III CZP 59/09

Uchwała z dnia 9 września 2009 r., III CZP 59/09 Sędzia SN Lech Walentynowicz (przewodniczący, sprawozdawca) Sędzia SN Barbara Myszka Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w K. przy uczestnictwie Dariusza G. o wpis do rejestru dłużników niewypłacalnych, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 9 września 2009 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Kielcach postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2009 r.: „Czy złożenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 56 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym wniosku o wpis do rejestru dłużników niewypłacalnych osoby fizycznej – płatnika składek na ubezpieczenie społeczne w rozumieniu ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jedn. tekst: Dz.U. z. 2007 r. Nr 11, poz. 74), której zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zostały stwierdzone tytułem wykonawczym wydanym w trybie art. 27 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 110, poz. 18) mieści się w zakresie działalności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych określonej w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych?" podjął uchwałę: Wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wpis osoby fizycznej, będącej płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne, do rejestru dłużników niewypłacalnych, złożony na podstawie art. 56 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (jedn. tekst Dz.U. z 2007 r. Nr 168, poz. 1186 ze zm.), jest wolny od opłaty sądowej. Uzasadnienie Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w K. wniósł o wpisanie do rejestru dłużników niewypłacalnych dłużnika Dariusza G. – płatnika składek na ubezpieczenie społeczne. Wyjaśnił, że dłużnik zalega z zapłatą należności z tytułu składek ubezpieczeniowych, co zostało stwierdzone w tytule wykonawczym wydanym na podstawie art. 27 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu administracyjnym w administracji (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm. – dalej: "u.p.e.a."). Przewodniczący w Sądzie Rejonowym w Kielcach zarządzeniem z dnia 1 grudnia 2008 r. zwrócił wniosek jako nieopłacony (art. 19 ust. 3 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym, jedn. tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 168, poz. 1186 – dalej: "u.K.Rej.S."), ponieważ uznał, że wniosek podlegał opłacie stałej określonej w art. 54 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm. – dalej: „u.k.s.c.”). Przy rozpoznawaniu zażalenia wnioskodawcy ujawniło się zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, które Sąd Okręgowy w Kielcach przedstawił do rozstrzygnięcia na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Przedstawiona przez Sąd Okręgowy wątpliwość prawna wymaga wyjaśnienia, czy wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wpis osoby fizycznej, będącej płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne, do rejestru dłużników niewypłacalnych jest ustawowo wolny od opłaty sądowej. Problem ten, istotny dla praktyki, nie był dotychczas rozstrzygany w judykaturze; nie normuje go również ani ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, ani ustawa o Krajowym Rejestrze Sądowym. Ustawowe zwolnienie od opłat sądowych w sprawach rejestrowych – we wskazanych sytuacjach – jest natomiast przewidziane w art. 6948 § 3 k.p.c., tj. przy wpisach dokonywanych przez sąd z urzędu oraz przy wpisach dokonywanych na podstawie art. 41 pkt 1 i 2 u.K.Rej.S. Ten przepis dotyczy jednak rejestru przedsiębiorstw, a nie rejestru dłużników niewypłacalnych, dlatego Sąd Okręgowy trafnie zauważył, że ustawowego zwolnienia od opłaty sądowej wniosku o wpis płatnika składek ubezpieczeniowych do rejestru dłużników niewypłacalnych można poszukiwać tylko w treści art. 114 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, jedn. tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm. – dalej: "u.s.u.s."), która stanowi, że w zakresie prowadzonej działalności określonej w ustawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ponosi opłat skarbowych i sądowych. Zakres działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych określony jest w art. 68 i 69 u.s.u.s., ale tylko w sposób przykładowy, niewyczerpujący. Inicjowanie postępowania o wpis płatników składek do rejestru dłużników niewypłacalnych można umieścić w umocowaniu zamieszczonym w art. 68 ust. 1 pkt 6 u.s.u.s., przewidującym kontrolę wykonywania płatności składek przez płatników. Przede wszystkim jednak istotne są zadania i czynności Zakładu jako dysponenta Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 51 ust. 2 u.s.u.s.); chodzi o racjonalne i efektywne zarządzanie Funduszem, gdyż głównymi jego przychodami są składki na ubezpieczenie społeczne (art. 52 ust. 1 pkt 1 u.s.u.s.). W judykaturze podkreśla się, że rejestr dłużników niewypłacalnych jest rozwiązaniem prawnym mającym chronić potencjalnego wierzyciela przed niewypłacalnością dłużnika jeszcze przed powstaniem zobowiązania. Rejestr ujawnia dłużników niewiarygodnych, niezasługujących na zaufanie w obrocie gospodarczym, a tym samym prowadzi do eliminowania ich z obrotu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 2003 r., V CK 7/03, OSNC 2004, nr 4, poz. 67 oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 2009 r., III CZP 33/09, OSNC 2010, nr 2, poz. 21). Inicjowanie wpisów do tego rejestru należy zaliczyć więc do przedsięwzięć profilaktycznych, celowych w działalności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, dyscyplinujących płatników składek ubezpieczeniowych, służących efektywniejszej ściągalności składek. Takie działania mieszczą się w sferze ustawowych zadań i obowiązków Zakładu jako dysponenta Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wykonuje w zakresie ograniczonym różne zadania niemieszczące się w systemie ubezpieczeń społecznych, np. jako pracodawca oraz jako właściciel mienia niezbędnego do prowadzenia działalności. Czynności związane z zarządzaniem Funduszem Ubezpieczeń Społecznych należą natomiast do podstawowych, ustawowych zadań Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, dlatego jego wniosek o wpis osoby fizycznej, będącej płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne, do rejestru dłużników niewypłacalnych jest wolny od opłaty sądowej (art. 114 ust. 4 u.s.u.s.). Z tych przyczyn Sąd Najwyższy rozstrzygnął zagadnienie prawne, jak w uchwale (art. 390 § 1 k.p.c.).