III CZP 26/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Szachułowicz. Sędziowie SN: C. Bieske, Z. Świeboda (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa Zagranicznego (...) w W. z udziałem Tomasza M. na czynności komornika po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Warszawie postanowieniem z dnia 3 kwietnia 1987 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy ograniczenie opłaty stosunkowej, przewidziane w § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 10 marca 1981 r. w sprawie taksy za czynności komorników (Dz. U. Nr 7, poz. 31 ze zm.), ma zastosowanie do przedsiębiorstwa zagranicznego działającego na podstawie ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o zasadach prowadzenia na terenie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej działalności gospodarczej w zakresie drobnej wytwórczości przez zagraniczne osoby prawne i fizyczne (Dz. U. Nr 19, poz. 146), czy też w sprawie ma zastosowanie § 15 ust. 2 powołanego rozporządzenia, który postanawia, że ograniczenie, o którym mowa w § 15 ust. 2, taksy za czynności komorników nie odnosi się do opłat pobieranych od cudzoziemców, chyba że z umów międzynarodowych wynika co innego?"podjął następującą uchwałę:Ograniczenie opłaty stosunkowej, przewidziane w § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 10 marca 1981 r. w sprawie taksy za czynności komorników (Dz. U. Nr 7, poz. 31 ze zm.), nie ma zastosowania do zagranicznych podmiotów gospodarczych działających na podstawie ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o zasadach prowadzenia na terenie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej działalności gospodarczej w zakresie drobnej wytwórczości przez zagraniczne osoby prawne i fizyczne (Dz. U. Nr 19, poz. 146), chyba że z umów międzynarodowych wynika co innego.Uzasadnienie faktyczneKomornik Sądu Rejonowego dla Warszawy-Pragi w wykonaniu wniosku egzekucyjnego wierzyciela Tomasza M. i dołączonego do niego tytułu wykonawczego (postanowienia Sądu Rejonowego dla Warszawy-Pragi z dnia 1 sierpnia 1986 r. zaopatrzonego w klauzulę wykonalności), a wydanego w sprawie przeciwko Przedsiębiorstwu Zagranicznemu (...), zabezpieczającego powództwo przez zajęcie maszyny do produkcji siatki typ (...) dokonał zajęcia omawianej w tytule wykonawczym maszyny, ustalił jej wartość na 2.500.000 zł oraz oddał pod dozór osobie trzeciej. Postanowieniem z dnia 5 sierpnia 1986 r. umorzył postępowanie i ustalił koszty na kwotę 102.022 zł. Komornik w tym postanowieniu powołał się na przepisy § 30 pkt 1, § 17 ust. 1, § 15 ust. 3 oraz § 36 taksy.Od postanowienia ustalającego koszty Przedsiębiorstwo Zagraniczne (...) złożyło skargę na czynności komornika. Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 13 października 1986 r. oddalił tę skargę, gdyż przedsiębiorstwa zagraniczne stosownie do ust. 3 § 15 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 10 marca 1981 r. w sprawie taksy za czynności komorników (Dz. U. Nr 7, poz. 31; zm.: Dz. U. z 1983 r. Nr 19, poz. 85) nie korzystają z ulg przewidzianych w ust. 2 § 15 taksy.Na skutek zażalenia Sąd Wojewódzki w Warszawie przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne ujęte w sentencji uchwały (art. 391 § 1 k.p.c.).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 10 marca 1981 r. w sprawie taksy za czynności komorników (Dz. U. Nr 7, poz. 31 ze zm.) wydane zostało na podstawie art. 772 k.p.c. W myśl § 17 ust. 1 powołanego rozporządzenia, zwanego "taksą", pobiera się 2/3 opłaty stosunkowej za zajęcie ruchomości, cała zaś opłata stosunkowa wynosi 6% wartości zajętej rzeczy (§ 15 ust. 1 taksy). Według § 15 ust. 2 taksy suma opłaty stosunkowej nie może wynosić mniej niż 100 zł i więcej niż 6.000 zł. Natomiast § 15 ust. 3 taksy przewiduje, że ograniczenie, o którym mowa ust. 2, nie odnosi się do opłat pobieranych od cudzoziemców, chyba że z umów międzynarodowych wynika co innego.Odpowiedź na pytanie, czy zagraniczny podmiot gospodarczy prowadzący na terytorium PRL działalność gospodarczą określoną w ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o zasadach prowadzenia na terytorium Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej działalności gospodarczej w zakresie drobnej wytwórczości przez zagraniczne osoby prawne i fizyczne (Dz. U. Nr 19, poz. 146) korzysta z ulg w uiszczaniu opłat za czynności egzekucyjne (§ 15 ust. 2 i ust. 3 taksy), zależy od tego, czy właścicielem przedsiębiorstwa zagranicznego jest obywatel polski, czy też cudzoziemiec, a jeżeli ten ostatni, to - czy umowa międzynarodowa zezwala na stosowanie ulg. Ogólne pojęcie cudzoziemca określają m.in. przepisy z zakresu międzynarodowego postępowania cywilnego, a także ustawa z dnia 26 listopada 1983 r. prawo dewizowe (Dz. U. Nr 63, poz. 288). Wymienione przepisy oraz prawo dewizowe za cudzoziemca uważają osobę nie posiadającą polskiego obywatelstwa (np. art. 1101 k.p.c. i art. 5 prawa dewizowego). Tak też rozumieć należy pojęcie cudzoziemca zawarte w ust. 3 § 15 taksy.Osoby prawne i fizyczne, mające siedzibę lub miejsce zamieszkania za granicą, oraz obywatele państw obcych mający kartę stałego pobytu w Polsce, zwane "zagranicznymi podmiotami gospodarczymi", mogą prowadzić na terytorium PRL działalność gospodarczą określoną w ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. po uprzednim uzyskaniu zezwolenia (art. 1 ust. 1 i art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r.). Prowadzenie działalności gospodarczej na terytorium PRL przez wymienione podmioty pociąga za sobą potrzebę dokonywania różnych operacji rachunkowych. Dlatego w prawie dewizowym uznano je za osoby krajowe w rozumieniu tego prawa (art. 2 pkt 5). Oznacza to, że zagraniczne podmioty gospodarcze mają uprawnienia i obowiązki określone w prawie dewizowym (art. 1 prawa dewizowego). Natomiast kwestii ulg z § 15 ust. 2 taksy prawo dewizowe nie rozstrzyga. Wyłączenie omawianych ulg w ust. 3 § 15 taksy w stosunku do cudzoziemców, jeśli umowy międzynarodowe nie stanowią inaczej, dotyczy właścicieli przedsiębiorstw zagranicznych, będących cudzoziemcami. Z tych przyczyn udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.