III CZ 56/14

Sygn. akt III CZ 56/14 POSTANOWIENIE Dnia 22 stycznia 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Agnieszka Piotrowska (przewodniczący) SSN Marta Romańska (sprawozdawca) SSN Karol Weitz w sprawie ze skargi K. Ś. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia 23 maja 2012 r. z powództwa K. Ś. przeciwko J.P .o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 22 stycznia 2015 r., zażalenia powoda na postanowienie Sądu Okręgowego w K. z dnia 28 sierpnia 2014 r., 1) oddala zażalenie; 2) przyznaje adwokatowi W. N. od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w K. kwotę 1.800 ( jeden tysiąc osiemset) zł wraz z należnym podatkiem od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu w postępowaniu zażaleniowym. UZASADNIENIE 2 Postanowieniem z 28 sierpnia 2014 r. Sąd Okręgowy w K. odrzucił skargę powoda K. Ś. o wznowienie postępowania przeciwko J. P. o zapłatę, zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z 23 maja 2012 r. oraz orzekł o kosztach postępowania wywołanego jej wniesieniem. Sąd Okręgowy przyjął, że okoliczność powołana przez skarżącego jako świadcząca o nieważności prawomocnie zakończonego postępowania nie ma cech przesłanki z art. 401 pkt 2 k.p.c. W zażaleniu na postanowienie z 28 sierpnia 2014 r. powód zarzucił, że zapadło ono z naruszeniem art. 410 § 1 k.p.c. w zw. z art. 403 § 2 k.p.c. oraz art. 401 pkt 2 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c., art. 403 § 2 k.p.c. w zw. z art. 233 k.p.c. i art. 410 § 1 k.p.c. i art. 401 pkt 2 k.p.c. Powód wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Pozwana wniosła o oddalenie zażalenia. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Z akt sprawy wynika, że powód w skardze o wznowienie postępowania powoływał się na podstawy określone w art. 401-404 k.p.c. Postanowieniem z 12 września 2013 r. Sąd Okręgowy w K. odrzucił skargę o wznowienie postępowania z powołaniem się na art. 410 § 1 k.p.c. i wyjaśnił, że okoliczności przedstawione przez powoda nie świadczą o tym, żeby postępowanie w sprawie dotknięte było nieważnością z przyczyn określonych w art. 403 § 2 k.p.c. lub art. 403 § 2 k.p.c. Postanowienie to zostało uchylone przez Sąd Najwyższy postanowieniem z 30 stycznia 2014 r. z przekazaniem skargi do ponownego rozpoznania, przy czym większość zarzutów podniesionych przez powoda w zażaleniu na postanowienie z 12 września 2013 r. została przez Sąd Najwyższy oceniona merytorycznie i uznana za bezzasadne. Za konieczne do ponownego rozważenia Sąd Najwyższy uznał jednak zarzuty nieważności postępowania zgłoszone na kanwie twierdzenia skarżącego o jednoczesnym prowadzeniu dwóch postępowań merytorycznych o to samo roszczenie w sprawach zarejestrowanych do sygnatury … 216/09/S i … 1090/08/S bądź … 1091/08/S, co skarżący kwalifikował jako podstawę wznowienia postępowania określoną w art. 401 pkt 2 k.p.c. Sąd Najwyższy stwierdził, że w aktach postępowania brak jest dokumentów 3 dostatecznych dla rozważenia trafności powołania się przez skarżącego na tę podstawę wznowienia, a zatem Sąd Okręgowy powinien ją rozważyć przy ponownym rozpoznaniu skargi. W świetle niewątpliwej treści wskazań Sądu Najwyższego co do zakresu, w jakim skarga powoda o wznowienie postępowania wymagała ponownego zbadania co do przesłanek jej dopuszczalności, nie sposób jest zgodzić się z zarzutami skarżącego, jakoby uzasadnienie Sądu Okręgowego zawierało braki w związku z zaniechaniem odniesienia się przez ten Sąd do wszystkich przesłanek, które - jego zdaniem - wypełniały dyspozycję przepisów określających podstawy skargi o wznowienie postępowania. Z art. 386 § 6 w zw. z art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c., które to przepisy mają zastosowanie w postępowaniu zażaleniowym, w którym w drugiej instancji właściwy jest Sąd Najwyższy, niewątpliwie wynika, że sąd niższej instancji jest związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w postanowieniu Sądu Najwyższego. Nie ma powodu, by Sąd Okręgowy raz jeszcze analizował te okoliczności powołane przez skarżącego jako przesłanki wznowienia, o których stanowczo wypowiedział się już poprzednio, a Sąd Najwyższy uznał jego stanowisko za trafne. Zakres ponownego rozpoznania skargi o wznowienie postępowania przez Sąd, a co za tym idzie, także motywów orzeczenia, jakie Sąd ten miał obowiązek ujawnić, ograniczał się do tego, co Sąd Najwyższy uznał za niedostatecznie zbadane i wymagające zajęcia stanowiska. Była to objęta zarzutem powoda kwestia prowadzenia jednocześnie dwóch postępowań merytorycznych o to samo roszczenie w sprawie … 216/09/S i w sprawie … 1090/08/S. Nie ma racji powód, o ile twierdzi, że samo tylko powołanie się przez niego na nieważność postępowania, o jakiej mowa w art. 401 k.p.c. albo wykrycie prawomocnego wyroku dotyczącego tego samego stosunku prawnego, co oceniony w sprawie zakończonej prawomocnym i zaskarżonym skargą orzeczeniem, uzasadnia wznowienie postępowania w sprawie i przystąpienie do merytorycznego badania okoliczności przytoczonych w uzasadnieniu powołanej przesłanki wznowienia postępowania. Skarga o wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, z czym muszą wiązać się pewne ograniczenia jej dostępności. Wyrazem takiego podejścia ustawodawcy jest między 4 innymi ścisłe wyliczenie podstaw, na których można oprzeć skargę. Stwierdzenie, że skarga oparta jest na ustawowej podstawie warunkuje jej dopuszczalność. Nie sposób przy tym zgodzić się ze skarżącym, że w ramach oceny dopuszczalności skargi sąd miałby poprzestawać wyłącznie na deklaracji skarżącego, iż opiera skargę na ustawowej podstawie, a za taką deklarację należałoby uznać samo wskazanie na uregulowanie prawne, w którym ustawodawca w abstrakcyjny sposób oznaczył podstawy wznowienia postępowania. Charakter deklaracji miałoby też samo tylko stwierdzenie skarżącego, że okoliczność przez niego powoływana wyczerpuje przesłankę wznowienia. W uzasadnieniu poprzednio wydanego w sprawie postanowienia z 30 stycznia 2014 r. Sąd Najwyższy stwierdził, że jeżeli z uzasadnienia skargi wynika, iż okoliczności w niej wskazane nie wyczerpują ustawowej przesłanki wznowienia postępowania, to zgłoszona w żądaniu podstawa prawna żądania nie zachodzi. W takim przypadku skarga nie jest oparta na ustawowej podstawie wznowienia i podlega odrzuceniu, stosownie do art. 410 § 1 k.p.c. Dla zilustrowania tej tezy Sąd Najwyższy odwołał się do licznych przykładów z orzecznictwa, w którym wypracowany został ten pogląd. Za wznowieniem postępowania w niniejszej sprawie miało - według powoda - przemawiać to, że sądy jednocześnie prowadziły dwa postępowania merytoryczne o to samo roszczenie w sprawach zarejestrowanych do sygnatury … 216/09/S i … 1090/08/S bądź … 1091/08/S. Skarżący kwalifikował ten stan jako odpowiadający podstawie wznowienia postępowania określonej w art. 401 pkt 2 k.p.c. albo art. 403 § 2 k.p.c. Z akt spraw zarejestrowanych do podanych wyżej sygnatur wynika, że sprawy … 1090/08/S i … 1091/98/S były to sprawy zainicjowane przez wniesienie przez pozwaną skarg o wznowienie postępowań … 28/07/S i … 311/07/S, które to skargi zostały prawomocnie odrzucone, gdyż postępowania, których dotyczyły nie były w chwili ich wniesienia prawomocnie zakończone. Trafnie przyjął Sąd Okręgowy, że niedołączenie akt spraw wszczętych na podstawie odrzuconych skarg o wznowienie postępowania do akt sprawy, w której zapadło orzeczenie zaskarżone obecnie skargą o wznowienie postępowania nie może być kwalifikowane jako okoliczność świadcząca o pozbawieniu skarżącego jego praw i prowadząca przez to do nieważności postępowania. Formalne zakończenie postępowań w obu powołanych wyżej 5 sprawach wyklucza też możliwość przyjęcia, że w tej samej sprawie doszło do wydania dwóch merytorycznych rozstrzygnięć, czego dotyczy art. 403 § 2 k.p.c. Przytoczenie podstaw skargi o wznowienie postępowania należało do powoda, który z nią wystąpił. Na etapie oceny dopuszczalności skargi Sąd Okręgowy nie był zobowiązany do wzywania powoda, by ten konkretnymi dowodami wykazał czy choćby tylko uprawdopodobnił zasadność swoich twierdzeń o przyczynach wznowienia, a zatem zaniechanie tego rodzaju czynności przez Sąd Okręgowy nie może być kwalifikowane jako naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 39815 § 1 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł, jak w postanowieniu. O wynagrodzeniu pełnomocnika reprezentującego powoda z urzędu Sąd Najwyższy orzekł stosowanie do § 2 i 13 ust. 2 pkt 2 w zw. z § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 461).