III CZP 20/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Pietrzykowski. Sędziowie SN: Fr. Wesely, W. Kuryłowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie powództwa Skarbu Państwa Urząd Gminy w K. przeciwko Antoniemu i Mariannie małż. J. o wydanie nieruchomości, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Łomży postanowieniem z dnia 16 lutego 1978 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy dopuszczalna jest droga sądowa w sprawie z powództwa Skarbu Państwa przeciwko byłemu właścicielowi o wydanie nieruchomości, przejętej na własność w trybie art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne?"udzielił następującej odpowiedzi:Nie należy do drogi sądowej rozpoznane żądania Skarbu Państwa o wydanie przez byłego właściciela nieruchomości, jeżeli podstawę prawną tego żądania stanowi decyzja administracyjna o przejęciu tej nieruchomości w trybie art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz. 118). Uzasadnienie faktyczneOstateczną decyzją z dnia 2.XII.1976 r. Naczelnik Gminy w K. przejął - na podstawie art. 9 i 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118) - na własność państwa położone we wsi W. i zapisane w rejestrze gruntów tej wsi gospodarstwo rolne Antoniego i Marianny małż. J. w zamian za rentę. Po ponownym przyznaniu renty przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) z dniem 6.VI.1977 r. w wysokości po 1.100 zł miesięcznie Urząd Gminy w K. pismem z dnia 20.VII.1977 r. wezwał małż. J. o zaniechanie dalszego użytkowania gospodarstwa, a wobec bezskuteczności wezwania wystąpił do Sądu Rejonowego w Zambrowie o wydanie przejętych - z wyjątkiem działki siedliskowej - nieruchomości. Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo na podstawie art. 222 § 1 k.c., eksmitując pozwanych jako władających nieruchomością bez tytułu prawnego.Na skutek rewizji pozwanych - Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 § 1 k.p.c. do rozstrzygnięcia wyżej powołane pytanie prawne. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stosunek prawnoadministracyjny powstaje wówczas, gdy organ administracyjny określa w zakresie swych ustawowych uprawnień swą jednostronną decyzją konkretną sytuacją prawną danej osoby, gdy zatem jest uprawniony do załatwienia danej indywidualnej sprawy, do wydania w tej sprawie rozstrzygającej decyzji. W indywidualnych sprawach z zakresu administracji państwowej, gdy właściwym do wydania orzeczenia (decyzji) jest organ administracji państwowej, postępowanie przed tym organem reguluje kodeks postępowania administracyjnego (por. art. 1 i 2 oraz 97 k.p.a.).Z określonego stosunku prawnoadministracyjnego wynikają określone decyzją obowiązki stron, pieniężne i niepieniężne, a spośród niepieniężnych - m.in. obowiązek wydania rzeczy (ruchomych i nieruchomości, opróżnienie lokalu itp.). Obowiązki te podlegają egzekucji administracyjnej stosownie do art. 2-4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 24, poz. 151 z późn. zm.).Jeżeli więc naczelnik gminy, działając w zakresie swych uprawnień określonych w art. 9 powołanej ustawy z dnia 29 maja 1974 r., wydał decyzję o przejęciu spornego gospodarstwa na własność państwa, to z decyzji tej wynika jednocześnie obowiązek dotychczasowego właściciela wydania tego gospodarstwa państwu, gdyż zgodnie z art. 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, skoro żaden przepis szczególny nie zastrzega trybu egzekucji sądowej, obowiązuje tryb egzekucji administracyjnej dla wyegzekwowania obowiązku wydania przejętej nieruchomości. W przypadku dochodzenia przez Skarb Państwa wydania gospodarstwa wyłączona jest więc droga sądowa, właściwa jest natomiast droga egzekucji administracyjnej (art. 123 i n. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji).W sytuacji bowiem, gdy obowiązek wydania rzeczy wynika z decyzji administracyjnej, podjętej przez właściwy organ administracyjny w należącej do niego z mocy prawa indywidualnej sprawie, obowiązek ten podlega przymusowemu wykonaniu w drodze egzekucji administracyjnej, chyba że szczególny przepis stanowi inaczej. W takich sytuacjach niedopuszczalne jest wytoczenie powództwa o wydanie rzeczy, skoro nie jest to sprawa cywilna w rozumieniu art. 1 k.p.c., rozpoznawana na drodze postępowania sądowego. Przykładowo można by wskazać na podlegający egzekucji administracyjnej obowiązek wydania broni po cofnięciu przez właściwy organ administracyjny zezwolenia na jej posiadanie i niedopuszczalność występowania na drogę procesu sądowego z powództwa o jej wydanie itp.Z przytoczonych względów należało udzielić odpowiedzi jak w uchwale.