III CZP 9/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia E. Mielcarek. Sędziowie: W. Bryl, S. Rudnicki (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z wniosku Jarosławy M. z udziałem Jana M. o podział majątku wspólnego, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym następującego zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki dla m. Łodzi w Łodzi postanowieniem z dnia 19 stycznia 1973 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"a) Jaki jest majątkowy odpowiednik pieniężny spółdzielczego prawa do lokalu w spółdzielni mieszkaniowej, w szczególności czy odpowiednikiem tym jest równowartość przydzielonego członkowi lokalu mieszkalnego, czy wartość wniesionego przez niego wkładu mieszkaniowego?b) Co należy rozumieć przez ogół praw majątkowych związanych z członkostwem jednego z małżonków i koniecznych do uzyskania członkostwa oraz spółdzielczego prawa do lokalu w spółdzielni mieszkaniowej przez drugiego małżonka i jaki jest majątkowy odpowiednik pieniężny tego ogółu praw?",postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Wartość przyznanego małżonkowi w sprawie o podział majątku wspólnego ogółu spraw majątkowych związanych z członkostwem drugiego małżonka w spółdzielni mieszkaniowej, koniecznych do uzyskania członkostwa i spółdzielczego prawa do lokalu objętego wspólnością ustawową, stanowi suma wkładu mieszkaniowego i udziału członkowskiego. Uzasadnienie faktyczneWątpliwości sformułowane w przedstawionych Sądowi Najwyższemu pytaniach prawnych nasunęły się Sądowi Wojewódzkiemu przy rozpoznawaniu rewizji od postanowienia Sądu Powiatowego dla m. Łodzi, w którym tenże Sąd, dokonując podziału majątku wspólnego uczestników postępowania po rozwiązaniu ich małżeństwa, przydzielił wnioskodawczyni "wkład mieszkaniowy w spółdzielni mieszkaniowej w kwocie 24.000 zł i udział członkowski w kwocie 500 zł wraz ze spółdzielczym prawem do lokalu mieszkalnego". Sąd Wojewódzki wyjaśnił, że w ramach kontroli rewizyjnej, sprawowanej z mocy art. 381 § 1 k.p.c., z urzędu wziął pod uwagę nieokreślenie przez Sąd I instancji wartości pieniężnej stanowiącej odpowiednik spółdzielczego prawa do lokalu i że ustalenie tej wartości nastręcza w praktyce sądów poważne wątpliwości.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Z członkostwem spółdzielni mieszkaniowej związane są przysługujące członkowi prawa majątkowe: do udziału, do wkładu mieszkaniowego i do przydzielonego lokalu. Prawo do wkładu mieszkaniowego traci swój samodzielny byt z chwilą powstania spółdzielczego prawa do lokalu, stając się jego częścią składową. Treścią spółdzielczego prawa do lokalu w spółdzielniach mieszkaniowych jest prawo używania przez członka przydzielonego mu lokalu mieszkalnego (art. 135 § 2 ustawy o spółdzielniach i ich związkach). Prawo to jest jednak niezbywalne (art. 144 § 1 cyt. ustawy). Oznacza to, że członek nie może prawem tym rozporządzać, a skoro tak, to nie ma ono wartości handlowej, tylko wartość, którą stanowi ekwiwalent tego prawa należny członkowi w razie wygaśnięcia spółdzielczego prawa do lokalu. Jest to suma wkładu mieszkaniowego obliczona według zasad ustalonych w statucie (art. 144 § 4 cyt. ustawy). Skoro bowiem w razie wygaśnięcia spółdzielczego prawa do lokalu były członek lub jego spadkobierca nigdy nie może uzyskać w zamian tego prawa więcej aniżeli zwrot wkładu mieszkaniowego według zasad ustalonych w statucie, to nie do przyjęcia byłoby stanowisko, według którego przy podziale majątku wspólnego wartość spółdzielczego prawa do lokalu mogłaby zostać ustalona według innych zasad - np. według wartości "rynkowej", jakiej to prawo nigdy nie posiada.W razie przydzielenia małżonkowi nie będącemu członkiem spółdzielni praw majątkowych małżonka - członka, potrzebnych do uzyskania przez niego członkostwa i spółdzielczego prawa do lokalu objętego wspólnością ustawową (ogółu praw majątkowych), wchodzą w grę dwa prawa majątkowe: prawo do udziału wynoszącego ściśle określoną sumę pieniężną i spółdzielcze prawo do lokalu należące do małżonka będącego członkiem, ściśle związane z prawem do wkładu mieszkaniowego, którego wysokość ulegająca zwrotowi (w razie wygaśnięcia prawa do lokalu) stanowi o wartości spółdzielczego prawa do lokalu.Z tych wszystkich przyczyn Sąd Najwyższy odpowiedział na oba pytania Sądu Wojewódzkiego w sposób wymieniony w sentencji, uważając, iż odpowiedź ta jest wystarczająca do usunięcia wątpliwości, jakie nasunęły się temu Sądowi przy rozpoznawaniu rewizji w niniejszej sprawie, a ponadto mieści w sobie odpowiedź na drugie z postawionych pytań.