III CZP 41/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Dmowski. Sędziowie SN: Ł. Grygołajtys (sprawozdawca), K. Kołakowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jerzego G. przeciwko Przedsiębiorstwu Budownictwa Przemysłowego (...) w D. G. o zapłatę po rozpoznaniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 27 lutego 1987 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy tak zwana karta gwarancyjna uregulowana przepisami § 1 ust. 1 pkt 2, § 25 ust. 4 i § 35 ust. 1 pkt 1 zarządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 8 kwietnia 1974 r. w sprawie ogólnych warunków umów o prace projektowe w budownictwie oraz o realizację inwestycji budowlanych i o wykonanie remontów budowlanych i instalacyjnych (M. P. Nr 14, poz. 94) rodzi skutki umowy gwarancyjnej o treści przewidzianej w załączniku nr 3 karty gwarancyjnej?Czy określenie w karcie gwarancyjnej jako osoby uprawnionej również użytkownika obiektu budowlanego rodzi przewidziane w niej uprawnienia bezpośrednio dla każdoczesnego użytkowania obiektu?Czy przy założeniu dopuszczalności cesji uprawnień z karty gwarancyjnej uprawnienia z niej wynikające mogą przejść na następcę prawnego - osobę fizyczną, wobec tego, że przepisy powołanego zarządzenia dotyczą stron umowy będących j.g.u.?"podjął następującą uchwałę:Unormowanie zawarte w tak zwanej karcie gwarancyjnej, wydanej na podstawie § 1 ust. 1 pkt 2, § 25 ust. 4 i § 35 ust. 1 pkt 2 zarządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 8 kwietnia 1974 r. w sprawie ogólnych warunków umów o prace projektowe w budownictwie oraz o realizację inwestycji budowlanych i o wykonanie remontów budowlanych i instalacyjnych (M.P. Nr 14, poz. 94), dotyczy rękojmi, a nie gwarancji i wiąże wyłącznie inwestora i wykonawcę, nie rodzi zaś uprawnień dla osoby trzeciej do dochodzenia roszczeń od wykonawcy.Uzasadnienie faktycznePowód wnosił o nakazanie pozwanemu przedsiębiorstwu usunięcia wad fizycznych elementów konstrukcyjnych jego budynku położonego w D.G. przy ul. (...).Pozwane Przedsiębiorstwo wnosiło o oddalenie powództwa.Wyrokiem wstępnym z dnia 12 listopada 1986 r. Sąd Rejonowy w Dąbrowie Górniczej ustalił, że pozwane przedsiębiorstwo jest zobowiązane do dokonania napraw w budynku powoda na podstawie wydanej karty gwarancyjnej w zakresie i terminach przewidzianych tą kartą. Według dokonanych ustaleń pozwany wybudował osiedle domków jednorodzinnych dla Kombinatu Metalurgicznego (...) w D.G. W dniu 9 stycznia 1981 r. Kombinat dokonał odbioru końcowego m.in. domku przy ul. (...) i otrzymał od wykonawcy kartę gwarancyjną, w której zostały wyszczególnione uprawnienia użytkownika za wady fizyczne budynku. Osiedle domków jednorodzinnych zostało przejęte przez Skarb Państwa, Urząd Miejski w D.G., który na podstawie umowy z dnia 22 lutego 1982 r. oddał działkę gruntu przy ul. (...) powodowi i jego żonie w wieczyste użytkowanie oraz sprzedał znajdujący się na działce dom jednorodzinny. Karta gwarancyjna, wprowadzona zarządzeniem Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 8 kwietnia 1974 r. w sprawie ogólnych warunków umów o prace projektowe w budownictwie oraz o realizację inwestycji budowlanych i o wykonanie remontów budowlanych (M.P. Nr 14, poz. 94), rodzi odpowiedzialność po stronie pozwanego z tytułu rękojmi. Wykonawca przesłał kartę gwarancyjną do inwestora na nazwisko powoda i na jej podstawie powód może żądać od pozwanego usunięcia usterek domu jednorodzinnego.W rewizji od tego wyroku pozwany zarzuca w szczególności naruszenie § 1 oraz załącznika nr 3 do zarządzenia MB i PMB z dnia 8 kwietnia 1974 r. (M.P. Nr 14, poz. 94) przez uznanie, że przepisy zarządzenia mogą dotyczyć j.g.u. i osób fizycznych, podczas gdy § 1 ust. 1 wskazuje, że zarządzenie ma zastosowanie tylko w stosunkach między jednostkami gospodarki uspołecznionej. Rewizja zawiera wniosek o zmianę wyroku i oddalenie powództwa. Przy rozpoznaniu rewizji Sąd Wojewódzki powziął wątpliwości, przedstawione w sentencji postanowienia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Umowa o roboty budowlane budynków mieszkalnych, m.in. dotycząca domu powoda, została zawarta i wykonana pod rządem zarządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 8 kwietnia 1974 r. w sprawie ogólnych warunków umów o prace projektowe w budownictwie oraz o realizację inwestycji budowlanych i o wykonanie remontów budowlanych i inwestycyjnych (M.P. Nr 14, poz. 94).Zarządzenie z 1974 r. (o.w.r.i.), wydane na podstawie art. 384 k.c., opiera odpowiedzialność wykonawcy za wady fizyczne budynku, podobnie jak przepisy k.c. (art. 656 § 1 w związku z art. 638 i 568 § 1 k.c.), na zasadzie rękojmi. Warunki tej odpowiedzialności zostały sprecyzowane w rozdziale 6 o.w.r.i. (§ 32-36). Przepisy o.w.r.i. nie regulują warunków odpowiedzialności z tytułu gwarancji, lecz wprowadzają instytucję tzw. karty gwarancyjnej dla budynków mieszkalnych. Charakter prawny tej karty - czy stanowi ona gwarancję, czy też modyfikację rękojmi - był przedmiotem wypowiedzi w piśmiennictwie i doktrynie. Według przeważających poglądów doktryny, karta gwarancyjna, zawierająca postanowienia odnoszące się wyłącznie do rękojmi, jest bliższym określeniem odpowiedzialności wykonawcy z tytułu rękojmi, której ustawowy zakres może być przez strony zmodyfikowany tylko w wąskich granicach, zakreślonych przez o.w.r.i. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawiają przepisy § 1 ust. 1 pkt 2 i § 25 ust. 4 o.w.r.i. stanowiące, że karta gwarancyjna określa uprawnienia zamawiającego (użytkownika) z tytułu rękojmi za wady budynku mieszkalnego, co potwierdza § 35 ust. 1 pkt 2 o.w.r.i., według którego uprawnienia z tytułu rękojmi za wady budynku wygasają w stosunku do budynków mieszkalnych po upływie okresów wskazanych w karcie gwarancyjnej. Uchwała Nr 56 Rady Ministrów z dnia 1 marca 1974 r. (M.P. Nr 9, poz. 65) upoważniła Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych do odmiennego od przepisów k.c. uregulowania umów w zakresie, między innymi, terminu wygaśnięcia rękojmi za wady budynku mieszkalnego (§ 1 ust. 2 pkt 2). Wskazana w załączniku nr 3 do zarządzenia o.w.r.i. karta gwarancyjna wprowadza właśnie takie istotne zmiany w porównaniu z art. 568 § 1 k.c. i § 35 ust. 1 pkt 1 o.w.r.i. w zakresie trwania odpowiedzialności za wady fizyczne budynków, rozszerzając i różnicując zakresy odpowiedzialności w zależności od rodzaju poszczególnych elementów budynku. Karta gwarancyjna przewiduje pięć zróżnicowanych okresów rękojmi, z których najdłuższy, bo trwający pięć lat, odnosi się do elementów konstrukcyjnych budynku. Ponadto, w myśl postanowień karty gwarancyjnej, wyłączenie odpowiedzialności wykonawcy następuje przez wykazanie, że wady powstały na skutek siły wyższej, normalnego zużycia budynku lub jego części oraz szkód, wynikłych z winy użytkownika, a w szczególności konserwacji i użytkowania budynku w sposób niezgody z instrukcją. Unormowanie to, aczkolwiek stanowi odstępstwo od zasady absolutnej odpowiedzialności z tytułu rękojmi, pozostaje w zgodzie z regulacją k.c. umów o roboty budowlane (art. 647-658 k.c.). Do rękojmi za wady obiektu stosuje się odpowiednio przepisy umowy o dzieło (art. 656 k.c.), art. 655 k.c. zaś modyfikując tę odpowiedzialność, stanowi, w jakich okolicznościach i pod jakimi warunkami wykonawca zachowuje prawo do wynagrodzenia, co uzasadnia wniosek, że w określonych sytuacjach wchodzi w rachubę zwolnienie wykonawcy od odpowiedzialności. Postanowienie § 32 ust. 1 i 2 o.w.r.i., którego treść powtarza karta gwarancyjna, zawiera tylko szczegółowe rozwinięcie zasad z art. 655 k.c. i nie zmienia charakteru karty gwarancyjnej jako dokumentu określającego odpowiedzialność z tytułu rękojmi. W konsekwencji takiego stanowiska uprawnionym nie jest każdy posiadacz przedmiotu objętego gwarancją i dokumentu gwarancyjnego, lecz kontrahent z umowy podstawowej zobowiązanego. Dla przeniesienia jego uprawnień konieczne jest dokonanie cesji wierzytelności z tytułu rękojmi.Uprawnienia z tytułu rękojmi zatem mogą być, w razie zbycia rzeczy, przeniesione na następcę prawnego - cesjonariusza (art. 509 k.c.) - pod tytułem ogólnym. W danym wypadku nie doszło do przelewu uprawnień z rękojmi za wady fizyczne budynku w powyższym znaczeniu i dojść nie mogło, gdyż przepisy o.w.r.i. są przeznaczone dla obrotu uspołecznionego i nie mają zastosowania do innych podmiotów. Zarówno przepisy k.c. (art. 647 k.c.), jak i o.w.r.i. (§ 1 ust. 1 pkt 1 o.w.r.i.) ograniczają podmiotowy zakres umów inwestycyjnych do jednostek gospodarki uspołecznionej, karta gwarancyjna zaś miała za zadanie kształtowanie skutków niewykonania zobowiązań z umów o roboty budowlane między wykonawcą a zamawiającym (użytkownikiem) będącymi jednostkami gospodarki uspołecznionej. Zakres zatem stosowania kart gwarancyjnych na budynki mieszkalne jest zawężona do stosunku łączącego wykonawcę z zamawiającym. Z istoty tego stosunku wynika, że cesja uprawnień z tytułu rękojmi, wywodzących się ze szczególnych unormowań przewidzianych dla j.g.u., na osobę fizyczną, nie jest dopuszczalna.Jak to stwierdził Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 20 sierpnia 1975 r. I CZ 123/75 (PUG 1976, z. 3, s. 81), wydane na podstawie delegacji zawartej w art. 384 k.c. ogólne warunki lub wzory umów w stosunkach między jednostkami gospodarki uspołecznionej mogą normować odmiennie, niż to czyni kodeks cywilny, zasady zawierania określonych umów (art. 2 k.c.). Te zasady nie mają natomiast zastosowania ani wprost, ani w drodze analogii do innych podmiotów i nie mogą stanowić źródła uprawnień ani obowiązków dla podmiotów nie należących do tych jednostek.Powód, kupując dom mieszkalny od Skarbu Państwa, mógł - jak każdy nabywca - skorzystać z ochrony wynikającej z rękojmi za wady na zasadach ogólnych w stosunku do sprzedawcy.Z przytoczonych względów udzielono odpowiedzi jak w sentencji.