III CZ 412/22

III CZ 412/22 POSTANOWIENIE 25 kwietnia 2024 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Adam Doliwa po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 25 kwietnia 2024 r. w Warszawie zażalenia B. L. na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Łodzi I Wydział Cywilny z 22 kwietnia 2022 r., I ACa 1137/20, w sprawie z powództwa B. L. przeciwko P. spółce akcyjnej w W. o zapłatę, oddala zażalenie. UZASADNIENIE Wyrokiem z 24 września 2021 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi oddalił apelacje powódki B. L. i strony pozwanej P. spółki akcyjnej w W. w sprawie o zapłatę. Od powyższego wyroku powódka wniosła skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości. Postanowieniem z 2 marca 2022 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi zwolnił powódkę od opłaty od skargi kasacyjnej ponad kwotę 5000 złotych, zaś w pozostałym zakresie oddalił wniosek powódki. Powyższe postanowienie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej 16 marca 2022 r. Następnie, postanowieniem z 30 marca 2022 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi odmówił powódce sporządzenia III CZ 412/22 2 i doręczenia uzasadnienia postanowienia w przedmiocie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, gdyż nie podlega ono uzasadnieniu. W związku z brakiem pokrycia opłaty sądowej w kwocie 5000 złotych w terminie określonym w art. 112 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 1125; dalej: „u.k.s.c.”) postanowieniem z 22 kwietnia 2022 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi odrzucił skargę kasacyjną powódki. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że siedmiodniowy termin do uiszczenia opłaty od skargi kasacyjnej bezskutecznie upłynął 23 marca 2022 r. Opłata została uiszczona po terminie. W terminie do uiszczenia opłaty pełnomocnik powódki złożył niedopuszczalny wniosek o sporządzenie uzasadnienia postanowienia o częściowym oddaleniu wniosku powódki o zwolnienie od kosztów sądowych, wniosek ten pozostawał bez wpływu na bieg terminu do opłacenia pisma. Stwierdzono przy tym, że w świetle złożonego przez powódkę oświadczenia majątkowego zasługiwała ona na zwolnienie jedynie z części opłaty sądowej od skargi kasacyjnej. Podkreślono również, że posiadane przez powódkę oszczędności w wysokości 300 000 zł nie pozwalają na zastosowanie wobec niej prawa ubogich w całości. Powódka w oświadczeniu majątkowym nie uwzględniła renty wypłacanej na jej rzecz przez pozwanego. W zażaleniu skarżąca wskazała na naruszenie art. 3986 § 2 k.p.c. oraz art. 102 ust. 1 k.s.c.u. Wniosła również o kontrolę postanowień Sądu Apelacyjnego w Łodzi w przedmiocie oddalenia wniosku o zwolnienie powódki od opłaty w postępowaniu kasacyjnym oraz odmowy sporządzenia uzasadnienia tego postanowienia. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Sąd Najwyższy w postępowaniu wywołanym zażaleniem na postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające środek zaskarżenia - na wniosek skarżącego - na podstawie art. 380 w zw. z art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c., poddaje kontroli wcześniejsze niezaskarżalne postanowienie tego sądu, jeżeli miało ono wpływ na rozstrzygnięcie sprawy (zob. III CZ 412/22 3 postanowienia Sądu Najwyższego: z 26 stycznia 2018 r., II CZ 95/17; z 25 października 2023 r. III CZ 254/23). Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy, gdyż stanowi pomoc państwa dla osób, które ze względu na szczególnie trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też ubiegający się o taką pomoc powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia środków utrzymania dla siebie i rodziny. Natomiast w sytuacji, gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 27 lipca 2016 r., V CZ 34/16; z 19 października 2023 r., III CZ 144/23; z 29 listopada 2023 r., III CZ 106/23). Należy też wskazać, że zasadniczo wymóg uiszczenia kosztów sądowych nie może być uznany za ograniczenie prawa dostępu do sądu, które jest niezgodne z art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 5 listopada 2021 r., II CZ 48/21). Nie ulega wątpliwości, że sąd drugiej instancji rozstrzygając o zwolnieniu od opłaty od skargi kasacyjnej nie jest związany wcześniejszymi postanowieniami zwalniającymi skarżącą od kosztów sądowych, jednak w orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwaliło się stanowisko, zgodnie z którym, gdy na wcześniejszych etapach postępowania skarżący został zwolniony od kosztów sądowych, to odmowa udzielenia takiego zwolnienia w postępowaniu kasacyjnym wymaga stwierdzenia, że położenie finansowe i majątkowe strony uległo w jakimś zakresie polepszeniu (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 10 listopada 2016 r., IV CZ 45/16). W takim przypadku w postanowieniu o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych sąd powinien wykazać, że w zmienionej sytuacji majątkowej skarżący jest w stanie ponieść koszty postępowania (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 6 maja 2011 r., II CZ 12/11). W rozpoznawanej sprawie siedmiodniowy termin do uiszczenia opłaty od skargi kasacyjnej bezskutecznie upłynął 23 marca 2022 r. Natomiast uiszczenie III CZ 412/22 4 opłaty od skargi kasacyjnej 21 kwietnia 2022 r. należało uznać za spóźnienie, gdyż termin do uiszczenia powyższej opłaty zaczął biec od dnia doręczenia pełnomocnikowi powódki postanowienia w przedmiocie zwolnienia od kosztów. Złożenie niedopuszczalnego wniosku o sporządzenie uzasadnienia postanowienia o częściowym oddaleniu wniosku powódki o zwolnienie od kosztów sądowych nie wpływało na bieg terminu do opłacenia pisma – skargi kasacyjnej. W niniejszej sprawie Sąd drugiej instancji prawidłowo uznał, że nie można zastosować zwolnienie od kosztów sądowych w całości w stosunku do powódki. W tym zakresie Sąd Apelacyjny wskazał, że powódka dysponuje oszczędnościami w wysokości 300 000 złotych, jak również w oświadczeniu majątkowym nie została uwzględniona kwota z renty wypłacanej na rzecz powódki przez pozwanego. W takim stanie rzeczy obowiązek powódki pokrycia kwoty 5000 złotych z tytułu części opłaty sądowej od skargi kasacyjnej mieścił się w jej możliwościach finansowych, a wobec braku pokrycia tej części opłaty sądowej Sąd Apelacyjny prawidłowo odrzucił skargę kasacyjną, jako dotkniętą brakiem fiskalnym, który nie został uzupełniony. Z tych względów, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3941 § 3 k.p.c. w zw. z art. 39814 k.p.c. jak w sentencji. [SOP] [ms]