III CZP 24/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz (sprawozdawca). Sędziowie: B. Łubkowski, W. Kuryłowicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Skarbu Państwa (Prokuratura Wojewódzka w Białymstoku) przeciwko Antoniemu S. i Józefowi S. o unieważnienie aktu notarialnego, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Białymstoku postanowieniem z dnia 23 stycznia 1968 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w wypadku uchylenia - po zawarciu umowy sprzedaży - decyzji władzy administracyjnej stwierdzającej, że projekt podziału gospodarstwa rolnego jest zgodny z obowiązującymi przepisami (art. 163 k.c.), umowa sprzedaży części gospodarstwa rolnego staje się nieważna?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Decyzja administracyjna stwierdzająca zgodność zamierzonego przeniesienia własności nieruchomości lub jego części z obowiązującymi normami obszarowymi ma charakter deklaratywny.O ważności umowy o przeniesienie własności nieruchomości rolnej lub jej części decyduje zgodność umowy z dyspozycjami art. 163 k.c..Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Sąd Wojewódzki w trybie art. 391 k.p.c. zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego:Umową z dnia 27 czerwca 1964 r. Antoni S. sprzedał Józefowi S. nieruchomość rolną. Notariusz powołał się w akcie notarialnym na decyzję Prezydium PRN w D. z dnia 26 maja 1964 r., mocą której stwierdzono, że projekt podziału gospodarstwa rolnego, którego właścicielem jest Antoni S., jest zgodny z przepisami.Decyzją z dnia 3 marca 1965 r. Prezydium WRN w B. uchyliło decyzję Prezydium PRN w D. z dnia 26 maja 1964 r., jako nieważną.W tym niespornym stanie faktycznym Prokurator Wojewódzki w Białymstoku wniósł o ustalenie, że umowa sprzedaży z dnia 27 czerwca 1964 r. jest nieważna.Sąd Powiatowy w Sokółce uwzględnił powództwo. Pozwany Józef S. zarzucił w rewizji naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 163 k.c.Stosownie do art. 163 i 165 k.c. oraz § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28.XI.1964 r. (Dz. U. Nr 45, poz. 304), jeżeli przeniesienie własności nieruchomości rolnej lub jej części, pociągające za sobą podział gospodarstwa rolnego, ma nastąpić w drodze czynności cywilnoprawnej, zgodność zamierzonego przeniesienia z obowiązującymi przepisami o normach obszarowych stwierdza w drodze decyzji administracyjnej właściwy do spraw rolnych organ prezydium powiatowej rady narodowej. Decyzja taka nie jest natomiast potrzebna w razie zniesienia współwłasności lub działu spadku, dokonanych przez sąd. Do sądu bowiem należy w myśl § 11 ust. 2 cyt. rozp. samodzielne ustalenie powyższych przesłanek.Przedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie, powstałe na tle powołanych wyżej przepisów, sprowadza się do wyjaśnienia charakteru decyzji władzy administracyjnej co do zgodności podziału. W szczególności chodzi o to, czy decyzja ta ma charakter konstytutywny, a więc stanowi istotną przesłankę ważności umowy o przeniesieniu własności nieruchomości rolnej lub jej części, czy też ma jedynie charakter deklaratywny.Z brzmienia § 11 rozp. cyt., w którym mówi się o "decyzji stwierdzającej" zgodność podziału, oraz z treści art. 163 k.c., który wprowadza przesłanki, przy istnieniu których może nastąpić przeniesienie własności nieruchomości pociągające za sobą podział gospodarstwa rolnego, wynika, że decyzja właściwego organu do spraw rolnych ma charakter deklaratywny, że o ważności czynności prawnej decyduje zachowanie dyspozycji art. 163 k.c. Umowy sprzeczne z dyspozycjami art. 163 k.c. są nieważne stosownie do art. 58 § 1 k.c., natomiast skutków takich nie wywiera sam przez się brak decyzji organu administracji rolnej.Sporządzenie aktu notarialnego przez notariusza bez przedstawienia odpisu tej decyzji może spowodować odpowiedzialność dyscyplinarną notariusza (art. 19 prawa o notariacie). Ponadto brak takiej decyzji będzie przeszkodą - do czasu jej złożenia - do dokonania wpisów w księdze wieczystej, natomiast nie może stanowić decydującej przesłanki skuteczności czynności cywilnoprawnej przenoszącej własność nieruchomości rolnej.Deklaratywny charakter decyzji, o której mowa w § 11 ust. 1 cyt. rozp., uzasadnia dalej wniosek, że także w odwrotnej sytuacji, gdyby decyzja taka była wydana, a okazałoby się, że nie odpowiada ona stanowi faktycznemu, dokonaną przez strony czynność prawną wypadnie uznać za nieważną, jeżeli czynność ta narusza dyspozycję art. 163 k.c. Ponieważ jednak decyzja taka istnieje i na jej podstawie została zawarta umowa, za słuszny należy uznać pogląd wyrażony w doktrynie, że decyzja taka nie może być kwestionowana, dopóki nie zostanie uchylona w trybie postępowania administracyjnego (art. 137 i 142 k.p.a.).W sytuacji, w której powstała wątpliwość Sądu Wojewódzkiego, a mianowicie, gdy organ administracji rolnej wydał decyzję i na jej podstawie została zawarta umowa sprzedaży nieruchomości lub jej części, a następnie decyzję tę uchylił, o ważności czynności prawnej dokonanej przez strony nie może decydować fakt uchylenia tej decyzji, lecz okoliczność, czy czynność ta jest zgodna z dyspozycjami art. 163 k.c., czy też nie. Sytuacja ta w pewnym sensie jest podobna do tej, kiedy zawarto czynność prawną przenoszącą własność nieruchomości rolnej lub jej część bez uprzedniego uzyskania decyzji organu administracji.Za powyższym poglądem przemawia także argument pewności obrotu nieruchomości rolnych, jeżeli obrót ten jest zgodny z obowiązującymi przepisami.Z tych względów na przedstawione zagadnienie udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.