III CZP 33/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Marmaj. Sędziowie SN: W. Łysakowski, T. Miłkowski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Państwowego Zakładu Ubezpieczeń Inspektorat w K. przeciwko Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w K.G. o zapłatę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Opolu postanowieniem z dnia 25 kwietnia 1984 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w świetle § 11 ust. 1 ogólnych warunków ubezpieczenia na wypadek padnięcia żywego inwentarza stanowiącego własność rolniczych spółdzielni produkcyjnych, zatwierdzonych decyzją Ministra Finansów z dnia 30 grudnia 1972 r. nr RM 4/4030-R/159/72, ubezpieczający i ubezpieczyciel mogą zawrzeć umowę ubezpieczenia na czas określony?"podjął następującą uchwałę:Umowa ubezpieczenia przewidziana w ogólnych warunkach ubezpieczenia na wypadek padnięcia żywego inwentarza stanowiącego własność rolniczych spółdzielni produkcyjnych, zatwierdzonych decyzją Ministra Finansów z dnia 30 grudnia 1972 r. nr FR RMU/4030-R/159/72, może być zawarta także na czas określony.Uzasadnienie faktycznePaństwowy Zakład Ubezpieczeń - Inspektorat w K. wystąpił o zasądzenie na swoją rzecz od pozwanej Spółdzielni kwoty 234.603 zł tytułem składki za ubezpieczenie zwierząt od padnięcia za okres od dnia 1.I. do 10.VII.1983 r.Pozwana Spółdzielnia żądała oddalenia powództwa, twierdząc, że umowa ubezpieczenia wiążąca strony wygasła z końcem 1982 r. i nie została odnowiona na 1983 rok.Sąd Rejonowy w Kluczborku oddalił powództwo. Sąd ten ustalił, że strony wiązała umowa ubezpieczenia zwierząt od padnięcia, jednakże była ona zawarta do dnia 31.XII.1982 r. i nie została przedłużona na dalszy okres. Wprawdzie ogólne warunki ubezpieczenia zwierząt od padnięcia przewidują zawieranie tego rodzaju umów na czas nie określony, ale skoro powód przyjął bez zastrzeżeń wniosek pozwanej Spółdzielni o ubezpieczenie zwierząt na okres do końca 1982 r., należy przyjąć, iż umowa przestała obowiązywać z upływem 1982 r.Przy rozpoznawaniu rewizji powoda Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia wymienione na wstępie zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przedstawione szczegółowo w sentencji uchwały ogólne warunki zawierają w § 11 ust. 1 postanowienie, że wymienioną w nich umowę ubezpieczenia zawiera się na czas nie określony. Przekazując do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu zagadnienie dopuszczalności zawarcia umowy takiego ubezpieczenia na czas określony, przy równoczesnym powołaniu się na pozostałą treść ogólnych warunków, Sąd Wojewódzki wyraził pogląd, że skoro powołane ogólne warunki umów nie zawierają postanowień, które wyłączałyby możliwość zawierania terminowych umów ubezpieczenia, przepis art. 384 § 2 k.c. przemawiałby za ich dopuszczalnością.Podzielając wymieniony pogląd Sądu Wojewódzkiego co do możliwości zawarcia takiej umowy na czas określony, nie można jednak zgodzić się z uzasadnieniem tego poglądu. Przepis art. 384 § 2 k.c., dopuszczający ustalenie ogólnych warunków lub wzorów umów między jednostkami gospodarki uspołecznionej albo między tymi jednostkami a innymi osobami w sposób odbiegający od przepisów k.c., dotyczy ogólnych warunków lub wzorów umów wydawanych w ramach wymienionego przepisu przez Radę Ministrów lub z jej upoważnienia przez inny naczelny organ administracji państwowej.Tak daleko idące szczególne uprawnienia nie mogą być rozszerzone na inne podmioty, a w szczególności na radę ubezpieczeniową PZU, która w myśl art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 grudnia 1958 r. o ubezpieczeniach majątkowych i osobowych (Dz. U. Nr 72, poz. 357) uchwala ogólne warunki dobrowolnych umów ubezpieczenia, zatwierdzane następnie zgodnie z art. 19 ust. 2 tej ustawy przez Ministra Finansów. Wynika z tego, że ogólne warunki dobrowolnych umów ubezpieczenia mogą zawierać postanowienia odbiegające od przepisów tytułu XXVII księgi trzeciej k.c. dotyczącego umowy ubezpieczenia tylko w takim stopniu, w jakim zezwalają na to przepisy tego tytułu, a w szczególności art. 807 k.c.Zawarty w omawianych ogólnych warunkach przepis o nie określonym terminie trwania tego rodzaju ubezpieczenia obowiązuje strony o tyle, o ile w indywidualnej umowie ubezpieczenia nie określono inaczej czasu trwania umowy. Terminowe umowy ubezpieczenia nie są wyłączone przez wspomniane przepisy k.c. o umowie ubezpieczenia, wręcz przeciwnie, umowy na czas określony są w praktyce często stosowane. Postanowienie więc ogólnych warunków ubezpieczenia o nie określonym czasie trwania umowy nie może skutecznie wyłączyć możliwości zawarcia umowy indywidualnej o innej treści co do terminu jej trwania. Możliwość takiego wyłączenia nie jest przewidziana w przepisie art. 807 k.c., który wprawdzie dopuszcza odmienne od przepisów tytułu XXVII księgi trzeciej k.c. regulowanie niektórych postanowień ogólnych warunków dotyczących umów ubezpieczenia zawieranych przez jednostki gospodarki uspołecznionej, ale tylko w kwestiach szczegółowo określonych w tym przepisie, gdy czas trwania umowy nie jest wymieniony jako podlegający odmiennej regulacji przez tego rodzaju warunki ogólne.Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy na podstawie art. 391 k.p.c. podjął uchwałę o treści podanej w sentencji.