III CZ 134/26

III CZ 134/26 POSTANOWIENIE 9 września 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Jacek Grela po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 9 września 2026 r. w Warszawie zażalenia P. R. na postanowienie Sądu Okręgowego w Łodzi z 26 listopada 2025 r., XIII Ga 791/24, w sprawie z powództwa P. R. przeciwko J. P. o ustalenie bezskuteczności wypowiedzenia umowy spółki jawnej przez wspólnika, 1. oddala zażalenie; 2. zasądza od P. R. na rzecz J. P. 900 (dziewięćset) złotych kosztów postępowania zażaleniowego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego orzeczenia zobowiązanemu do dnia zapłaty. III CZ 134/26 2 UZASADNIENIE Wyrokiem z 20 maja 2024 r., wydanym w sprawie z powództwa P. R. przeciwko J. P. o ustalenie bezskuteczności wypowiedzenia umowy spółki jawnej przez wspólnika, Sąd Rejonowy dla Łodzi - Śródmieścia w Łodzi oddalił powództwo. Apelację od powyższego wyroku wniósł powód wskazując w niej jako wartość przedmiotu zaskarżenia 10 000 zł, tj. taką samą kwotę jak wartość przedmiotu sporu wskazana w pozwie. Wyrokiem z 12 maja 2025 r. Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił apelację. Od ww. wyroku powód wniósł skargę kasacyjną, w której określił wartość przedmiotu zaskarżenia na 80 000 zł. Postanowieniem z 26 listopada 2025 r. Sąd Okręgowy w Łodzi odrzucił skargę kasacyjną jako niedopuszczalną. Powyższe orzeczenie zaskarżył zażaleniem powód, zarzucając naruszenie: art. 3986 § 2 w zw. art 3982 § 1 k.p.c.; art. 228 w zw. z art. 233 § 1 k.p.c.; art. 233 § 1 w zw. z art. 3271 § 1 k.p.c.; art. 39821 w zw. z art. 368 § 2 w zw. z art. 25 § 1 k.p.c.; art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c. We wnioskach skarżący domagał się zmiany zaskarżonego postanowienia i jego uchylenia ewentualnie uchylenia go i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zażalenie okazało się nieuzasadnione. W pierwszej kolejności rozważenia wymagał zarzut nieważności postępowania, gdyż powołanie się skarżącego na naruszenie art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c. w istocie zmierzało do wywołania takiego skutku. Zgodnie z tym przepisem sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach, w których w instancji niższej brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jako też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator. Z kolei w myśl art. 379 pkt 4 k.p.c. nieważność postępowania zachodzi m.in. jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy. III CZ 134/26 3 W okolicznościach niniejszej sprawy ww. zarzut okazał się zupełnie chybiony. Sytuacja opisana przez skarżącego w zażaleniu, a więc rozpoznanie przez sędziego, który aktualnie wydał zaskarżone postanowienie, zażalenia na postanowienie w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie XIII Gz 344/23, w ogóle nie podpada pod uregulowanie zawarte w art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c. Sędzia K. W. musiałby brać udział w wydaniu orzeczenia w niższej instancji, które zostało zaskarżone. Tymczasem, pan sędzia wydał orzeczenie nie w trybie instancyjnym, ale o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Kolejne zarzuty zawarte w zażaleniu w istocie ogniskują się wokół problematyki wartości przedmiotu zaskarżenia, umożliwiającej wniesienie skargi kasacyjnej. Na wstępie podkreślenia wymaga – choć strony nie eksponowały tej kwestii – że sprawa o ustalenie bezskuteczności wypowiedzenia umowy spółki jawnej przez wspólnika ma majątkowy charakter. W związku z tym znajdzie w tej sytuacji zastosowanie art. 3982 § 1 k.p.c., który stanowi m.in., że skarga kasacyjna jest niedopuszczalna w sprawach o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż pięćdziesiąt tysięcy złotych. Bezspornie, zarówno w pozwie, jak i w apelacji, odpowiednio wartość przedmiotu sporu i wartość przedmiotu zaskarżenia, zostały określone przez skarżącego na 10 000 zł. Następnie, ale już w skardze kasacyjnej, wskazano wartość przedmiotu zaskarżenia na 80 000 zł. Na wstępie podkreślić należy, że w zasadzie powszechnie przyjmuje się w aktualnej judykaturze, iż Sąd Najwyższy nie jest związany wskazaniem wartości przedmiotu zaskarżenia dokonanym w postępowaniu przed sądami powszechnymi. Na etapie postępowania kasacyjnego rozstrzygającego znaczenia nie ma zatem okoliczność, że wartość przedmiotu zaskarżenia podana w skardze kasacyjnej odpowiada wartości wskazanej w apelacji. Wprawdzie art. 25 § 2 k.p.c. wyklucza możliwość badania, bez zarzutu drugiej strony, wartości przedmiotu sporu po doręczeniu pozwu, jednak zasada ta nie dotyczy etapu kontroli dopuszczalności skargi kasacyjnej. Sąd Najwyższy może więc każdorazowo poddać tę wartość weryfikacji na podstawie materiału sprawy - z pominięciem reguł określonych w art. 25 i 26 k.p.c. (zob. m.in. postanowienie SN z 13 maja 2026 r., II CSKP 519/24). III CZ 134/26 4 Istotne jednakże jest to, w jaki sposób należy wykładać ww. powszechne reguły. Przede wszystkim sprawdzenie wartości przedmiotu zaskarżenia jest niezbędne wówczas, gdy od tej wartości zależy dopuszczalność skargi kasacyjnej (zob. m.in. postanowienie SN z 22 października 2014 r., II CSK 235/14). Jednakże nie chodzi tu o sytuację poszukiwania przez Sąd Najwyższy takiej wartości, która umożliwiałaby wniesienie skargi kasacyjnej w przypadku określenia jej przez stronę poniżej 50 000 zł. Byłaby to niedopuszczalna ingerencja w treść skargi kasacyjnej, w tym wypadku wbrew art. 3984 § 3 k.p.c. Natomiast – jak już wskazano powyżej – przesłanki dopuszczalności skargi kasacyjnej – wszystkie – podlegają badaniu w celu wyeliminowania tych, które nie pozwalają na wniesienie tego nadzwyczajnego środka zaskarżenia. Pamiętać bowiem należy, że skarga kasacyjna ma sformalizowany charakter i nie bez przyczyny wniesienie jej ustawodawca zastrzegł dla profesjonalistów. Nadto, winno być poza sporem, dopuszczalność skargi kasacyjnej podlega badaniu nie tylko przez Sąd Najwyższy, ale także - a nawet przede wszystkim - przez sąd drugiej instancji (art. 3986 § 2 k.p.c.) – zob. postanowienie SN z 7 maja 2026 r., III CZ 333/22. Rodzi się pytanie, według jakich zasad Sądy (Sąd Najwyższy bądź sąd drugiej instancji) dokonują weryfikacji wartości przedmiotu zaskarżenia, określonej w skardze kasacyjnej. Otóż przede wszystkim kierują się zasadą, że wartość ta, z zastrzeżeniem sytuacji szczególnych, nie może przekraczać wartości przedmiotu zaskarżenia w postępowaniu apelacyjnym. Odpowiednie stosowanie art. 19-24 k.p.c. do oznaczenia wartości przedmiotu zaskarżenia w skardze kasacyjnej nie może uzasadniać jej aktualizacji przez podwyższenie ponad wartość dotychczasową, a tożsamość zakresu rozstrzygnięcia kwestionowanego w apelacji i w skardze kasacyjnej wyłącza dopuszczalność oznaczenia w skardze wartości przedmiotu zaskarżenia w kwocie innej niż poprzednio w apelacji (zob. postanowienie SN z 21 listopada 2024 r., III CZ 129/24). Z kolei zasygnalizowane sytuacje szczególne, to takie, gdy nastąpiło rozszerzenie powództwa albo zasądzenie ponad żądanie (zob. uzasadnienie ostatnio przytoczonego postanowienia, a także m.in. T. Wiśniewski [w:] D. Dończyk i in., Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom. II. Artykuły 367– 505(39), Warszawa 2021, teza 10 do art. 3982). Tymczasem skarżący, pomimo, że w pozwie i w apelacji podał wartości sporu i zaskarżenia na 10 000 zł, w skardze kasacyjnej określił tę wartość na 80 000 zł. III CZ 134/26 5 Powoływanie się na pomyłkę bądź doszukiwanie się innych podstaw ustalenia wskazanej kwoty nie jest przekonujące, a w szczególności brak tu przesłanek aby uznać, że nastąpiło rozszerzenie powództwa albo zasądzenie ponad żądanie. W tym stanie rzeczy, pozostałe zarzuty sformułowane w zażaleniu również okazały się nieuzasadnione. Z tych też względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 w zw. z art. 3941 § 1 i § 3 k.p.c. orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji. Natomiast w przedmiocie kosztów postępowania zażaleniowego orzeczono zgodnie z art. 108 § 1, art. 98 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c. Jacek Grela [S.J.] [a.ł]