III CZ 145/23

III CZ 145/23 POSTANOWIENIE 5 września 2023 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący) SSN Marta Romańska (sprawozdawca) SSN Karol Weitz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 5 września 2023 r. w Warszawie zażalenia S. Inc. w P. na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 6 lutego 2023 r., VII AGz 54/21, w sprawie z powództwa S. Inc. w P. przeciwko N. w W. o zapłatę, oddala zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z 6 lutego 2023 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie odrzucił skargę kasacyjną wniesioną od postanowienia Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 21 czerwca 2021 r. przez S. Inc. w P. - powoda w sprawie przeciwko N. w W. o zapłatę. Jako podstawę rozstrzygnięcia Sąd Apelacyjny powołał art. 3986 § 2 k.p.c. i stwierdził, że powód w skardze kasacyjnej zawarł wniosek o zwolnienie go od opłaty od tego środka zaskarżenia. Postanowieniem z 13 października 2022 r. referendarz sądowy oddalił ten wniosek, a postanowieniem z 19 grudnia 2022 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi na orzeczenie referendarza, III CZ 145/23 2 utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowienie z 19 grudnia 2022 r. zostało doręczone pełnomocnikowi powoda 18 stycznia 2023 r., a ten nie opłacił w siedmiodniowym terminie skargi kasacyjnej. W zażaleniu na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 6 lutego 2023 r. powód zarzucił, że orzeczenie to zostało wydane z naruszeniem art. 3986 § 2 k.p.c. w związku z art. 3984 § 1 k.p.c. i art. 112 ust. 3 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 755; dalej – u.k.s.c.) przez błędne uznanie, że powód nie usunął braków skargi kasacyjnej w terminie, którego bieg rozpoczął się 18 stycznia 2023 r. i zakończył 25 stycznia 2023 r. Powód stwierdził, że z art. 112 ust. 3 u.k.s.c. wynika, iż dotyczy on wyłącznie postanowienia sądu oddalającego zażalenie na odmowę zwolnienia od kosztów sądowych, co oznacza, iż w przypadku postanowienia utrzymującego w mocy orzeczenie referendarza sądowego, sąd powinien wezwać z urzędu stronę do uiszczenia opłaty sądowej stosunkowej stosownie do art. 112 ust. 2 u.k.s.c. i art. 130 k.p.c. Powód wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Z art. 112 ust. 2 u.k.s.c. wynika, że przewodniczący wzywa stronę do opłacenia złożonego pisma stosownie do art. 130 k.p.c., jeżeli jej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zgłoszony przed upływem terminu do opłacenia pisma został prawomocnie oddalony. W myśl ust. 3 powołanego przepisu, czynności tych przewodniczący nie podejmuje, jeżeli pismo podlegające opłacie w wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia, zostało wniesione przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego. W takim przypadku, jeżeli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych złożony przed upływem terminu do opłacenia pisma został oddalony, to tygodniowy termin do opłacenia pisma biegnie od dnia doręczenia stronie postanowienia rozstrzygającego jej wniosek, a gdy postanowienie zostało wydane na posiedzeniu jawnym - od dnia jego ogłoszenia. Gdyby jednak o zwolnieniu od kosztów sądowych orzekał sąd pierwszej instancji, a strona wniosła zażalenie w przepisanym terminie, to termin do opłacenia pisma III CZ 145/23 3 biegnie od dnia doręczenia stronie postanowienia oddalającego zażalenie, albo od ogłoszenia wydanego na posiedzeniu jawnym postanowienie sądu drugiej instancji. Rozwiązanie to zostało wprowadzone przez ustawodawcę po to, by przyspieszyć postępowanie w sprawie i odciążyć przewodniczących od wydawania zarządzeń w kwestiach incydentalnych, przy założeniu, że fachowy pełnomocnik jest w stanie obliczyć opłatę stosunkową od skargi kasacyjnej, gdy stanowi ona oznaczony w ustawie procent od wskazanej przez niego wartości przedmiotu zaskarżenia. Orzeczenia referendarza sądowego dotyczą kwestii, w których ustawodawca przyznał referendarzom kompetencje do wykonywania czynności pomocniczych w zakresie wymiaru sprawiedliwości, a ustawodawca przewidział odpowiednie stosowanie do nich przepisów o postanowieniach sądu (art. 3621 k.p.c.). Żadne racje nie przemawiają za tym, żeby ustaloną w ust. 3 art. 112 u.k.s.c. regułę postępowania wiązać wyłącznie z sytuacją, gdy w przedmiocie wniosku o zwolnienie od opłaty wypowie się sąd, co oznacza, że właściwym dla tego orzeczenia środkiem zaskarżenia będzie zażalenie, a nie stosować jej – jak sugeruje skarżący – wtedy, gdy wniosek zostanie rozstrzygnięty przez referendarza, którego orzeczenie zaskarżalne jest skargą i podlega uchyleniu lub utrzymaniu w mocy przez sąd. Trafnie zatem przyjął Sąd Apelacyjny, że w sprawie niniejszej termin do uiszczenia opłaty od skargi kasacyjnej upłynął bezskutecznie z dniem 25 stycznia 2023 r., tj. z końcem siódmego dnia od doręczenia pełnomocnikowi powoda odpisu postanowienia, w którym utrzymano w mocy postanowienie referendarza sądowego oddalające wniosek o zwolnienie powoda od opłaty od skargi kasacyjnej, a odrzucenie spóźnionej skargi kasacyjnej miało podstawę w 3986 § 2 k.p.c. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 39415 § 1 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. A.W. [ms] III CZ 145/23 4