III CZP 45/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN M. Sychowicz.Sędziowie SN: J. Sokołowski (sprawozdawca), J. Suchecki.Protokolant: T. Pyźlak.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Tadeusza N. przeciwko Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w G. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 11 maja 1989 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w T., postanowieniem z dnia 27 stycznia 1989 r., do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c."Czy przepis art. 388 § 1 k.p.c. w brzmieniu ustalonym przez art. 1 pkt 15 ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. o zmianie ustawy - k.p.c. (Dz. U. Nr 20, poz. 86) ma także zastosowanie do wyroków wstępnych, a w szczególności, jeżeli następuje uchylenie tego wyroku w czyści rozstrzygającej co do faktu i stopnia przyczynienia się powoda do powstania szkody".podjął następującą uchwałę:przepis art. 388 § 1 k.p.c. ma zastosowanie także do wyroków wstępnych.Uzasadnienie faktyczneSąd Rejonowy w G. wyrokiem wstępnym z dnia 29 VII 1986 r. uznał roszczenie odszkodowawcze powoda przeciwko pozwanej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w G. za słuszne w zasadzie.Sąd Wojewódzki w następstwie rewizji strony pozwanej wyrokiem z 11 XII 1986 r. uchylił orzeczenie Sądu Rejonowego i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania w innym składzie, wskazując w uzasadnieniu, że rewidujący kwestionował także ustalenie Sądu dotyczące ewentualnego przyczynienia się powoda do powstałej szkody, zawarte wprawdzie "nie w wyroku wstępnym lecz w motywach tego wyroku".Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy wyrokiem wstępnym z 5 VI 1987 r. uznał roszczenie powoda za słuszne co do zasady, przy czym orzekł, że pozwana odpowiada w pełnej wysokości za powstałą szkodę.Sąd Wojewódzki wyrokiem z 19 XI 1987 r. ponownie uchylił orzeczenie Sądu Rejonowego, tym razem w części dotyczącej ustalenia co do wysokości odpowiedzialności pozwanej za powstałą szkodę i w takim zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.W rezultacie rozpoznania sprawy po raz trzeci wyrokiem końcowym wydanym jednoosobowo przez sędziego, który wydał wyrok wstępny z 5 VI 1987 r., Sąd Rejonowy w dniu 22 IX 1988 r. rozstrzygnął o roszczeniu powoda.Od tego wyroku wpłynęła rewizja pozwanej Dyrekcji, w której zarzucono m.in. nieważność postępowania wskutek wydania wyroku przez skład sądu sprzeczny z prawem. Przy rozpoznawaniu sprawy Sąd Wojewódzki w T. w związku z tą podstawą rewizji powziął poważne wątpliwości, których następstwem stało się przedstawienie przytoczonego zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, w przypadku uchylenia wyroku wstępnego (prawdopodobnie pomyłkowo nazwanego wyrokiem częściowym), rozstrzygającego jedynie co do zasady, stosownie do art. 388 § 1 k.p.c. ponowne rozpoznanie sprawy winno nastąpić w innym składzie z uwagi na cel przepisu, którym jest zapewnienie bezstronnego rozpoznania sporu. Wydaje się natomiast, że gdy oddalono rewizję w części dotyczącej odpowiedzialności co do zasady, a przekazano sprawę do ponownego rozpoznania jedynie w zakresie dotyczącym wysokości szkody ustalonej również tym wyrokiem wstępnym, wymieniony przepis dotyczący składu sądu nie ma zastosowania. Za takim poglądem przemawia treść art. 318 kpc, w myśl którego po wydaniu wyroku wstępnego co do zasady, sąd może zarządzić dalsze rozprawę co do wysokości żądania, przy czym wyrok końcowy może zapaść dopiero po uprawomocnieniu się wyroku wstępnego. Nawet zatem w wypadku uchylenia wyroku wstępnego co do zasady - przeprowadzone zostanie postępowanie dowodowe co do wysokości w poprzednim składzie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.Przepis art. 388 § 1 kpc przed wejściem w życie wskazanej w zagadnieniu prawnym ustawy z dnia 18 IV 1985 r. (Dz. U. Nr 20, poz. 86) nie zawierał zastrzeżenia, że sąd pierwszej instancji, który wydał zaskarżony wyrok, ma rozpoznać ponownie sprawę w innym składzie. Sąd ten mógł przeto sprawę rozpoznać w tym samym albo innym składzie.Zgodnie z art. 388 § 1 zd. 1 kpc w znowelizowanym brzmieniu obowiązującym od lipca 1985 r. w razie uwzględnienia rewizji sąd rewizyjny uchyla zaskarżony wyrok w całości lub w części i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania w innym składzie sądowi, który rozpoznawał je w pierwszej instancji.Z tak sformułowanego brzmienia przepisu wynika, że ustawodawca wprowadził zastrzeżenie ponownego rozpoznania sprawy przez sąd I instancji w innym składzie oraz że dotyczy ono wszystkich rodzajów wyroków i to zarówno w wypadku uchylenia ich w całości, jak i w części. Dotyczy zatem także wyroku wstępnego przy założeniu, że może on zostać uchylony tylko częściowo. Wyrok taki jest bowiem orzeczeniem samoistnym i podlegającym zaskarżeniu na ogólnych zasadach w drodze rewizji. Gramatyczna wykładnia wymienionego przepisu nie pozostawia żądnej wątpliwości co do jego znaczenia i dlatego wyprowadzenie sprzecznych z nie wniosków z celu, do jakiego ustawodawca zmierzał dokonując nowelizacji poprzedniego brzmienia § 1 art. 388 kpc, nie jest możliwe.Nie można uznać za przekonujący argument Sądu Wojewódzkiego wyprowadzony z brzmienia art. 318 kpc, gdyż przepis ten dotyczy innej materii i pozwala sądowi stosowanie do okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu zwłaszcza celowości i przesłanek ekonomii procesowej, postąpić w jeden z określonych w nim sposobów. Zawsze jednak całościowe czy częściowe uchylenie wyroku wstępnego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania spowoduje, że rozpoznanie to musi nastąpić w innym składzie.Nasuwa się spostrzeżenie, że wątpliwości Sądu Wojewódzkiego związanego z poglądem, iż przedmiotem wyroku wstępnego oprócz samej zasady roszczenia może być także kwestia przyczynienia się poszkodowanego do powstania albo zwiększenia szkody. Ten właśnie pogląd legł u podstawy zagadnienia prawnego, w którego uzasadnieniu mowa jest nawet o rozstrzygnięciu w wyroku wstępnym o wysokości szkody (str. 4). Pogląd ten jest jednakże dyskusyjny, przy czym w każdym razie w wyroku wstępnym nie wolno rozstrzygać o wysokości szkody. Argumentem natomiast przemawiającym przeciwko możliwości orzeczenia w wyroku wstępnym w przedmiocie przyczynienia się poszkodowanego do szkody jest to, że przyczynienie pozostaje poza zakresem zasady roszczenia jako związane z wysokością żądania.Są to jednak kwestie nieistotne dla rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia prawnego, gdyż zakłada ono dopuszczalność orzeczenia w wyroku wstępnym w przedmiocie przyczynienia się poszkodowanego do powstania szkody.Rozstrzygając to zagadnienie Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi zawartej w sentencji uchwały.