III CZP 82/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Niejadlik.Sędziowie SN: K. Kołakowski, K. Strzępek (spr.).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa A. W. przeciwko Robotniczej Spółdzielni Wydawniczej "P." w L. o zapłatę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 17 grudnia 1987 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Lublinie postanowieniem z dnia 18 listopada 1987 r., sygn. akt (...), do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.,"Czy na postanowienie sądu rejonowego przekazujące sprawę wydziału cywilnego do wydziału pracy tego sądu, łączące się z podjęciem postępowania w trybie przepisów o rozpoznawaniu spraw z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych (art. 459 i nast. k.p.c.) przysługuje zażalenie?",podjął następujące uchwałę:Na zarządzenie przewodniczącego w wydziale cywilnym Sądu Rejonowego stwierdzające, że sprawa podlega rozpoznaniu w wydziale pracy tego Sądu, zażalenie nie przysługuje.Uzasadnienie faktycznePowódka A. W. w pozwie skierowanym do Sądu Rejonowego w Lublinie przeciwko Robotniczej Spółdzielni Wydawniczej "P." w L. domagała się zasądzenia kwoty 30.000 zł, uzasadniając swoje roszczenie tym, że po rozwiązaniu z pozwaną Spółdzielnią umowy agencyjnej na prowadzenie (...), pozwana nie zapłaciła powódce należności m.in. za świadczone w ramach tej umowy o pracę.Postanowieniem z dnia 3 marca 1987 r. Sąd Rejonowy w Lublinie - Wydział I Cywilny - uznał się niewłaściwym i sprawę przekazał Wydziałowi Pracy tegoż Sądu do rozpoznania, stając na stanowisku, że z samej treści zawartej umowy wynika, iż jest to umowa o pracę, aczkolwiek strony mylnie nazwały ją umową agencyjną. Od postanowienia tego złożyła zażalenie pozwana Spółdzielnia.Przy rozpoznaniu zażalenia przez Sąd Wojewódzki w Lublinie powstało dla tegoż Sądu zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, a mianowicie: "Czy na postanowienie Sądu Rejonowego przekazujące sprawę z wydziału cywilnego do wydziału pracy tegoż Sądu, łączące się z podjęciem postępowania w trybie przepisów o rozpoznawaniu spraw z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych (art. 459 i nast. k.p.c.) przysługuje zażalenie". Zagadnienie to zostało przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia (art. 391 § 1 k.p.c.). W uzasadnieniu swego postanowienia Sąd Wojewódzki wskazuje na szereg odrębności postępowania w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń (art. 459 i nast. k.p.c.), które przemawiają za przyjęciem celowościowej i rozszerzającej wykładni pojęcia "trybu postępowania zawartego w art. 394 § 1 pkt 1 k.p.c., a mianowicie, że przepisy w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych stanowią odrębny tryb postępowania.Uzasadnienie prawneUdzielając odpowiedzi na przedstawione pytania prawne, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Przede wszystkim należy rozstrzygnąć, jaka jest rzeczywista treść zaskarżonego postanowienia. Gdyby postanowienie Sądu Rejonowego traktować dosłownie, to należałoby dojść do wniosku, że stanowi ono zwykłe administracyjne zarządzenie przewodniczącego wydziału, polecające sekretariatowi przekazanie sprawy z wydziału cywilnego do wydziału pracy tegoż Sądu. Żaden bowiem przepis kodeksu postępowania cywilnego nie przewiduje przekazywania spraw według właściwości miedzy wydziałami tego samego sądu. Przekazać sprawę można tylko innemu sądowi powszechnemu. Nie może więc wydział danego sądu uznać się niewłaściwym z tym, że właściwy jest inny wydział tego samego sądu. Decyzja zatem o przekazaniu sprawy do innego wydziału nie może być wydana przez sąd w postaci postanowienia, gdyż w tym wypadku nie jest rozstrzygana kwestia procesowa. Gdyby jednak postanowienie takie zostało wydane przez sąd w postaci postanowienia, wówczas stronom nie będzie służył środek odwoławczy, tak samo jak w przypadku wydania zarządzenia przewodniczącego. Ewentualne spory wewnętrzne między przewodniczącymi wydziałów co do przydziałów spraw powinien rozstrzygać prezes sądu (orzeczenie SN z dnia 1 marca 1958 r., 4 CZ 23/58, OSPiKA 1959, nr 6, poz. 156).Sąd Wojewódzki trafnie stwierdza, że zażalenie, o którym mowa w art. 394 § 1 pkt 1 in fine k.p.c. przysługuje na podjęcie postępowania w innym trybie. Zgodnie z ustalonym już poglądem doktryny i orzecznictwa dotyczy to przede wszystkim przekazania sprawy w ramach postępowania cywilnego, a więc z trybu procesowego do nieprocesowego i vice versa, a także przekazania sprawy z postępowania cywilnego do postępowania karnego (postanowienie SN z dnia 3 listopada 1969 r., III CRN 329/69, OSNCP 1970, z. 9, poz. 153). Sam natomiast fakt, że wymienioną w pytaniu prawnym sprawę będzie obecnie rozpoznawał wydział pracy, a nie wydział cywilny tego samego sądu, nie powoduje, jak to sugeruje Sąd Wojewódzki, zmiany trybu postępowania.Sprawy z zakresu prawa pracy w rozumieniu art. 476 § 1 k.p.c. rozpoznają sądy pracy w postępowaniu odrębnym określonym w dziale III tytułu VII księgi pierwszej części pierwszej k.p.c. w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 18 kwietnia 1985 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 20, poz. 86).Przekazanie tych spraw do rozpoznawania przez Sądy pracy jako wyodrębnione jednostki organizacyjne sądów powszechnych, które rozpoznają te sprawy w odrębnym postępowaniu, nie oznacza, że postępowanie to zmieniło swój dotychczasowy charakter postępowania procesowego. Jest to więc w dalszym ciągu postępowanie procesowe, z tym jednak zastrzeżeniem, że jest to postępowanie z pewnymi odchyleniami od przepisów regulujących postępowanie procesowe. Gdyby sprawę powyższą rozpoznał w I instancji sąd cywilny zamiast sądu pracy, nie powodowałoby to nieważności postępowania. Artykuł 369 k.p.c. zawierający zamknięty katalog sytuacji powodujących nieważność postępowania, nie wymienia wśród tych sytuacji takiej, jak naruszenie przepisów regulujących odrębny tryb postępowania. Naruszenie przepisów z zakresu odrębnego postępowania mogłoby być oceniane tylko jako uchybienie procesowe mające wpływ na wynik sprawy (art. 368 pkt 5 k.p.c.). Natomiast w sprawach z zakresu prawa pracy, rozpoznawanych przez sąd pracy, może zachodzić nieważność postępowania, jak w każdej innej sprawie rozpoznawanej w postępowaniu cywilnym, ale tylko z przyczyn określonych w art. 369 k.p.c.Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że wskazane w uzasadnieniu pytania prawnego odrębności postępowania w sprawach ze stosunku pracy nie uzasadniają zakwalifikowania tego postępowania jako odrębnego trybu rozpoznawania tych spraw. Zgodnie z dotychczasowym stanowiskiem doktryny i orzecznictwa kodeks postępowania cywilnego zna dwa tryby postępowania, procesowy, obejmujący także postępowanie odrębne, i nieprocesowy. O ile sprawa ma być rozpoznana w procesie przez właściwy sąd, a przewidziane jest dla niej postępowanie odrębne, jako obligatoryjne, przewodniczący wydziału, do którego sprawa wpłynęła, powinien z urzędu stwierdzić, w którym wydziale sprawa ma być rozpoznana. W takim wypadku na zarządzenie przewodniczącego nie przysługuje zażalenie.Z powyższych przyczyn udzielono odpowiedzi o treści zawartej w uchwale.