III CZP 76/91

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN B. Myszka.Sędziowie SN: A. Gola (spraw.), SN K. Kołakowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Natalii S. z udziałem Stanisława F. o zniesienie współwłasności po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 6 września 1991 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w O. postanowieniem z dnia 14 czerwca 1991 r., sygn. akt (...) do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c."Czy możliwe (dopuszczalne) jest zawieszenie postępowania sądowego na podstawie art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. z powodu nieusprawiedliwionego niewykonania przez wnioskodawcę postanowienia sądu zobowiązującego go do złożenia zaliczki na koszty dowodu z opinii biegłego, w sprawie, w której dowód ten jest konieczny do rozstrzygnięcia?" podjął następującą uchwałę:Niezłożenie w sprawie o zniesienie współwłasności zaliczki na koszty opinii biegłego nie może uzasadniać zawieszenia postępowania na podstawie art. 177 § 1 pkt 6 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.Uzasadnienie faktyczneNatalia S. wystąpiła z wnioskiem o zniesienie współwłasności nieruchomości i ruchomości, tj. mienia nabytego w czasie pozostawania w konkubinacie ze Stanisławem F.Postanowieniem z dnia 7 czerwca 1990 r. "zobowiązano strony" do uiszczenia zaliczki po 200.000 zł na koszty biegłego mającego dokonać wyceny ruchomości. Uczestnik postępowania uiścił zaliczkę, natomiast wnioskodawczyni złożyła wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych, który Sąd Rejonowy oddalił postanowieniem z dnia 12 czerwca 1990 r. Sąd Wojewódzki w Ostrołęce postanowieniem z dnia 31 sierpnia 1990 r. oddalił zażalenie wnioskodawczyni na to postanowienie.Na rozprawie w dniu 6 lutego 1991 r. pełnomocnik wnioskodawczyni w jej obecności popierał wniosek o "przeszacowanie majątku stron", przy czym Natalia S. oświadczyła, że "nie uiści żadnych pieniędzy na zaliczkę biegłego", co sprawiło, że Sąd Rejonowy postępowanie zawiesił. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd stwierdził, że dotąd nie zostały wycenione ruchomości wyszczególnione na k. 167 i złote pierścionki nabyte przez wnioskodawczynię w okresie konkubinatu. Skoro zaś wnioskodawczyni stanowczo odmówiła uiszczenia zaliczki na biegłego dla dokonania niezbędnej wyceny, to konieczne stało się zawieszenie postępowania.Powyższe postanowienie wnioskodawczyni zaskarżyła zażaleniem z wnioskiem o jego uchylenie. Zarzuciła, że zaliczkę na biegłego uiściła już wcześniej, a kolejnej zaliczki nie jest w stanie uiścić, gdyż utrzymuje się z renty w kwocie 539.000 zł. W tej sytuacji zdaniem wnioskodawczyni nieuiszczenie zaliczki nie mogło być podstawą do zawieszenie postępowania.Rozpoznając to zażalenie Sąd Wojewódzki postanowił przedstawić Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 § 1 k.p.c. budzące wątpliwości zagadnienie prawne sformułowane w sentencji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Według art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c. sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli na skutek braku lub wskazania złego adresu powoda (wnioskodawcy) albo niewskazania przez powoda (wnioskodawcę) w wyznaczonym terminie adresu pozwanego (uczestnika postępowania) lub niewykonania przez powoda innych zarządzeń nie można nadać sprawie dalszego biegu.Wątpliwość przedstawiona przez Sąd Wojewódzki odnosi się do sytuacji, w której sąd I instancji zawiesił postępowanie dlatego, że wnioskodawczyni zobowiązana do złożenia zaliczki na biegłego dla oszacowania wartości ruchomości będących przedmiotem postępowania o zniesienie współwłasności, nie uczyniła zadość temu nakazowi sądu. Sąd Wojewódzki przedstawiając Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne sformułowane w sentencji miał na uwadze dotychczasowy kierunek orzecznictwa (por. orzeczenia Sądu Najwyższego cyt. w uzasadnieniu pytania prawnego), według którego terminu "inne zarządzenia" (art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c.) nie należy wykładać rozszerzająco, a zwłaszcza nie należy go rozciągać na zagadnienia dowodowe. Inaczej mówiąc, zawieszenie postępowania na podstawie art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c. może być skutkiem niewykonania przez powoda (wnioskodawcę) także "innych zarządzeń", ale jedynie takich i wówczas, gdy ich niewykonanie uniemożliwi nadanie sprawie dalszego biegu. Przyczyną zawieszenia postępowania z mocy art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c. z tej przyczyny nie może być - także według dotychczasowego orzecznictwa Sądu Najwyższego - nieprzedstawienie dowodu lub jakakolwiek inna przeszkoda w przeprowadzeniu dowodu. Należy to również odnieść do nieuiszczenia w określonym terminie zaliczki na wydatek związany z przeprowadzeniem dowodu z opinii biegłego, skoro według art. 41 ust. 3 u.o.k.s. wykonanie czynności połączonej z wydatkami (art. 41 ust. 1 u.o.k.s.) zależne jest wprawdzie od uiszczenia zaliczki, lecz w sytuacji gdy sąd, pomimo nieuiszczenia zaliczki przez stronę, uzna wykonanie czynności za konieczne do rozstrzygnięcia sprawy; kwotę potrzebną na pokrycie wydatków wykłada wtedy tymczasowo Skarb Państwa. Takie uregulowanie wskazuje niedwuznacznie na to, że niewykonanie przez stronę obowiązku uiszczenia zaliczki na wydatki związane z przeprowadzeniem dowodu z opinii biegłego nie uniemożliwia nadania sprawie dalszego biegu. Nie może więc nieuiszczenie zaliczki stanowić przesłanki zawieszenia postępowania na podstawie art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c.Nie ulega wątpliwości, że przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego dla ustalenia wartości składników mienia podlegającego podziałowi w sprawie o zniesienie współwłasności należy do czynności niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy. Bez wyceny przez biegłego ruchomości będących przedmiotem podziału, wzgl. oparcie rozstrzygnięcia o podziale na wycenie nieaktualnej w chwili orzekania o podziale, orzeczenie sądu I instancji mogłoby być skutecznie zakwestionowane w postępowaniu rewizyjnym (por. uchwałę składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22 września 1983 r., III CZP 23/83, OSNCP 1984, z. 4, poz. 44). Należy to również odnieść do powtórzenia dowodu z opinii biegłego w przypadku wynikłej z inflacji zmiany wartości składników majątkowych w toku postępowania o zniesienie współwłasności przed sądem I instancji. Orzeczenie sądu powinno bowiem odpowiadać stanowi rzeczy niezbędnemu do prawidłowego orzeczenia o zgłoszonym żądaniu (por. art. 316 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). Nakłada to na sąd I instancji obowiązek działania z urzędu w omawianym zakresie.Zmiany ustawodawcze dokonane w ostatnich latach (np. uproszczenie postępowania w sprawach gospodarczych) nie uzasadniają odstępstw od dotychczasowego pojmowania w omawianym zakresie zasad prawdy obiektywnej i kontradyktoryjności w postępowaniu cywilnym, w tym także w postępowaniu nieprocesowym.Aktualne zatem pozostaje stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 10 stycznia 1968 r., II CZ 14/68 (OSPiKA 1968, z 9, poz. 202), według którego sąd powinien uznać wykonanie czynności połączonej z wydatkami za konieczne do rozstrzygnięcia sprawy, choćby zaliczka na pokrycie wydatków nie została uiszczona (art. 41 ust. 3 u.o.k.s.), w wypadkach dopuszczenia z urzędu takiej czynności. Mutatis mutandis należy ten pogląd Sądu Najwyższego także odnieść do przypadków, gdy sąd obowiązany jest działać z urzędu (art. 684, 688 i art. 618 § 1 k.p.c. w zw. z art. 3 § 2 i 233 § 1 k.p.c.).Uzasadniało to odpowiedź jak w sentencji.