III CZP 79/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Bukowski (sprawozdawca). Sędziowie SN: G. Bieniek, J. Szachułowicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Genowefy i Henryka małż. S. z udziałem Jana I., Katarzyny W. i Józefa W. o egzekucję świadczeń niepieniężnych po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Krakowie postanowieniem z dnia 2 września 1986 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Jakie środki prawne przysługują wierzycielowi upoważnionemu przez sąd do wykonania czynności na koszt dłużnika (art. 1049 § 1 k.p.c.), jeżeli wykonując przyznane mu przez sąd uprawnienie doznał ze strony dłużnika przeszkód uniemożliwiających mu realizację tego, do czego umocowany został przez sąd, a w szczególności czy w drodze analogii z art. 1051 § 3 k.p.c. może on wówczas domagać się, aby sąd polecił komornikowi usunięcie oporu dłużnika?"podjął następującą uchwałę:Na wniosek wierzyciela, umocowanego w trybie art. 1049 k.p.c. do wykonania czynności na koszt dłużnika, sąd może na podstawie art. 1051 § 3 k.p.c. polecić komornikowi usunięcie oporu dłużnika przeszkadzającego tej czynności.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 8 czerwca 1984 r. Sąd Rejonowy wezwał dłużników Jana I., Katarzynę W. i Józefa W., aby w terminie tygodniowym zgodnie z treścią przedstawionego przez wierzycieli Henryka i Genowefę małż. S. tytułu wykonawczego, opartego na wyroku tego Sądu z dnia 5 stycznia 1984 r. (...), usunęli ogrodzenie z siatki uniemożliwiające "przejazd, przechód i przegon w kierunku podwórza wierzycieli".Po bezskutecznym upływie tego terminu Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 26 października 1984 r. udzielił wierzycielowi umocowania do wykonania czynności usunięcia ogrodzenia na koszt dłużników (art. 1049 § 1 k.p.c.). Ci jednak stawili opór i przeszkodzili tej czynności wierzycieli.Wniosek wierzycieli o polecenie komornikowi usunięcia oporu dłużników Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 2 kwietnia 1986 r. oddalił. Przyjął bowiem, że przewidziana w art. 1051 k.p.c. sankcja usunięcia oporu dłużnika nie ma zastosowania, gdy uniemożliwia on egzekucję prowadzoną na podstawie art. 1049 k.p.c.Przy rozpoznawaniu zażalenia wierzycieli na to postanowienie powstało przytoczone w sentencji uchwały zagadnienie prawne, które Sąd Wojewódzki przedstawił w trybie art. 391 § 1 k.p.c. do rozstrzygnięcia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Funkcją egzekucji sądowej jest wymuszenie na dłużniku wykonania obowiązku (dare, facere, pati) określonego w tytule wykonawczym. Między innymi przewidziane są również środki łamania oporu dłużnika lub innych osób, jeżeli czynnie lub biernie przeszkadzają czynnościom komornika przez ich utrudnianie albo uniemożliwianie (art. 765 k.p.c.). Potrzeba usuwania oporu (biernego lub czynnego) dłużnika występuje również, gdy opór skierowany jest przeciwko czynnościom (facere) wierzyciela, do wykonania których dłużnik został zobowiązany w tytule egzekucyjnym, lecz ich dobrowolnie nie wykonuje. Chodzi tu o czynności, które może wykonać także inna osoba, zwane są w nauce czynnościami zastępowalnymi lub zamiennymi.Pytanie Sądu Wojewódzkiego dotyczy sytuacji, gdy wierzyciel został na podstawie art. 1049 k.p.c. umocowany przez Sąd do wykonania na koszt dłużnika czynności usunięcia ogrodzenia. Tej właśnie czynności wierzyciela, a nie czynności komornika w rozumieniu art. 765 k.p.c., przeszkodził i przeszkadza dłużnik. Innymi słowy - w drodze bezpośredniego oporu fizycznego uniemożliwia jej wykonanie przez wierzyciela, czyli przeszkadza realizacji drugiego stadium egzekucji świadczenia niepieniężnego, wszczętej w trybie art. 1049 k.p.c. przez Sąd.W świetle wskazanej na wstępie funkcji egzekucji niemożliwe byłoby przyjęcie, że ustawodawca nie wyposażył sądu w skuteczny środek pełnej realizacji jedynie, gdy chodzi o egzekucję prowadzoną w tym trybie dla zaspokojenia wierzytelności w postaci świadczenia czynności, zwanej zamienną lub zastępowalną. Nie sposób też uznać tego za przeoczenie, nie dostrzegane przez ustawodawcę od kilkudziesięciu lat, i to mimo wielokrotnych nowelizacji sądowego prawa egzekucyjnego.Umocowanie wierzyciela do wykonania na koszt dłużnika wskazanej w tytule egzekucyjnym czynności (facere) mieści w sobie nakaz jej znoszenia (pati) przez dłużnika.Tak więc upoważnienie wierzyciela udzielone mu przez sąd egzekucyjny na podstawie art. 1049 k.p.c. stwarza w rozumieniu art. 1051 k.p.c. dla dłużnika zakaz szeroko rozumianego przeszkadzania czynnościom, do wykonania których wierzyciel został upoważniony. Nie ma żadnych racjonalnych podstaw do wykładni ograniczającej dopuszczalność łamania oporu dłużnika tylko do niektórych postaci przeszkadzania egzekucji czynności zamiennych (zastępowalnych), jak na przykład do łamania tylko oporu przeciwko usunięciu dokonanej przez dłużnika sprzecznej z jego obowiązkiem zmiany w rozumieniu art. 1051 § 3 k.p.c.Tak więc każdy bezprawny opór dłużnika, wywołujący skutki sprzeczne z celem egzekucji czynności zamiennej (zastępowalnej), podlega na wniosek wierzyciela z polecenia sądu (art. 1051 § 3 in fine k.p.c.) usunięciu przez komornika w sposób przewidziany w art. 765 k.p.c.Za wykładnią ograniczającą skuteczność egzekucji świadczeń niepieniężnych polegających na wykonaniu czynności zastępowalnej (zamiennej), nie może przemawiać umieszczenie przepisu o usuwaniu oporu w zdaniu ostatnim paragrafu trzeciego art. 1051 k.p.c., który to paragraf stanowi o "usunięciu dokonanej przez dłużnika zmiany sprzecznej z jego obowiązkiem". Zresztą opór przeciwko czynnościom wierzyciela umocowanego na podstawie art. 1049 k.p.c. może w szerokim tego słowa znaczeniu stanowić również tego rodzaju "zmianę". Poza tym notuje się w nauce głosy, że systematyka przepisów szczegółowych o postępowaniu egzekucyjnym nie może być uznana za w pełni poprawną.Za wykładnią uzasadniającą stosowanie instytucji łamania przez komornika na polecenie Sądu oporu dłużnika przy egzekucji świadczeń niepieniężnych z art. 1049 k.p.c. przemawia i to, iż nie jest tu dopuszczalna samopomoc wierzyciela. Stąd w razie oporu dłużnika wierzyciel egzekwujący ten rodzaj świadczeń niepieniężnych może posiłkowo wnosić o zastosowanie względem dłużnika środków przewidzianych w art. 1051 k.p.c.Z tych przyczyn należało przedstawione zagadnienie prawne rozstrzygnąć jak w sentencji uchwały.