III CZP 41/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Gross (sprawozdawca). Sędziowie: R. Czarnecki, K. Piasecki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Marii P. przeciwko Ewie R. o eksmisję, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Białymstoku postanowieniem z dnia 30 kwietnia 1970 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy umorzenie postępowania z mocy prawa w wypadku niezgłoszenia wniosku o podjęcie postępowania w ciągu trzech lat od dnia wejścia w życie kodeksu postępowania cywilnego (art. XXI przep. wprow. k.p.c.) czyni zbędnym wydanie postanowienia?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:W sytuacji, w której stosownie do art. XXI przep. wprow. k.p.c. nastąpiło umorzenie postępowania z mocy prawa, sąd powinien wydać postanowienie w tym przedmiocie. Również w razie niewydania takiego postanowienia sprawa, w której postępowanie uległo z mocy prawa umorzeniu, nie ma charakteru sprawy w toku i wskutek tego nie stanowi negatywnej przesłanki procesowej, uzasadniającej odrzucenie pozwu na podstawie art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. z powodu zawisłości sporu. Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy w Białymstoku postanowieniem z dnia 8 kwietnia 1970 r. odrzucił pozew Marii P. przeciwko Ewie R. o eksmisję na tej podstawie, że między stronami o to samo roszczenie jest w toku sprawa w tymże Sądzie Powiatowym, oznaczona sygn. akt C 1448/62, której numer zarządzeniem z dnia 28.II.1963 r. został zakreślony w repertorium na skutek niemożności nadania jej biegu w związku z nieuiszczeniem zaliczki na wydatki w kwocie 800 zł.Sąd Powiatowy miał na uwadze art. XXI przep. wprow. k.p.c., który stanowi, że w takiej sytuacji postępowanie ulega zawieszeniu z mocy prawa oraz że w razie niezgłoszenia wniosku o podjęcie postępowania w ciągu trzech lat od dnia wejścia w życie k.p.c. postępowanie w sprawie - również z mocy prawa - ulega umorzeniu. Sąd uznał jednak, że wobec niewydania postanowienia w tym względzie poprzednio wytoczona sprawa C 1448/62 stanowi przesłankę negatywną, która stoi na przeszkodzie rozpoznaniu ponownie wytoczonej sprawy.Pełnomocnik powódki zaskarżył postanowienie o odrzuceniu pozwu zażaleniem, w toku rozpoznania którego Sąd Wojewódzki w Białymstoku postanowieniem z dnia 30 kwietnia 1970 r. przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 § 1 k.p.c. do rozstrzygnięcia budzące, jego zdaniem, wątpliwości zagadnienie prawne przytoczone w komparycji.Uzasadnienie prawneRozpoznając to zagadnienie, Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Wątpliwość, jaka nasuwa się w związku z rozpatrywanym przez Sąd Wojewódzki zażaleniem, nie polega na przeciwstawionej w pytaniu kwestii, czy umorzenie postępowania z mocy prawa czyni zbędnym wydanie postanowienia w tym względzie, lecz dotyczy zagadnienia, czy postępowanie podlegające umorzeniu z mocy prawa można uznać za sprawę w toku, a tym samym za negatywną przesłankę procesową w wypadku, gdy sąd, w którym postępowanie takie zostało wszczęte, nie wydał postanowienia o jego umorzeniu.Jeśli bowiem chodzi o art. XXI przep. wprow. k.p.c., to przyjąć należy, że przewidziane w tym przepisie umorzenie z mocy prawa pozostającego bez biegu i wskutek tego zawieszonego postępowania, o którego podjęcie nie zgłoszono wniosku w ciągu trzech lat od dnia wejścia w życie k.p.c. wymaga wydania postanowienia. Wynika to z art. 355 k.p.c., który nakazuje wydanie postanowienia o umorzeniu postępowania, jeżeli wydanie wyroku stało się niedopuszczalne. Okoliczność zaś, że przyczyną tej niedopuszczalności stało się umorzenie postępowania z samego prawa i że wskutek tego postanowienie sądu ma charakter czysto deklaratywny, nie czyni postanowienia zbędnym choćby z tej przyczyny, że przesłanki faktyczne takiego umorzenia mogą być sporne i że jego prawidłowość podlega kontroli w trybie instancyjnym (art. 394 § 1 k.p.c.).Brak postanowienia o umorzeniu nie przekreśla jednak przewidzianego w art. XXI przep. wprow. k.p.c., jako następującego z mocy prawa, skutku w postaci umorzenia postępowania, zawieszonego z powodu pozostawania bez biegu i nie podjętego w ciągu trzech lat od wejścia w życie kodeksu postępowania cywilnego. Brak ten nie pozbawia również aktualności następstw jego umorzenia wymienionych w art. 182 k.p.c., do którego odsyła cyt. art. XXI, a polegających na tym, że w takim wypadku pozew nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wytoczeniem powództwa. Dlatego też kontynuowanie poprzednio wszczętej sprawy nie byłoby możliwe.Z powyższych względów sprawa, w której postępowanie uległo umorzeniu z mocy prawa, mimo niewydania postanowienia o umorzeniu, nie ma już charakteru sprawy toku i wskutek tego nie może ona być uznana za negatywną przesłankę procesową, uzasadniającą odrzucenie pozwu na podstawie art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. z powodu zawisłości sporu (lis pendens).Na przedstawione zatem do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne należało udzielić odpowiedzi sformułowanej w sentencji.Trzeba jednak nadmienić, że względy natury praktycznej, a w szczególności możliwość rozbieżności w ocenie przesłanek uzasadniających umorzenie postępowania z mocy prawa, czynią z reguły celowym spowodowanie przez sąd, przed którym toczy się sprawa, wydania postanowienia o umorzeniu wszczętego poprzednio postępowania, które właściwy sąd powinien powziąć z urzędu.