III CZP 63/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Świeboda (sprawozdawca). Sędziowie SN: K. Strzępek, A. Wielgus.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Komornika (...) Rewiru Sądu Rejonowego w B. o założenie zbioru dokumentów po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Białymstoku, postanowieniem z dnia 4 lipca 1986 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"I. Czy w postępowaniu o założenie księgi wieczystej (art. 124 ust. 2 zdanie drugie ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - Dz. U. Nr 19, poz. 147) wywołanym w związku z koniecznością złożenia do księgi wieczystej wpisu o wszczęciu egzekucji z nieruchomości (art. 924 k.p.c.) komornik sądowy może być traktowany jako wnioskodawca i obciążony obowiązkiem złożenia dokumentów koniecznych do założenia księgi wieczystej (§ 50 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 marca 1983 r. w sprawie wykonywania przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece - Dz. U. Nr 19, poz. 84)?II. W wypadku odpowiedzi negatywnej na pierwsze pytanie, czy w związku z treścią art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. Nr 19, poz. 147) wierzyciel może być zobowiązany przez Państwowe Biuro Notarialne do złożenia dokumentów, o których jest mowa w § 50 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 marca 1983 r. w sprawie wykonania przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. Nr 19, poz. 84)?"podjął następującą uchwałę:Wierzyciel może być wnioskodawcą w postępowaniu o założenie księgi wieczystej (art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - Dz. U. Nr 19, poz. 147) wszczętym w związku z koniecznością dokonania w księdze wieczystej wpisu wniosku o egzekucję z tej nieruchomości (art. 924 k.p.c.).Uzasadnienie faktyczneKomornik Sądu Rejonowego w B. prowadzi egzekucję z nieruchomości dla ściągnięcia świadczeń pieniężnych od dłużnika Jana K. na rzecz wierzyciela Okręgowego Przedsiębiorstwa Obrotu Zwierzętami Hodowlanymi w B. Z wysłaniem dłużnikowi wezwania do zapłaty długu Komornik jednocześnie przesłał wniosek do Państwowego Biura Notarialnego w B. o założenie zbioru dokumentów dla nieruchomości rolnej o powierzchni 6,11 ha położonej we wsi S. stanowiącej własność dłużnika, celem złożenia do tego zbioru zawiadomienia o wszczęciu egzekucji z nieruchomości. Państwowe Biuro Notarialne potraktowało Komornika jako wnioskodawcę i wyznaczyło mu termin 14 dni do uzupełnienia wniosku przez dołączenie: a) dokumentów własności nieruchomości, b) wyrysu działki, c) szacunku budynków znajdujących się na działce. Komornik zaskarżył zażaleniem wezwanie i wnosił o jego uchylenie.Na tle powyższego stanu faktycznego Sądowi Wojewódzkiemu nasunęła się wątpliwość, którą ujął w pytaniu prawnym przedstawionym Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia (art. 391 § 1 k.p.c.).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:Artykuł 66 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. Nr 19, poz. 147) stanowi, że w postępowaniu o założenie księgi wieczystej stosuje się przepisy o postępowaniu nieprocesowym, przy uwzględnieniu zmian wynikających z tejże ustawy. Taka zmiana w stosunku do przepisów k.p.c. zawarta jest w art. 61 i 62 powołanej ustawy. Dotyczy ona legitymacji czynnej do składania wniosku o założenie księgi wieczystej. Pierwszy z wymienionych przepisów określa podmioty uprawnione do składania omawianych wniosków oraz przewiduje możliwość wszczęcia z urzędu postępowania o założenie księgi wieczystej. Drugi zaś przepis uściśla już sytuację, kiedy państwowe biuro notarialne wszczyna z urzędu takie postępowanie: mianowicie wtedy, gdy otrzyma zawiadomienie o zmianie właściciela nieruchomości nie mającej księgi wieczystej albo których księgi wieczyste zaginęły lub uległy zniszczeniu.Wśród podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku o założenie księgi wieczystej - co statuuje art. 61 - jest wierzyciel, jeżeli przysługuje mu prawo, które może być wpisane w księdze wieczystej. Przepis ten natomiast nie przewiduje, by uprawnionym do złożenia wniosku o założenie księgi wieczystej był organ egzekucyjny, jakim jest komornik. Komornik bowiem jest wnioskodawcą tylko w przedmiocie dokonania w już istniejącej księdze wieczystej wpisu o wszczęciu egzekucji lub o złożenie wniosku do zbioru dokumentów (art. 924 k.p.c.).Ustawa o księgach wieczystych i hipotece i wydane na jej podstawie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 marca 1983 r. w sprawie wykonania przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. Nr 19, poz. 84) rozgraniczają: 1) postępowanie o zakładanie ksiąg wieczystych od 2) postępowania w zakresie utrzymania zgodności stanu prawnego nieruchomości ujawnionej w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Temu ostatniemu postępowaniu służy m.in. instytucja postępowania przynaglającego, uregulowana w § 43-48 powołanego rozporządzenia.Przedstawiona regulacja uprawnienia do złożenia wniosku o założenie księgi wieczystej jest zrozumiała na tle przepisów określających rodzaje dokumentów, które powinny być do wniosku dołączone (§ 50 rozporządzenia). Uzyskanie bowiem niektórych dokumentów (jak np. plany, mapy) jest połączone z wydatkami pieniężnymi. Jeśli chodzi o wierzyciela, to on wprawdzie ponosi w toku postępowania egzekucyjnego wydatki, składając komornikowi zaliczki (§ 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 10 marca 1981 r. w sprawie taksy za czynności komorników - Dz. U. Nr 7, poz. 31 ze zm.), ale łatwiej jemu niż komornikowi jest z reguły uzyskać wymagane dokumenty, a przede wszystkim szybciej. W konsekwencji wpływa to również na przyśpieszenie postępowania egzekucyjnego.Ponieważ państwowe biuro notarialne o potrzebie założenia księgi wieczystej dowiaduje się po złożeniu przez komornika wniosku o dokonanie w księdze wieczystej wpisu o wszczęciu egzekucji lub o złożenie wniosku do zbioru dokumentów (por. art. 124 ust. 2 zdanie ostatnie ustawy o księgach wieczystych i hipotece), komornik powinien w tymże wniosku dokładnie oznaczyć strony: wierzyciela i dłużnika oraz ich aktualne adresy.Z tych przyczyn udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.