III CZP 12/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Piasecki. Sędziowie SN: T. Bukowski, A. Gola (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku wierzycielki Genowefy P. z udziałem dłużnika Franciszka R. o wydanie nieruchomości po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Rzeszowie postanowieniem z dnia 14 stycznia 1987 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy na zarządzenie Prezesa Sądu oddalające wniosek o wyłączenie komornika przysługuje zażalenie?"podjął następującą uchwałę:Na zarządzenie prezesa sądu oddalające wniosek o wyłączenie komornika nie przysługuje zażalenie.Uzasadnienie faktyczneWe wniosku z dnia 4 listopada 1986 r. skierowanym do Prezesa Sądu Rejonowego w Ropczycach dłużnik Franciszek R. wniósł o wyłączenie od prowadzenia egzekucji w sprawie (...) komornika Sądu Rejonowego w Ropczycach.Prezes Sądu Rejonowego w Ropczycach zarządzeniem z dnia 13 listopada 1986 r. wniosek o wyłączenie komornika oddalił.Dłużnik wniósł zażalenie na powyższe zarządzenie, z wnioskiem bądź o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, bądź o jego zmianę i uwzględnienie wniosku.Sąd Wojewódzki w Rzeszowie postanowieniem z dnia 14 stycznia 1987 r. odroczył rozpoznanie zażalenia i przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 § 1 k.p.c. do rozstrzygnięcia przytoczone zagadnienie prawne, budzące poważne wątpliwości.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Ani przepisy kodeksu postępowania cywilnego, ani przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 1968 r. w sprawie czynności komorników (Dz. U. Nr 10, poz. 52, zm.: Dz. U. z 1971 r. Nr 26, poz. 239) nie zawierają uregulowania dotyczącego kwestii przedstawionej w pytaniu prawnym.Kodeks postępowania cywilnego regulując w art. 48-53 kwestię wyłączenia sędziego stanowi w art. 54, że przepisy te stosuje się odpowiednio do wyłączenia ławników, jak również innych organów sądowych oraz prokuratora, przy czym wniosek o wyłączenie ławnika rozstrzyga sąd, i to zgodnie z przepisami poprzedzającymi, natomiast wniosek o wyłączenie pozostałych osób przekazuje odpowiedniemu organowi nadrzędnemu.W rozporządzeniu w sprawie czynności komorników przewidziano (§ 9), że komornik, który ma podstawę do wyłączenia się, przedstawia prezesowi właściwego sądu rejonowego przyczynę wyłączenia. Także wniosek strony o wyłączenie komornika, komornik przedstawia niezwłocznie prezesowi właściwego sądu rejonowego dołączając swoje wyjaśnienia. Do czasu wydania zarządzenia przez prezesa sądu w przedmiocie wyłączenia komornika spełnia on tylko czynności nie cierpiące zwłoki.Z przedstawionego stanu prawnego wynika zatem, że do wyłączenia komornika od prowadzenia egzekucji mają odpowiednio zastosowanie przepisy kodeksu postępowania cywilnego dotyczące wyłączenia sędziego, że komornik jest wyłączony (podlega wyłączeniu) z tych samych przyczyn co sędzia i że zarządzenie w tej mierze wydaje prezes właściwego sądu rejonowego, tj. prezes sądu, w którego okręgu ma być wszczęta lub toczy się egzekucja. Prezes sądu może w związku z tym - jeśli będzie to konieczne - przeprowadzić stosowne dochodzenie celem wyjaśnienia okoliczności przytoczonych we wniosku o wyłączenie komornika. W razie niestwierdzenia przyczyn powodujących wyłączenie komornika prezes sądu wydaje zarządzenie o nieuwzględnieniu wniosku. Konsekwencją uwzględnienia wniosku o wyłączenie komornika jest zlecenie załatwienia sprawy komornikowi, któremu sprawa nie przypada na podstawie stałego podziału czynności (§ 7 rozporządzenia).Takie uregulowanie w sprawie wniosku strony o wyłączenie komornika, jak również wniosku o wyłączenie pochodzącego od komornika potwierdza, że rozstrzygnięcie wniosku następuje nie w drodze postępowania sądowego, ale w drodze administracyjno-służbowej. Jest to konsekwencją unormowania przyjętego w art. 128 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. - prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 31, poz. 137), według którego komornicy sądowi są zatrudnieni w sądach rejonowych (§ 1), że bezpośredni nadzór nad ich działalnością sprawuje prezes sądu rejonowego (§ 2), przy czym jednak nadzór ten nie może wkraczać w dziedzinę podlegającą nadzorowi sądu według przepisów postępowania sądowego (§ 3). W tym ostatnim uregulowaniu chodzi o tzw. nadzór judykacyjny sprawowany przez sąd z mocy art. 759 § 2 k.p.c., którego celem jest zapewnienie należytego wykonania egzekucji przez komornika i usuwanie spostrzeżonych uchybień.Przepis art. 759 § 2 k.p.c. określający podstawę nadzoru sądu nad komornikiem nie upoważnia do wykładni, że nadzór ten obejmuje również rozpoznanie zażalenia na zarządzenie prezesa sądu w kwestii wyłączenia komornika (w wypadku oddalenia wniosku o jego wyłączenie). Jak już zaznaczono, postępowanie w sprawie takiego wniosku ma charakter administracyjno-służbowy, a charakter tego postępowania determinowany jest przez stosunek zależności służbowej komornika w kwestiach nie objętych nadzorem judykacyjnym sądu przyjęty w u.s.p.Charakter administracyjno-służbowy postępowania w sprawie o wyłączenie komornika sprawia też, że wyłączona jest możliwość poszukiwania pozytywnej odpowiedzi na przedstawione pytanie prawne przez odpowiednie stosowanie (art. 13 § 2 k.p.c.) do zażalenia na zarządzenie prezesa sądu w przedmiocie rozstrzygnięcia wniosku o wyłączenie komornika - przepisów art. 394 i nast. k.p.c. Według art. 13 § 2 k.p.c. przepisy o procesie należy stosować odpowiednio do innych rodzajów postępowań unormowanych w k.p.c. Postępowanie administracyjno-służbowe dotyczące komornika nie należy do postępowań objętych k.p.c. Dlatego też wyłączona jest możliwość stosowania poprzez art. 13 § 2 k.p.c. przepisów o zażaleniu do takiego postępowania.Uzasadniało to udzielenie odpowiedzi jak w sentencji.Ubocznie należy zauważyć, że dłużnik już we wniosku o wyłączenie komornika wnosił o ewentualne potraktowanie jego wniosku jako skargi na czynności komornika, co nie nastąpiło i co wytknięto w "zażaleniu".