III CZP 3/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN H. Ciepła.Sędziowie SN: K. Piasecki (spraw.), Z. Świeboda.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Augustyna K. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej "Hutnik" w Krakowie, Przedsiębiorstwu Gospodarki Mieszkaniowej "Nowa Huta" w Krakowie i Przedsiębiorstwu Państwowemu Elektrociepłownia - Kraków o złożenie oświadczenia woli po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 27 lutego 1990 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Krakowie postanowieniem z dnia 13 grudnia 1989 r. sygn. akt II Cr.1176/89 do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c."Czy przepis art. 393 § 1 k.c. daje podstawę do żądania zobowiązania Spółdzielni Mieszkaniowej do złożenia oświadczenia woli o przyznaniu spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego typu lokatorskiego jako zamiennego w stosunku do mieszkania dotychczas zajmowanego przez powoda na podstawie umowy zawartej pomiędzy tą Spółdzielnią a zakładem pracy powoda, w której ten zakład pracy zobowiązał się przenieść na Spółdzielnię prawo własności nieruchomości z budynkiem, w którym zamieszkał powód w związku z zawarciem tej umowy, a Spółdzielnia zobowiązała się przydzielić powodowi powyższy lokal - a następnie spółdzielnia i zakład pracy odstąpiły od powyższej umowy?"postanowił udzielić odpowiedzi przeczącej.Uzasadnienie faktyczneW wyniku uwzględnienia powództwa w stosunku do Spółdzielni Mieszkaniowej, Sąd Rejonowy dla Krakowa-Nowej Huty w Krakowie zobowiązał spółdzielnię do złożenia oświadczenia woli, odpowiadającego ustawowym i statutowym wymaganiom przydziału spółdzielczego, zgodnie z którym powodowi przyznane zostanie spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego kategorii M-5 w budynku stanowiącym własność spółdzielni jako lokalu zamiennego w stosunku do obecnie zajmowanego mieszkania, przyjmując, że wymagany wkład i inne opłaty należne w związku z przydziałem zostały przez powoda w całości uiszczone. Oddalająca część sentencji wyroku odnosi się do pozwanych Zakładów Energetycznych Okręgu Południowego.Sąd Rejonowy uznał, że decyzja Spółdzielni o przydziale lokalu jest nieważna, skoro budynek nie stanowił własności Spółdzielni, nie doszło bowiem do zawarcia umowy o przyjęcie przez Spółdzielnię budynku. Jednakże ważna jest umowa zawarta między Spółdzielnią i Elektrociepłownią o przydziale mieszkań spółdzielczych pracownikom Elektrociepłowni, w tym powodowi. Wobec tego powodowi przysługuje w stosunku do Spółdzielni Mieszkaniowej roszczenie opisane w sentencji wyroku (art. 393 i 491 § 1 i 2 k.c.). Elektrociepłownia poinformowała powoda, że zajmowany przez niego lokal jest mieszkaniem funkcyjnym.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wyeksponowane w zagadnieniu prawnym i jego uzasadnieniu elementy stanu faktycznego mają dość złożony i różnorodny przy tym charakter. Istota jednak zagadnienia prawnego sprowadza się do odpowiedzi na pytanie prawne, czy w drodze umowy na rzecz osoby trzeciej osoba ta może na tej tylko podstawie uzyskać uprawnienie do mieszkania spółdzielczego. Według art. 393 § 1 k.c., jeżeli w umowie zastrzeżono, że dłużnik spełni świadczenie na rzecz osoby trzeciej, osoba ta w braku odmiennego postanowienia umowy może żądać bezpośrednio od dłużnika spełnienia zastrzeżonego świadczenia. Uregulowana w ten sposób umowa o świadczenie na rzecz osoby trzeciej stanowi swoisty rodzaj zobowiązania, w którym dłużnik powinien spełnić świadczenie nie względem wierzyciela, ale wobec osoby nie będącej stroną tej umowy i nie biorącej w niej w żadnym sensie udziału. Z tego rodzaju umowy nie wypływają dla osoby trzeciej żadne obowiązki ani prawa w stosunku do wierzyciela, ma ona natomiast uzyskać określoną korzyść wynikającą ze spełnienia przez dłużnika na jej rzecz świadczenia zastrzeżonego w umowie. Jak podkreśla się to w piśmiennictwie, świadczenie to najczęściej polega na zapłacie sumy pieniężnej, może też oznaczać wykonanie dzieła lub wydanie rzeczy, ale nie przeniesienie jej własności.W świetle tej wykładni instytucja umowy o świadczenie na rzecz osoby trzeciej nie może być wykorzystana jako środek prawny uzyskania przez osobę trzecią uprawnienia do przyznania jej przez Spółdzielnię mieszkaniową prawa do lokalu mieszkalnego. Tego rodzaju umowa zawarta między Spółdzielnią mieszkaniową a zakładem pracy (lub zresztą jakimkolwiek innym podmiotem prawnym) - bez względu na łączące je stosunki prawne - musi też być - poza tym - uznana za nieważną (art. 58 k.c.). Należy podkreślić, że kwestia uzyskania uprawnienia do mieszkania spółdzielczego podlega reżymowi przepisów prawa spółdzielczego. Reżym ten ma swoisty charakter (art. 204 i nast. prawa spółdzielczego). Instytucje prawne uregulowane w kodeksie cywilnym mogą być w tym zakresie stosowane tylko o tyle, o ile nie są sprzeczne z przepisami prawa spółdzielczego.Niezależnie od tego należy zaznaczyć, że trafnie Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu postanowienia o przekazaniu zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu podkreślił, że czynność spółdzielni polegająca na przydzieleniu powodowi lokalu w budynku, który nie stanowił jeszcze jej własności, była czynnością prawną sprzeczną z ustawą (art. 58 § 1 k.c.). Podobne stanowisko w tej mierze zajął Sąd Rejonowy. Okoliczność ta nie jest także pozbawiona znaczenia z rozważanego punktu widzenia.Nieuzasadnione jest natomiast stanowisko Sądu Rejonowego, że niemożliwość wykonania zobowiązania polegającego na przydziale lokalu spółdzielczego nastąpiła z winy Spółdzielni, co miałoby uzasadniać roszczenie powoda względem Spółdzielni. Na konstrukcji bowiem winy nie można opierać tytułu do uzyskania uprawnienia do przydziału mieszkania spółdzielczego. W podobnym sensie formułowane wypowiedzi Sądu Wojewódzkiego nie mogą również przemawiać za udzieleniem odpowiedzi pozytywnej na przedstawione zagadnienie prawne.