III CZP 77/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN G. Bieniek (sprawozdawca). Sędziowie SN: A. Nalewajko, A. Wypiórkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Spółdzielni Handlowo-Zaopatrzeniowej Przemysłu Mleczarskiego w R. z udziałem Spółdzielni Pracy Handlowo-Zaopatrzeniowej (..) w R. o rejestrację Spółdzielni po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w R. postanowieniem z dnia 27 listopada 1990 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w związku z treścią art. 6 § 2, art. 15 § 1 i 5 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - prawo spółdzielcze (Dz. U. Nr 30, poz. 210 ze zm.) do założenia spółdzielni osób fizycznych i prawnych konieczna jest liczba założycieli w ilości co najmniej 10 osób fizycznych i co najmniej 3 osób prawnych łącznie, czy też wystarczające jest spełnienie kryterium ilości 10 członków bez rozróżnienia na osoby fizyczne i prawne (6 osób prawnych i 4 osoby fizyczne)?"podjął następującą uchwałę:Liczba założycieli spółdzielni, której członkami mogą być zarówno osoby fizyczne, jak i osoby prawne, nie może być mniejsza od dziesięciu. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 § 1 k.p.c. zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości wynikło w związku z wniesionym do Sądu Rejonowego w R. wnioskiem o wpis do rejestru Spółdzielni Handlowo-Zaopatrzeniowej Przemysłu Mleczarskiego w R. Jak ustalono przedmiotową spółdzielnię założyło 6 osób prawnych, tj. Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska w K., L., Ł., M., T. i S. oraz 4 osoby fizyczne. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, minimalną liczbę założycieli, zarówno gdy spółdzielnię tworzą osoby fizyczne, jak i prawne, określa art. 6 § 2 prawa spółdzielczego. Z przepisu tego jednak nie wynika jednoznacznie, czy kryteria te muszą być spełnione łącznie w razie, gdy tworzy się spółdzielnię osób fizycznych i prawnych. Nie można również zdecydowanie stwierdzić, czy przy tworzeniu spółdzielni typu "mieszanego" wymaganie minimum założycieli zostało spełnione, gdy jedno z kryteriów, tj. minimum 10 osób fizycznych lub minimum 3 osoby prawne, zostało zachowane.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Artykuł 6 § 2 prawa spółdzielczego określa minimalną liczbę założycieli spółdzielni, która nie może być mniejsza od dziesięciu, jeżeli założycielami są osoby prawne. Istotnie przepis ten nie określa minimalnej liczby założycieli w razie, gdy są nimi zarówno osoby fizyczne, jak i osoby prawne. Trudno byłoby zresztą wyłącznie na podstawie tego przepisu określić prawidłowo, a jednocześnie przekonywająco, minimalną liczbę założycieli w takim przypadku. Decydujące w tym względzie znacznie ma treść art. 15 § 1, 2, 4 i 5 prawa spółdzielczego. W art. 15 § 1 prawa spółdzielczego postanowiono, że spółdzielnia musi liczyć co najmniej 10 członków, jeżeli statut nie wymaga liczby większej; członkiem spółdzielni może być każda osoba fizyczna o pełnej zdolności do czynności prawnych, która odpowiada wymaganiom określonym w statucie, chyba że ustawa stanowi inaczej (art. 15 § 2); członkami spółdzielni mogą być również osoby prawne, a także organizacje polityczne nie mające osobowości prawnej, jeżeli statut nie stanowi inaczej (art. 15 § 4); spółdzielnia, której członkami w myśl statutu są wyłącznie prawne, musi liczyć co najmniej trzech członków (art. 15 § 5).Artykuł 15 wskazuje nie tylko na to, kto może być członkiem spółdzielni, ale także stanowi o tym, jakim ograniczeniom statutowym podlega skład członkowski. Z przepisów tych wynikają przy tym następujące wnioski.Po pierwsze, statut może przewidzieć członkostwo zarówno osób fizycznych jak i prawnych, a także wyłącznie członkostwo osób fizycznych lub wyłącznie członkostwo osób prawnych. Innymi słowy, prawo spółdzielcze dopuszcza, a treść statutu decyduje o tym, czy członkami spółdzielni mogą być osoby fizyczne i prawne, czy też członkami spółdzielni mogą być wyłącznie osoby fizyczne bądź wyłącznie osoby prawne.Po wtóre, porównanie treści art. 14 § 1 (spółdzielnia musi liczyć co najmniej 10 członków, jeżeli statut nie wymaga liczby większej) z art. 15 § 5 (spółdzielnia, której członkami w myśl statutu są wyłącznie osoby prawne, musi liczyć co najmniej trzech członków) pozwala jednoznacznie stwierdzić, że ustawowe minimum liczby członków wznosi 10 osób i dotyczy to spółdzielni, której członkami są wyłącznie osoby fizyczne oraz spółdzielni, której członkami są osoby fizyczne i osoby prawne. W razie zaś, gdy członkami spółdzielni mogą być wyłącznie osoby prawne, minimum ustawowe liczby członków wynosi trzy.Powyższe stwierdzenia dotyczące minimalnej ustawowej liczby członków spółdzielni należy odnieść do minimalnej liczby założycieli. W myśl bowiem art. 6 § 1 prawa spółdzielczego zasadniczą czynnością formalnoprawną założycieli jest uchwalenie przez nich statutu. Założyciele muszą złożyć w tym względzie wspólne (zbiorcze) oświadczenie woli, co stwierdzają przez złożenie na statucie podpisów. W ten sposób przyjmują oni określoną treść statutu, a jednocześnie zobowiązują się do poddania się treści statutu - już jako członkowie spółdzielni - z chwilą jej zarejestrowania. Zgodnie bowiem z art. 17 § 1 zd. 1 prawa spółdzielczego "założyciele spółdzielni, którzy podpisali statut, stają się członkami spółdzielni z chwilą jej zarejestrowania". Stwierdzenia te zatem uzasadniają ostateczny wniosek, że liczba założycieli spółdzielni, której członkami mogą być zarówno osoby fizyczne, jak i osoby prawne, nie możne być mniejsza od dziesięciu.Przyjęcie innego kryterium minimalnej liczby założycieli spółdzielni osób fizycznych i prawnych, a w szczególności sugerowanego w pytaniu prawnym kryterium co najmniej 10 osób fizycznych i co najmniej 3 osób prawnych łącznie, nie tylko pozostawałoby w sprzeczności z art. 6 § 2 i 15 § 1 prawa spółdzielczego, lecz stwarzałoby w istocie zupełnie dowolne, pozaustawowe kryterium.Z tych względów udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.