III CZP 30/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN K. Piasecki. Sędziowie SN: W. Łysakowski (sprawozdawca), Z. Trybulski.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Bogusława H. przeciwko Państwowemu Przedsiębiorstwu "Totalizator Sportowy" w W. o należność pieniężną, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Warszawie postanowieniem z dnia 3 kwietnia 1981 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy jest przełożeniem spotkań piłkarskich w rozumieniu § 5 ust. 2 regulaminu totalizatora piłkarskiego odbycie ich w dniu następnym po dniu ogłoszonym w komunikacie P.P.T.S. (Przedsiębiorstwa Państwowego "Totalizator Sportowy")?powziął następującą uchwałę:Przez sformułowanie "termin spotkań piłkarskich" użyte w § 5 Regulaminu wzajemnych zakładów piłkarskich, przyjętego dnia 20 grudnia 1976 r. przez Państwowe Przedsiębiorstwo "Totalizator Sportowy" na podstawie art.8 ust. 3 ustawy z dnia 20 maja 1976 r. o grach liczbowych i totalizatorach (Dz.U. Nr 18, poz. 122) i zatwierdzonego przez Ministra Finansów dnia 28 grudnia 1976 r., należy rozumieć dzień lub dni wskazywane każdorazowo w komunikatach Przedsiębiorstwa Państwowego "Totalizator Sportowy" zwanych zestawami par.Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Sąd Wojewódzki budzące poważne wątpliwości zagadnienie prawne wyłoniło się na tle następującego stanu faktycznego.Powód brał udział w organizowanych przez pozwane Przedsiębiorstwo Państwowe "Totalizator Sportowy" zakładach o wyniki spotkań piłkarskich ligi angielskiej. Zakłady nr 12 A zgłoszone zostały na dzień 14.III.1980 r., a powód wypełnił i złożył na nie kupony na kwotę 13.147 zł. W terminie wskazanym w zestawie par odbyły się dwa spotkania, dziesięć dalszych spotkań zostało przełożonych na dzień następny (15.III.1980 r.) i w tym dniu się odbyły, jedno zaś spotkanie przełożone zostało na okres późniejszy.Zgłoszone przez pozwane Przedsiębiorstwo wyniki spotkań, stanowiące podstawę ustalenia zakładów wygranych, odpowiadały rezultatom spotkań piłkarskich odbytych w dniu 14 i 15.III.1980 r. Rezultat spotkania przełożonego na termin późniejszy ustalony został drogą losowania.Domagając się zasądzenia od strony pozwanej kwoty wydatkowanej na zakłady, objęte zestawem par na dzień 14.III.1980 r., powód twierdził, że wyniki spotkań piłkarskich rozegranych 15.III.1980 r. ustalone zostały z naruszeniem postanowień Regulaminu Totalizatora Piłkarskiego. Regulamin ten przewiduje - zdaniem powoda - że wyniki spotkań, które nie odbyły się w dniu wskazanym w zestawie par, lecz zostały przełożone na inny termin, ustalane są zastępczo drogą losowania. Licząc na respektowanie przez stronę pozwaną postanowień Regulaminu i znając zwyczaje ligi angielskiej, a także wiedząc z radia angielskiego, które spotkania rozegrane zostaną w dniu 14.III.1980 r., a które zostaną przełożone na dzień następny lub późniejszy, typował wyniki przy uwzględnieniu większego stopnia niepewności, oczywistego w sytuacji, gdy decyduje los.Strona pozwana nie uznała powództwa. Jej zdaniem zastosowana została prawidłowa wykładnia postanowień Regulaminu Totalizatora Piłkarskiego, zgodnie z którą za przełożone na inny termin uważa się te spotkania, które nie odbyły się w okresie, kiedy odcinki kuponów przyjętych na określone zakłady były zabezpieczone w skarbcu. Otwarcie skarbca następuje po upływie 24 godzin od ustalenia wyników.Wyrokiem z dnia 18.XI.1980 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy-Pragi oddalił powództwo, podzielając stanowisko strony pozwanej.Powyższy wyrok zaskarżył rewizją powód.Przedstawiając - w związku z tą rewizją - Sądowi Najwyższemu pytanie prawne sformułowane w części wstępnej niniejszej uchwały, Sąd Wojewódzki wyraził wątpliwość, czy samo zabezpieczenie odcinków B kuponów w skarbcu ma znaczenie dla sposobu ustalenia wyników zakładów.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Ogólne zasady totalizatora piłkarskiego określone zostały w ustawie z dnia 20 maja 1976 r. o grach liczbowych i totalizatorach (Dz. U. Nr 18, poz. 122). Zgodnie z art. 8 tej ustawy jednostki gospodarki uspołecznionej prowadzące gry liczbowe lub totalizatory ustanawiają regulaminy gry lub totalizatora (ust. 1); regulamin taki ustala szczegółowe warunki gry lub totalizatora oraz prawa i obowiązki grających, a także jednostki gospodarki uspołecznionej, która prowadzi tę grę lub totalizatora (ust. 2).Regulamin Totalizatora Piłkarskiego stanowi zespół przepisów szczególnych w rozumieniu powołanej wyżej ustawy. Obowiązująca jego wersja przyjęta została przez Państwowe Przedsiębiorstwo "Totalizator Sportowy" w dniu 20.XII.1976 r. i zatwierdzona przez Ministerstwo Finansów w dniu 28.XII.1976 r.Pojęcie "termin" (łac. terminus) oznacza "znak graniczny" (zob. A. Brückner: Słownik etymologiczny języka polskiego, WP 1974, s. 568). Termin określony dniem mieści się w granicach czasowych dnia - od godz. 0.00 do godz. 24. W takim znaczeniu pojęcie to funkcjonuje w prawie polskim.W konkretnym stanie faktycznym należy wobec tego przyjąć, że odbytym "w terminie" jest spotkanie piłkarskie rozegrane w dniu 14.III.1980 r., taki bowiem dzień wskazany został w ogłoszonym zestawie par ligi angielskiej (zakłady nr 12 A). Spotkania rozegrane po tej dacie (15.III.1980 r.) są spotkaniami "przełożonymi na inny termin". Zasady ustalenia wyników spotkań "przełożonych na inny termin" określa § 5 ust. 2 w związku z § 33 Regulaminu.Nie można podzielić argumentu, że tak zwężająca wykładnia pojęcia spotkania "przełożonego na inny termin" podważa uczciwość zakładów zasadzających się na typowaniu wyników spotkań, które zostały rzeczywiście uzyskane na boiskach. Ogłaszając zestawy par objętych zakładami Totalizatora Piłkarskiego, strona pozwana stosuje - z punktu widzenia terminu rozgrywania spotkań - dwojaką praktykę:a) zestaw par rozgrywających spotkanie w jednym dniu (jak w konkretnym przypadku - w dniu 14.III.1980 r.);b) zestaw par rozgrywających spotkanie w jednym z dwóch następujących po sobie dni (np. zestaw par ligi angielskiej, objętych zakładami nr 18 A - w dniach 5-6.IV.1980 r.).Nie jest to rozwiązanie przypadkowe, lecz wynika ono ze znajomości zwyczajów obowiązujących w ligach angielskich. Istnieje zatem możliwość, przy założeniu należytej staranności pozwanego Przedsiębiorstwa, takiego określenia zasad gry, by tylko wyjątkowo trzeba było sięgać do zastępczego ustalenia wyników losowania zamiast rzeczywistych rezultatów zawodów piłkarskich.Brak jest również podstaw do przyjęcia, że wykładnia systemowa pozwala na wyciągnięcie wniosku odmiennego, a mianowicie iż za odbyte (nie przełożone na inny termin) należy uznać spotkania rozegrane do chwili otwarcia skarbca, w którym zabezpieczono odcinki B kuponów.Bezzasadność takiego wniosku wynika z porównania treści przepisów (zakresu unormowania) § 5 i § 35 Regulaminu. Z tego ostatniego przepisu (§ 35) wynika jednoznacznie, że ustalenie zakładów wygranych następuje po ustaleniu wyników spotkań objętych tymi zakładami. Ustalenie wyników spotkań (rezultatów osiągniętych na boiskach lub wyników zastępczych uzyskanych przez losowanie) daje podstawę do sprawdzenia odcinków A kuponów wypełnionych przez grających (przechowywanych stosownie do § 24 w Oddziałach P.P.T.S.). Czynność ta powinna być zakończona w ciągu 24 godzin od ustalenia wyników spotkań. Po zakończeniu sprawdzenia odcinków A kuponów (po upływie 24 godzin) następuje kolejna czynność regulaminowa - otwarcie komisyjne skarbca, w którym przechowywane były odcinki B kuponów. Końcowa faza polega na porównaniu zgodności typowań na odcinkach A i B kuponów i stwierdzeniu wysokości wygranych w poszczególnych stopniach.Moment otwarcia skarbca i przekazanie zabezpieczonych w nim (§ 24 Regulaminu) odcinków B kuponów ma znaczenie wyłącznie natury organizacyjnej. Chodzi mianowicie o ochronę uczestników zakładów (grających) przed nieuczciwością przy ustalaniu wygranych.Z tych powodów Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.