącej zmierzająca do podważenia prawidłowości dokonanej przez Sąd Okręgowy oceny dotyczącej zawarcia przez strony umowy. Nierozpoznanie istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. ma miejsce wtedy, gdy Sąd pierwszej instancji zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania albo merytorycznych zarzutów strony, błędnie przyjmując, że istnieje przesłanka materialnoprawna unicestwiająca roszczenie albo przesłanka wykluczająca jego skuteczne dochodzenie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999, Nr 1, poz. 22; z 12 lutego 2002 r. I CKN 486/00, OSP 2003, z. 3, poz. 36; z 19 czerwca 2013 r., I CSK 156/13, niepubl.; z 25 czerwca 2015 r., V CZ 35/15, niepubl. i z dnia 7 kwietnia 2016 r., II CZ 6/16, niepubl.). Częstokroć wskazuje się ponadto - co bywa jednak kwestionowane (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 28 lutego 2020 r., I CZ 5/20, niepubl.) - że nierozpoznanie istoty sprawy zachodzi także w przypadku dokonania przez sąd pierwszej instancji oceny prawnej żądania bez ustalenia podstawy faktycznej, co wymagałoby poczynienia kluczowych ustaleń po raz pierwszy w instancji odwoławczej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 5 grudnia 2012 r., I CZ 168/12, OSNC 2013, Nr 5, poz. 68; oraz niepublikowane: z 23 września 2016 r., II CZ 73/16; z 24 stycznia 2017 r., V CZ 92/16; z 22 lutego 2017 r., IV CZ 112/16; IV CZ 113/16 i IV CZ 114/16 oraz z 14 czerwca 2017 r., IV CZ 18/17 i IV CZ 25/17). Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie uzasadnia wniosku, że Sąd Okręgowy wadliwie rozumiał pojęcie nierozpoznania istoty sprawy i w okolicznościach sprawy nieprawidłowo zidentyfikował jego przesłanki. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono bowiem, że zakwestionowanie w ramach kontroli instancyjnej prawidłowości stanowiska sądu pierwszej instancji, iż strony procesu nie łączyła umowa, a tym samym powódce nie przysługiwała legitymacja materialna i procesowa do dochodzenia zgłoszonego żądania zapłaty, gdy Sąd pierwszej instancji zaniechał oceny zasadności zgłoszonego żądania z uwzględnieniem zarzutów podniesionych przez pozwanego jest równoznaczne z nierozpoznaniem istoty sprawy (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 15 czerwca 2018 r., I CZ 54/18, niepubl.). Odmienna ocena istnienia między stronami stosunku umownego od dokonanej przez Sąd pierwszej instancji sprawiła, że aktualna stała się w okolicznościach sprawy ocena zgłoszonego żądania III CZ 126/26 4 zapłaty w kontekście zawartej umowy, w tym ocena czy czynności, za które powód dochodzi zapłaty objęte są zawartą umową, jak również w jakim zakresie zgłoszone żądanie jest zasadne, a także analiza podniesionych przez pozwaną zarzutów, która podważa chociażby, że zrealizowano na jej rzecz usługi, za które powód dochodzi w sprawie zapłaty. W konsekwencji należało stwierdzić, że istniały w niniejszej sprawie dostateczne podstawy do wydania przez Sąd drugiej instancji wyroku kasatoryjnego. Z tych względów, na podstawie art. 39814 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c., oraz - co do kosztów - na podstawie art. 108 § 2 w związku z art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. (K.L.) [a.ł]