III CZ 98/58

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Tadeusza M. przeciwko Annie M. o rozwód, po rozpoznaniu zażalenia pozwanej na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 6 marca 1958 r., zaskarżone postanowienie o tyle zmienił, że zwolnił pozwaną od poniesienia połowy kosztów sądowych i ustanowił dla niej adwokata, poza tym zażalenie oddalił.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki oddalił wniosek pozwanej o zwolnienie od kosztów sądowych z tym uzasadnieniem, że pozwana zarabia 1.039 zł, a córka stron przy niej pozostająca otrzymuje od powoda 1.000 zł miesięcznie. Pozwana jest zatem w stanie ponieść koszty procesu. Nadto Sąd Wojewódzki nie dopatrzył się, by ustanowienie adwokata w tej sprawie rozwodowej było potrzebne.Zażalenie pozwanej zasługuje na częściowe uwzględnienie.Skarżąca nie twierdzi, że nie pracuje, a jedynie, iż korzysta ze zwolnień lekarskich, "prawdopodobnie do pracy nie wróci" i "zostanie przeniesiona na rentę." Świadczy to o tym, że pozwana zarabia, a zarobki te - czego nie zwalcza - wynoszą 1.039 zł miesięcznie. Skoro córka stron otrzymuje od ojca 1.000 zł na miesiąc, to zasady doświadczenia życiowego wskazują, że pozwana nie musi się przyczyniać do jej utrzymania. Kwota 1.039 zł miesięcznie przypadająca na jedną osobę nawet chorą jak pozwana, jest tak znaczna, iż nie uzasadniałaby przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. Przeto okoliczności, o których mowa, nie przemawiałyby za uwzględnieniem wniosku.Słusznie jednak skarżąca podnosi, że proces toczy się w Rzeszowie, a ona mieszka w Łodzi, i musi dowiadywać się o treści orzeczeń, o przebiegu rozpraw, ustalać adresy świadków itp., co z natury rzeczy wiąże się z poważnymi kosztami. Tym samym koszty procesu wzrastają i w tej sytuacji pozwana nie jest w stanie bez uszczerbku koniecznego utrzymania ponieść ich w całości. W wywiedzionych okolicznościach sprawy uznać zatem należy, że pozwana zasługuje na zwolnienie jej od poniesienia połowy kosztów procesu art. 115 § 2 k.p.c., § 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 czerwca 1947 r. o częściowym przyznaniu prawa ubogich (Dz. U. z 1947 r. Nr 49, poz. 253).Prawo zgłoszenia wniosku o ustanowienie adwokata służy stronie, która uzyskała zwolnienie od kosztów sądowych (art. 115 § 1p. 2 k.p.c.). Okoliczność, że art. 115 k.p.c. zastrzega w § 1 prawo zgłoszenia wspomnianego wniosku, a dopiero w § 2 odsyła do rozporządzenia określającego zasady częściowego przyznania zwolnienia od kosztów, mogłaby nasuwać wątpliwość, czy prawo zgłoszenia wniosku o ustanowienie adwokata służy także stronie, która uzyskała częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Wątpliwość ta odpada w świetle wykładni historycznej. Obecny § 2 art. 115 k.p.c. został wprowadzony dekretem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 21 listopada 1938 r. - o usprawnieniu postępowania sądowego (Dz. U. z 1938 r. Nr 29, poz. 609). Przed tą datą w art. 115 k.p.c. (wówczas 116) chodziło tylko o stronę, której przyznano pełne zwolnienie od kosztów sądowych (prawo ubogich). Obok pełnego nowela przewidziała zwolnienie częściowe. Jeśliby skutki zwolnienia częściowego regulowała odrębnie, musiałaby w tej materii zawierać przepis szczególny wyłączający możność ubiegania się o ustanowienie adwokata. W braku takiego przepisu, także i stronie, której przyznano zwolnienie częściowe, wniosek, o którym mowa w art. 115 k.p.c. może być tylko tak rozumiany, że zarówno strona, która została zwolniona w całości, jak i strona zwolniona w części od kosztów sądowych, ma prawo zgłoszenia wniosku o ustanowienie dla niej adwokata.W okolicznościach sprawy, wniosek pozwanej zasługiwał na uwzględnienie. Potrzebę ustanowienia adwokata uzasadniało bowiem toczenie się procesu przed sądem mającym siedzibę poza miejscem zamieszkania pozwanej (art. 115 § 1p. 2 k.p.c.).Z tych względów orzeczono jak w sentencji.