III CZP 55/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Bukowski. Sędziowie SN: T. Miłkowski (sprawozdawca), W. Skierkowska. SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Przedsiębiorstwa Turystyczno-Produkcyjno-Handlowego (...) - spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Z. - o dokonanie zmiany wpisów w rejestrze handlowym po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Legnicy postanowieniem z dnia 24 kwietnia 1989 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w przypadku całkowitej zmiany osobowej wspólników w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, zaistniałej w wyniku zbycia udziałów przez dotychczasowych wspólników innym osobom, które przystąpiły do tej spółki - oświadczenia tych osób o przystąpieniu do spółki na zasadzie umowy spółki oraz objęcie udziałów - wymaga formy aktu notarialnego zgodnie z treścią art. 256 k.h., czy tylko zachowania formy pisemnej jak przy zbyciu udziałów między dotychczasowymi wspólnikami (art. 180 k.h.)?podjął następującą uchwałę:W razie zbycia w formie pisemnej udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością (art. 180 kodeksu handlowego) nabywcy tych udziałów nie mają obowiązku składania notarialnego oświadczenia o przystąpieniu do spółki i objęciu nabytych udziałów. Uzasadnienie faktyczneW umowie z dnia 7 grudnia 1988 r. zawartej w Państwowym Biurze Notarialnym w Legnicy rep. (...) Danuta S. i Piotr K. zawiązali spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością celem prowadzenia działalności gospodarczej pod nazwą Przedsiębiorstwo Turystyczno-Produkcyjno-Handlowe (...). Kapitał zakładowy ustalono na 100.000 zł, który dzieli się na 10 równych udziały po 10.000 zł. Piotr K. objął 6 udziałów, a Danuta S. - 4 udziały. Umową pisemną z dnia 3 kwietnia 1989 r. Danuta S. sprzedała Jerzemu M. wszystkie swoje udziały w wymienionej spółce. Piotr K. umową z dnia 3 kwietnia 1989 r. sprzedał 3 udziały Krzysztofowi K., a drugą umową z tej samej daty - pozostałe 3 udziały Aleksemu I. Rozpoznając wniosek spółki o dokonanie zmian wpisu członków zarządu w rejestrze handlowym, Sąd Rejonowy w Legnicy wezwał postanowieniem wnioskodawcę do przedstawienia oświadczeń nowych wspólników o przystąpieniu do spółki i objęciu udziałów w formie aktu notarialnego. Na postanowienie Sądu Rejonowego spółka wniosła zażalenie. Przy rozpoznaniu zażalenia Sąd Wojewódzki w Legnicy przedstawił Sądowi Najwyższemu wymienione na wstępie zagadnienia prawne jako budzące poważne wątpliwości. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Według art. 162 kodeksu handlowego umowa spółki z ograniczoną odpowiedzialnością wymaga formy aktu notarialnego pod rygorem nieważności. W umowie tej powinna być, między innymi, określona ilość i wysokość udziałów objętych przez poszczególnych wspólników. Wpis do rejestru handlowego, który jest niezbędnym warunkiem powstania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (art. 160 pkt 4 k.h.) nie obejmuje wykazu wspólników, z tym że lista wspólników i wysokość udziałów każdego z nich powinna być załączona do zgłoszenia spółki do rejestru (art. 167 § 2 k.h.), a zmiany w tej liście powinny być składane sądowi rejestrowemu (art. 188 § 3 k.h.), który przechowuje te dane w aktach. Zgodnie z art. 180 k.h. zdobycie udziału wymaga - pod rygorem nieważności - formy pisemnej. Przez zbycie udziału przenosi się na inną osobę nie tylko udział majątkowy w spółce, lecz i prawo członkostwa obejmujące prawa i obowiązki wynikające z faktu należenia do spółki. Swoboda zbywania może być w umowie spółki uzależniona od zezwolenia spółki lub w inny sposób ograniczona (art. 181 k.h.), a jeżeli umowa takich ograniczeń nie zastrzega, zbywanie udziałów pozostawione jest stronom do swobodnej dyspozycji przy zawieraniu umowy zbycia. Treść przytoczonych unormowań pozwala na przyjęcie, że przepisy kodeksu handlowego dotyczące spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie nakładają na zbywcę udziału obowiązku składania, niezależnie od pisemnej umowy, dodatkowego notarialnego oświadczenia o przystąpieniu do spółki i objęciu udziału, o którym mowa w art. 256 k.h. Ustawodawca zastrzega przy zbyciu udziału wyłącznie istnienie pisemnej umowy (art. 180 k.h.) i możliwość ewentualnych ograniczeń w zbywaniu udziałów, jeżeli zostały w umowie spółki zastrzeżone (art. 181 k.h.). Natomiast art. 256 k.h. stawiający wymaganie formy notarialnej dla oświadczenia nowego wspólnika o przystąpieniu do spółki i objęcia udziału jest zamieszczony w rozdziale "zmiany umowy spółki" i dotyczy sytuacji, gdy ma nastąpić zmiana w umowie spółki podlegająca wpisowi do rejestru. Chodzi tu o sytuację, gdy spółka daje określonej osobie prawo członkostwa związane z nowym udziałem. Tego rodzaju przystąpienie odbywa się na tych samych warunkach co przystąpienie przy założeniu spółki, jest bowiem dopełnieniem umowy spółki. Wtedy bowiem nabycie członkostwa następuje dopiero z chwilą wniesienia podwyższenia kapitału do rejestru. Wiąże się to z uchwałą spółki o podwyższeniu kapitału spółki, a taka uchwała podlega wpisaniu do rejestru spółki (art. 258 k.h.).Natomiast zbycie udziału według art. 180 k.h. prowadzi do zmiany w składzie członków z chwilą zawarcia umowy zbycia, a w razie istnienia ograniczeń zawierania takich umów - jeżeli z tych ograniczeń przewidzianych w art. 181 k.h. nie skorzystano. Tego rodzaju zmiana nie podlega wpisowi do rejestru, niezależnie od tego, czy nastąpiła częściowa, czy też całkowita zmiana składu osobowego wspólników. Wobec powyższego Sąd Najwyższy na podstawie art. 391 k.p.c. podjął uchwałę o treści podanej w jej sentencji.