III CZP 27/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz (sprawozdawca). Sędziowie: S. Gross, W. Kuryłowicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B., po rozpoznania na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 3 kwietnia 1969 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy do urządzenia księgi wieczystej dla budynków stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności według przepisów ustawy z dnia 24.I.1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa (Dz. U. Nr 3, poz. 15) i do wpisu do niej prawa własności tych budynków należy stosować przez analogię § 13 rozp. Ministra Sprawiedliwości z dnia 3.IV.1962 r. w sprawie ksiąg wieczystych dla terenów państwowych oddanych w wieczyste użytkowanie i dla budynków na takich terenach stanowiących odrębne nieruchomości oraz w sprawie opłat sądowych od wniosków o wpis wieczystego, użytkowania i własności budynku (Dz. U. Nr 29, poz. 134; zm.: Dz. U. z 1964 r. Nr 26, poz. 172)?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Ostateczna decyzja o przejściu nieruchomości rolnej na własność Państwa na podstawie ustawy z dnia 24 I 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa (Dz. U. Nr 3, poz. 15) stanowi samodzielną podstawę do założenia księgi wieczystej dla budynku stanowiącego odrębny przedmiot własności (art. 4 ust. 1 powołanej ustawy). Uzasadnienie faktyczneNa podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. (Wydział Rolnictwa i Leśnictwa) z dnia 17.IX.1968 r. została przejęta na własność Państwa - w trybie przepisów ustawy z dnia 24.I.1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości na własność Państwa (Dz. U. Nr 3, poz. 15) - nieruchomość rolna o pow. 8,31 ha, położona w P. i stanowiąca własność małżonków Marii i Antoniego K., z pozostawieniem dotychczasowym właścicielom na zasadzie art. 4 powołanej ustawy prawa własności budynków jako odrębnego od gruntu przedmiotu własności.W związku z tym Wydział Rolnictwa i Leśnictwa wystąpił do Państwowego Biura Notarialnego w B. z wnioskiem o wpisanie Skarbu Państwa jako właściciela oraz o założenie odrębnej księgi wieczystej dla budynków stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności. Państwowe Biuro Notarialne wezwało wnioskodawcę do usunięcia przeszkody wpisu, w szczególności do przedstawienia opisu budynków, zatwierdzonego przez właściwy organ państwowy nadzoru budowlanego, z podaniem kubatury oraz do przedstawienia szkicu sytuacyjnego obejmującego w rzucie poziomym usytuowaniu budynków i zabudowań na nieruchomości, sporządzonego przez organ państwowej służby geodezyjnej i kartograficznej. Jako podstawę prawną tego postanowienia podano § 13 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5.IV.1962 r. (Dz. U. Nr 29, poz. 134) w związku z § 12 ust. 3 tegoż rozporządzenia i przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3.V.1948 r. (Dz. U. Nr 27, poz. 187).Wnioskodawca nie wykonał tego postanowienia, wychodząc z założenia, że powołane rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3.IX.1962 r. dotyczy jedynie budynków położonych na terenie miast i osiedli oraz że wymagania § 13 tegoż rozporządzenia nie mają zastosowania do budynków gospodarstw rolnych położonych na terenie wsi. W tych warunkach Państwowe Biuro Notarialne na terenie wsi. W tych warunkach Państwowe Biuro Notarialne postanowieniem z dnia 20.XII.1968 r. odmówiło dokonania wpisu.Postanowienie to zostało zaskarżone rewizją przez Prezydium PRN - Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w B.Przy rozpoznawaniu tej wizji Sądowi Wojewódzkiemu w Bydgoszczy nasunęło się przytoczone w sentencji uchwały, budzące wątpliwości zagadnienie prawne, które zostało przedstawione Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 k.p.c.Uzasadnienie prawnePrzechodząc do rozpoznania przedstawionego przez Sąd Wojewódzki zagadnienia prawnego, zauważyć należy, co następuje:Stosownie do art. 19 ustawy z dn. 24.I.1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa (Dz. U. Nr 3, poz. 15), ostateczna decyzja o przejęciu nieruchomości rolnej na własność Państwa, wydana przez właściwy do spraw rolnych organ prezydium powiatowej rady narodowej, stanowi podstawę do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia własności nieruchomości na rzecz Państwa oraz do założenia księgi wieczystej dla budynku, stanowiącego w myśl art. 4 ustawy odrębny przedmiot własności. Wniosek o wpis do księgi wieczystej lub o złożenie odpisów decyzji do zbioru dokumentów (gdy nieruchomość nie ma urzędowej księgi wieczystej) składa organ właściwy do spraw rolnych, który wydał decyzję o przejęciu nieruchomości. Art. 19 stanowi ponadto, że wnioski i dokonane na ich podstawie wpisy są wolne od opłat sądowych.Z powołanego przepisu art. 19 wynika więc, że wniosek złożony przez właściwy do spraw rolnych organ prezydium powiatowej rady narodowej o założenie księgi wieczystej dotyczy nie tylko dokonania wpisu przejętej na rzecz Państwa nieruchomości rolnej, ale również założenia księgi wieczystej dla odrębnej własności budynków. Obie te czynności powinny być podjęte na podstawie jednego wniosku, w związku z czym zbędne jest składanie odrębnego wniosku przez dotychczasowego właściciela gospodarstwa rolnego o założenie księgi wieczystej dla budynków stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności. Odmienna praktyka powodowałaby niezgodność księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym i w konsekwencji prowadziłaby do niejasności w ewidencji rzeczywistego stanu prawnego.Przepisy art. 19 powołanej ustawy nie zawierają szczególnych postanowień co do zakładania ksiąg i dokonywania wpisów dla budynków zatrzymanych przez rolnika na własność, niemniej jednak wynika z nich dostateczna, samodzielna podstawa prawna do założenia odrębnej księgi i dokonania w niej odpowiednich wpisów. Dlatego też do zakładania ksiąg wieczystych dla tych budynków oraz dokonywania w nich wpisów nie mogą mieć zastosowania - ani wprost, ani przez analogię - przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3.IV.1962 r. w sprawie ksiąg wieczystych dla terenów państwowych oddanych w wieczyste użytkowanie i dla budynków na takich terenach stanowiących odrębne nieruchomości oraz w sprawie opłat sądowych od wniosku o wpis wieczystego użytkowania i własności budynków (Dz. U. Nr 29, poz. 134; zm.: Dz. U. z 1964 r. Nr 26, poz. 172). Powołane bowiem rozporządzenie, które zostało wydane na podstawie art. 14 ust. 3 ustawy z dnia 14.VII.1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 32, poz. 159) i art. 6 ustawy z dn. 28.V.1957 r. o sprzedaży przez Państwo domów mieszkalnych i działek budowlanych (Dz. U. Nr 31, poz. 132), dotyczy wyłącznie ksiąg i wpisów związanych z oddaniem gruntu państwowego w wieczyste użytkowanie oraz stanowiących odrębną własność użytkownika wieczystego budynków.Wobec istnienia samodzielnej podstawy prawnej przewidzianej w art. 19 ustawy z dnia 24.I.1968 r., brak w szczególności podstaw do uzależnienia wpisu w księdze wieczystej budynków stanowiących odrębny przedmiot własności rolnika przekazującego nieruchomości rolne na rzecz Państwa od wymagań przewidzianych w § 13 powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3.IV.1962 r. Z przepisu tego wynika bowiem wyraźnie, że warunki, jakie muszą być zachowane przy wpisie budynku jako odrębnej nieruchomości, stanowiącej własność wieczystego użytkowania, są ściśle związane z instytucją wieczystego użytkowania, a dane dotyczące szczegółowego opisu budynku, dotyczące określenia charakteru budynku, użytego materiału, liczby lokali oraz ogólnej kubatury budynku ustalonej według obowiązujących norm, mają m.in. istotny związek z postanowieniami umowy o wieczystym użytkowaniu, która powinna określać rodzaj wznoszonych budynków lub urządzeń (art. 239 § 2 k.c.), oraz z kwestią rozliczeń po wygaśnięciu użytkowania wieczystego (art. 242 k.c.).Powołane wyżej argumenty prowadzą więc do wniosku, że ostateczna decyzja o przejęciu nieruchomości rolnej na własność Państwa na podstawie ustawy z dnia 24.I.1968 r. o rentach i innych świadczeniach na rzecz rolników przekazujących nieruchomość na własność Państwa (Dz. U. Nr 3, poz. 15) stanowi samodzielną podstawę do założenia księgi wieczystej dla budynku stanowiącego odrębny przedmiot własności (art. 4 ust. 1 powołanej ustawy), a w konsekwencji również dokonanie odpowiedniego wpisu w takiej księdze nie jest uzależnione od spełnienia szczególnych wymagań przewidzianych w § 13 rozp. Ministra Sprawiedliwości z dnia 3.IV.1962 r.Przepisy powołanego rozporządzenia - wobec braku przepisów szczególnych co do prowadzenia ksiąg wieczystych, dotyczących odrębnej własności budynkowej rolników przekazujących na własność Państwa swoje nieruchomości rolne - mogą mieć odpowiednie zastosowanie jedynie w zakresie samej technicznej strony zakładania ksiąg i dokonywania w nich wpisów.